#рдбाрдЙрди_рд╕िंрдб्рд░ोрдо
"рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо" рдкрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕рдо्рдоेрд▓рди'
рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдФрд░ рдЕрдзिрдХाрд░िрддा рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдХे рддрд╣рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рди्рдпाрд╕ рдиे 26 рдоाрд░्рдЪ 2018 рдХो рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी рдоें 'рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рдкрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕рдо्рдоेрд▓рди' рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдпा. рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рди्рдпाрд╕ рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдбॉ. рдХрдорд▓ेрд╢ рдХुрдоाрд░ рдкांрдбे рдиे рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рдШाрдЯрди рдХिрдпा.
рдЗрд╕ рдоौрдХे рдкрд░ рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рд╕े рдкीрдб़िрдд рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдЬीрд╡рди рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд "рдЯ्рд╡ीрд▓ाрдЗрдЯ्рд╕ рдЪिрд▓्рдб्рд░рди" рдиाрдо рдХी рдкुрд╕्рддрдХ рдХा рднी рд╡िрдоोрдЪрди рдХिрдпा рдЧрдпा.
рд╕рдо्рдоेрд▓рди рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдоुрдЦ्рдп рддрде्рдп:
рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХे рдЬрд░िрдпे рдбाрдКрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ों рдФрд░ рдЬ्рдЮाрди рдХा рдк्рд░рд╕ाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рднी рд╡рд░्рдЧ рдХे рдмुрдж्рдзिрдЬीрд╡ी рдПрдХ рдоंрдЪ рдкрд░ рдПрдХрдд्рд░िрдд рд╣ुрдП, рдЬो рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рд╕े рдкीрдбि़рдд рд▓ोрдЧों рдХे рдорди рдоें рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд▓ाрдиे рдоें рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд▓ाрднрджाрдпрдХ рдеा.
рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рдкीрдбि़рддों рдФрд░ рдЙрдирдХे рдоाрддा-рдкिрддाрдУं рдХो рднी рдЙрдирдХी рдк्рд░ेрд░рдгाрджाрдпрдХ рдЧाрдеा рд╕ाрдЭा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдоें рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा.
рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХे рджौрд░ाрди рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рдкрд░िрдЪрд░्рдЪाрдПं рдЖрдпोрдЬिрдд рдХी рдЧрдИं.
рд╡िрднिрди्рди рд╣िрддрдзाрд░рдХों рдХी рдк्рд░рддिрдмрдж्рдзрддा рдФрд░ рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рдХे рдмाрд░े рдоें рдЙрдирдХी рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдмрдв़ाрдиे рдХे рд▓िрдП рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рди्рдпाрд╕ рдиे рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рдкрд░ рдЗрд╕ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдХिрдпा рдеा.
рдЙрдж्рджेрд╢्рдп:
рдЗрд╕ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рд╕े рдЧ्рд░рд╕िрдд рд▓ोрдЧों рдХे рдоाрддा – рдкिрддा рдХो рдЗрд╕ рд╡िрдХाрд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рдирд╡ीрди рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдХौрд╢рд▓ рдкрд░ рдЬाрдирдХाрд░ी рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиा рдеा. рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рд╕े рдЧ्рд░рд╕िрдд рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдФрд░ рдЬांрдЪ рд╕рдд्рд░ рднी рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдП рдЧрдП рдеे.
рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо:
рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рдХ्рд░ोрдоोрд╕ोрдо рд╕े рдЬुрдб़ा рд╡िрдХाрд░ рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдмौрдж्рдзिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рд╕ीрдЦрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдХрдо рд╣ोрддी рд╣ै.
рдЗрд╕рд╕े рдЧ्рд░рд╕िрдд рдмрдЪ्рдЪों рдоें рдЕрдХрд╕рд░ рджेрд░ी рд╕े рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕ंрдмंрдзी рд╕рдорд╕्рдпाрдПं рд╣ोрддी рд╣ै. рдЗрди рдмрдЪ्рдЪों рдХी рдоांрд╕рдкेрд╢िрдпों рдоें рд╕ाрдоाрди्рдп рдмрдЪ्рдЪों рд╕े рдХрдо рддाрдХ़рдд рд╣ोрддी рд╣ै. рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡рд░्рд╖ рджेрд╢ рдоें 20 рд╕े 22 рд╣рдЬाрд░ рдмрдЪ्рдЪे рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рдмीрдоाрд░ी рд╕े рдЧ्рд░рд╕िрдд рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЬрди्рдо рд▓ेрддे рд╣ैं.
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рди्рдпाрд╕ рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдиिрдХाрдп:
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рди्рдпाрд╕, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдПंрд╡ рдЕрдзिрдХाрд░िрддा рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп, рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдПрдХ рд╕ांрд╡िрдзिрдХ рдиिрдХाрдп рд╣ै, рдЬिрд╕рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╕्рд╡рдкрд░ाрдпрдгрддा, рдк्рд░рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдШाрдд, рдоाрдирд╕िрдХ рдоंрджрддा рдФрд░ рдмрд╣ु –рдиिःрд╢рдХ्рддрддाрдЧ्рд░рд╕्рдд рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдХрд▓्рдпाрдг рд╣ेрддु рдЕрдзिрдиिрдпрдо (1999 рдХे рдЕрдзिрдиिрдпрдо 44) рдХे рддрд╣рдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै.
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рди्рдпाрд╕ рдХी рдкрд░िрдХрд▓्рдкрдиा рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╡िрдХрд▓ांрдЧрддाрдЧ्рд░рд╕्рдд рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рд╕рдоाрдЬ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рдиा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рд╡े рдЧрд░िрдоा, рд╕рдоाрди рдЕрдзिрдХाрд░ рдФрд░ рдЕрд╡рд╕рд░ों рдХे рд╕ाрде рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдЬीрд╡рди-рдпाрдкрди рдХे рд▓िрдП рд╕рд╢рдХ्рдд рдФрд░ рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ो рд╕рдХे.
рдкृрд╖्рдарднूрдоि:
19 рджिрд╕ंрдмрд░ 2011 рдХो рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдЖрдо рд╕рднा рдиे 21 рдоाрд░्рдЪ рдХो рд╡िрд╢्рд╡ рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рджिрд╡рд╕ рдордиाрдиे рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी рдеी. рддрдм рд╕े рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рд╕े рдЧ्рд░рд╕िрдд рд▓ोрдЧों рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдлैрд▓ाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдк्рд░рддिрд╡рд░्рд╖ рдЗрд╕ рджिрд╡рд╕ рдХो рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рддौрд░ рдкрд░ рдордиाрддा рд╣ै.।
TEN DAYS TRAINING COURSE
ON
RESEARCH METHODOLOGY IN SOCIAL SCIENCES
(For M. Phil/PDF/ Ph.D. Research Scholars from SC, ST and other Marginalized Groups)
Sponsored by ICSSR, New Delhi
18th April, 2018 to 28th April, 2018
Organised by
Department of Sociology
BANARAS HINDU UNIVERSITY
Varanasi-221005
=>"рдЧांрдзी рджрд░्рд╢рди рдФрд░ рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा (рдЧ्рд░ाрдо рд╕्рд╡рд░ाрдЬ्рдп)"
- рднाрд░рдд рдЧांрд╡ों рдХा рджेрд╢ рд╣ै। рдЖрджिрдХाрд▓ рд╕े рд╕рдоाрдЬ рд╣िрдд рдоें рднांрддि-рднांрддि рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддे рд░рд╣े рдЕрди्рддрдд: рдкंрдЪाрдпрдд рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рд╕рд░्рд╡ोрдд्рддрдо рдкाрдпा рдЧрдпा। рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХी рдЗрдХाрдИ рдХे рд░ूрдк рдоें рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рдЬाрддंрдд्рд░ рдХा рдпрд╣ рдк्рд░ाрдЪीрди рдФрд░ рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕िрдж्рдз рдк्рд░рдмंрдз, рд╕рд░्рд╡ рд╕्рд╡ीрдХृрдд рд░рд╣ा рд╣ै।
- рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी рдХा рдоाрдирдиा рдеा рдХि рднाрд░рдд рдоें рдХрдИ рдлेрд░рдмрджрд▓ рдФрд░ рдХ्рд░ांрддिрдпां рдЖрдИं। рдЗрди рд╕рдмрдХे рдмीрдЪ рдоें рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдХो рдмрдЪा рд▓े рдЬाрдиे рдХा рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рд╢्рд░ेрдп рдЗрди्рд╣ीं рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХा рд╣ै। рдЗрди्рд╣ोंрдиे рд▓ोрдЧों рдХो рд╕ुрдЦी рд░рдЦा рдФрд░ рдПрдХ рд╣рдж рддрдХ рдЙрдирдХी рдЖрдЬाрджी рдХी рд░рдХ्рд╖ा рднी рдХी рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдоैं рдЪाрд╣рддा рд╣ूं рдХि рдЧ्рд░ाрдоीрдг рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХो рдирд╣ीं рдЫोрдб़ा рдЬाрдП। рдоैं рдЙрди рддрдоाрдо рдЪीрдЬों рд╕े рдбрд░рддा рд╣ूं рдЬो рдЗрдирдХा рдиाрд╢ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ैं। рдЧांрдзी рдЬी рдХो рдЧ्рд░ाрдо рдкंрдЪाрдпрдд рд╕े рдЗрддрдиा рд▓рдЧाрд╡ рдеा рдХि рд╡े рдЙрди्рд╣ें рдЧ्рд░ाрдо рдЙрдж्рдзाрд░рдХ рд╕ंрдШ рдХрд╣рддे рдеे।
- рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рд╕्рдеिрдд рдЧांрд╡, рдЕрд░्рде рддрдеा рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдФрд░ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдкूрд░्рдг рд╕्рд╡ाрд╡рд▓ंрдмी рдеे। рдЗрдирдХे рдкрддрди рдиे рдЧ्рд░ाрдо рдоें рджрд▓рдмंрджी рдФрд░ рд▓рдб़ाрдИ рдЭрдЧрдб़े, рдИрд╖्рд░्рдпा, рдж्рд╡ेрд╖, рдиिрд░рдХ्рд╖рд░рддा, рд╢рд░ाрд░рдд, рдлूрдЯ, рд▓ाрдкрд░рд╡ाрд╣ी рдЖрджि рджुрд╖्рдк्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпों рдХो рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпा। рдЧ्рд░ाрдо рдХे рд▓ोрдЧ рдкंрдЪाрдпрддों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╣ी рдЕрдкрдиे рд╡िрд╡ाрджों рдХा рдиिрдкрдЯाрд░ा рдХрд░рддे рдеे। рдЙрдирдХे рдиिрд░्рдгрдп рд╕рд░्рд╡рд╕ाрдоाрди्рдп рдФрд░ рд╕рд░्рд╡рдЧ्рд░рд╣्рдп рд╣рдЖ рдХрд░рддे рдеे।
- рдЧांрдзी рдЬी рдХा рдХрд╣рдиा рдеा, рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдкंрдЪाрдпрддों рдХो рдк्рд░рднाрд╡рд╢ीрд▓ рд╣ोрдиे рдоें рддрдеा рдк्рд░ाрдЪीрди рдЧौрд░рд╡ рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рд╣ोрдиे рдоें рдХुрдЫ рд╕рдордп рдЕрд╡рд╢्рдп рд▓рдЧेрдЧा। рдпрджि рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдоें рд╣ी рдЙрдирдХे рд╣ाрдеों рдоें рджрдг्рдбрдХाрд░ी рд╢рдХ्рддि рд╕ौंрдк рджी рдЧрдИ рддो рдЙрд╕рдХा рдЕрдиुрдХूрд▓ рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдбрдйेे рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдб़ेрдЧा рдЗрд╕рд▓िрдП рдЧ्рд░ाрдо рдкंрдЪाрдпрддों рдХो рдк्рд░ाрд░ंрдн рдоें рд╣ी рдРрд╕े рдЕрдзिрдХाрд░ рджेрдиे рдоें рд╕рддрд░्рдХрддा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै, рдЬिрдирдХे рдХाрд░рдг рд╡рд╣ рдмрджрдиाрдо рди рд╣ो рдЬाрд╡ें। рд╢ुрд░ु-рд╢ुрд░ु рдоें рдпрд╣ рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХि рдкंрдЪाрдпрдд рдХो рдЬुрд░्рдоाрдиा рдХрд░рдиे рдпा рдХिрд╕ी рдХा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдмрд╣िрд╖्рдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХी рд╕рдд्рддा рди рджी рдЬाрд╡े। рдЧांрд╡ों рдоें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдмрд╣िрд╖्рдХाрд░ рдЕрдЬ्рдЮाрди рдпा рдЕрд╡िрд╡ेрдХी рд▓ोрдЧों рдХे рд╣ाрде рдоें рдПрдХ рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╣рдеिрдпाрд░ рд╕िрдж्рдз рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЬुрд░्рдоाрдиा рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рднी рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рд╕ाрдмिрдд рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।
- рдЙрдирдХे рдЗрд╕ рд╡िрдЪाрд░ рдХा рддाрдд्рдкрд░्рдп рдкंрдЪाрдпрдд рдХो рдЕрдзिрдХाрд░ рд╡िрд╣ीрди рдмрдиाрдиा рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХा рджंрдб рджेрдиे рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ंрдпрдоिрдд рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпे рдЬाрдиे рд╕े рдеा। рдЧांрдзी рдЬी рдЪाрд╣рддे рдеे рдкंрдЪाрдпрдд рдХे рдХाрд░्рдпों рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд╕ाрде рдЧ्рд░ाрдоोрдкрдпोрдЧी рдЙрдж्рдпोрдЧ рдХो рднी рдЬोрдб़ा рдЬाрдП। рдкंрдЪाрдпрдд рдХो рдЕрдзिрдХाрд░ рднोрдЧрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрд╕्рдеा рди рдмрдиाрдХрд░ рд╕рдж्рднाрд╡ рдЬाрдЧृрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рд╕ंрд╕्рдеा рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпा рдЬाрдПं। рдпрд╣ рд╕ंрд╕्рдеा рдЧांрд╡ рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдХा рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдкैрджा рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै। рдирд╢ीрд▓ी рд╡рд╕्рддुрдУं рдХे рд╕ेрд╡рди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि рдкंрдЪाрдпрдд рдХे рд╕рдж्рднाрд╡рдкूрд░्рдг рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХे рдХाрд░рдг рдЕрдкрдиी рдЗрди рджुрд╖्рдк्рд░рд╡िрдд्рддिрдпों рдХो рдЫोрдб़ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
- рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी рдХा рдоाрдирдиा рдеा рдХि рд╡िрдХेрди्рдж्рд░ीрдХрд░рдг рд╕рд░्рд╡ोрдд्рддрдо рд╢ीрдШ्рд░рдЧाрдоी рддрдеा рдПрдХ рджेрд╢ рдХो рд╕рддрд╣ рд╕े рдиिрд░्рдоिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдмрд╕рд╕े рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╕ाрдзрди рд╣ै। рдЗрд╕ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХी рдкूрд░्рддि рд╣ेрддु рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╢िрдХ्рд╖िрдд рднाрд░рддीрдп рдХो рд╡ाрдкрд╕ рдЧांрд╡ рдЬाрдиे рдХा рд╕ुрдЭाрд╡ рджिрдпा рдеा, рдЬिрд╕рд╕े рдХि рд╡рд╣ рд╕рдоृрдж्рдз рднाрд░рдд рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдпोрдЧ рджे рд╕рдХें। рдЧांрдзी рдЬी рдиे рдЖрд░्рдеिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╡िрдХेрди्рдж्рд░ीрдХрд░рдг рдХो рд╕ुрдЦ, рд╢ांрддि рд╕рдоृрдж्рдзि, рд╕рдоाрдирддा рдФрд░ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕рднी рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдоाрдиा рд╣ै।
- рдЧ्рд░ाрдоोрдж्рдпोрдЧ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдпोрдЬрдиा рдоें рдЙрдирдХा рдпрд╣ी рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдеा। рдЙрдирдХा рдХрд╣рдиा рдеा 'рдЧ्рд░ाрдоोрдж्рдпोрдЧ рдХी рдпोрдЬрдиा рдХे рдкीрдЫे рдоेрд░ी рдХрд▓्рдкрдиा рддो рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╣рдоें рдЕрдкрдиी рд░ोрдЬрдорд░्рд░ा рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдПंं рдЧांрд╡ों рдХी рдмрдиी рдЪीрдЬों рд╕े рд╣ी рдкूрд░ी рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП' рд╡िрдХेрди्рдж्рд░ीрдХрд░рдг рдХी рдЖрдзाрд░рд╢िрд▓ा рд╕рджा рдЬीрд╡рди рдЙрдЪ्рдЪ рд╡िрдЪाрд░ рдФрд░ рд╢рд░ीрд░ рд╢्рд░рдо рдХी рдкрд╡िрдд्рд░рддा рдХा рдЖрджрд░्рд╢ рд╕рди्рдиिрд╣िрдд рд╣ो।
- рд╡े рдХрд╣рддे рдеे ' рдоेрд░ी рдХрд▓्рдкрдиा рдХी рдЧ्рд░ाрдо рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╢ोрд╖рдг рд╣ै рд╣ी рдирд╣ीं, рдФрд░ рд╢ोрд╖рдг рд╣ी рддो рд╣िंрд╕ा рдХी рдЬрдб़ рд╣ै। рдЧांрдзी рдмрддाрддे рдеे рдХि рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХा рдЕрд░्рде рд╡िрджेрд╢ी рд╢ाрд╕рдХों рдХा рдЪрд▓ा рдЬाрдиा рднрд░ рдирд╣ीं рд╣ै। рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рддрдм рддрдХ рдЕрдкूрд░्рдг рд░рд╣ेрдЧी рдЬрдм рддрдХ рд╡рд╣ рджेрд╢ рдХे рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХे рд╣ाрде рдоें рд╕рдд्рддा рд╕ूрдд्рд░ों рдХो рди рд╕ौंрдк рджे рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдкрдиे рдкाрд╕ рдХрдо рд╕े рдХрдо рд╢рдХ्рддि рдХो рдзाрд░рдг рдХрд░े рд╡े рдХрд╣рддे рдеे 'рд░ाрдЬ्рдп рддो рд╡рд╣ рд╕рдмрд╕े рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ै рдЬрд╣ां рд╢ाрд╕рди рдХрдо рд╕े рдХрдо рд╣ोрддा рд╣ै।
- рд╕рдЪ्рдЪे рдЧрдгрддंрдд्рд░ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХे рдЗрдЪ्рдЫुрдХ рд▓ोрдЧों рдХो рдЕрдкрдиे рд╣ृрджрдп рдоें рдЗрд╕ рд╕рдд्рдп рдХो рдзाрд░рдг рдХрд░ рд▓ेрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рд╕рдЪ्рдЪा рд▓ोрдХ рд░ाрдЬ्рдп, рдХेрди्рдж्рд░ рдоें рдмैрдаे рд╣ुрдП рдмीрд╕ рдЖрджрдоिрдпों рд╕े рдирд╣ीं рдЪрд▓ рд╕рдХрддा । рдЙрд╕े рд╣рд░ рдЧांрд╡ рдХे рд▓ोрдЧों рдХो рдиीрдЪे рд╕े рдЪрд▓ाрдиा рд╣ोрдЧा। рдЧ्рд░ाрдо рд╕्рд╡рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдкुрд░्рдирд╕्рдеाрдкрдиा 'рдЖрд▓рд╕्рдп рдХी рдмिрджाрдИ' рдкрд░ рд╣ो рд╕рдХेрдЧी। рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рд╡े рд╢рд░ीрд░ рд╢्рд░рдо рдХी рдк्рд░рдзाрдирддा рдХो рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдоाрдирддे рд╣ैं। рд╡े рдХрд╣рддे рд╣ैं - 'рд╣рдоाрд░े рджेрд╢ рд╕े рдЕрдЧрд░ рдпрд╣ рдЖрд▓рд╕्рдп рдмिрджा рди рд╣ुрдЖ рддो рдХिрддрдиी рд╣ी рд╕ुрд╡िрдзाрдпें рдХ्рдпों рди рдоिрд▓ें рд▓ोрдЧ рднूрдЦे рд╣ी рдорд░ेंрдЧे। рдЬो рдЕрди्рди рдХे рджो рджाрдиे рдЦाрддा рд╣ै рдЙрд╕े рдЪाрд░ рджाрдиे рдЙрдкрдЬाрдиे рдХा рдзрд░्рдо рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиा рд╣ी рдЪाрд╣िрдП।
- рдЧांрдзी рдЕрдкрдиे рдХो рдЧ्рд░ाрдорд╡ाрд╕ी рд╣ी рдоाрдирддे рдеे рдФрд░ рдЧांрд╡ рдоें рд╣ी рдмрд╕ рдЧрдпे рдеे। рдЧांрд╡ рдХी рдЬрд░ुрд░рддें рдкूрд░ी рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдиेрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдпें рдХाрдпрдо рдХी рдеीं рдФрд░ рдЧ्рд░ाрдорд╡ाрд╕िрдпों рдХी рд╢ाрд░ीрд░िрдХ, рдЖрд░्рдеिрдХ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рдиैрддिрдХ рд╕्рдеिрддि рд╕ुрдзाрд░рдиे рдХा рднрд░рд╕рдХ рдк्рд░рдпрдд्рди рдХिрдпा рдеा। рдЙрдирдХा рджृрдв़ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдеा рдХि рдЧांрд╡ों рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдХрд░рдХे рд╣ी рджेрд╢ рдХो рд╕рднी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЕрдкрд░ाрдЬेрдп рдмрдиाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЧांрд╡ों рдХो рдкрд░ाрд╢्рд░िрдд рдмрдиाрдиे рдХा рдЬो рд╖рдб्рдпंрдд्рд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдЗрд╕े рд╡े рд╕рдордЭрдХрд░ рд╣ी рдЧ्рд░ाрдоोрдд्рдеाрди рдХो рд╕рдм рд░ोрдЧों рдХी рдПрдХ рджрд╡ा рдоाрдирддे рдеे।
- рдЧांрдзी рдЧ्рд░ाрдо рдкंрдЪाрдпрдд рдХो рдЕрдзिрдХाрд░ рдХे рдЕрд╣ंрдХाрд░ рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдЙрдд्рддрд░рджाрдпिрдд्рд╡ рд╕рдордЭрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрд╕्рдеा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЪाрд╣рддे рдеे। рд╢िрдХ्рд╖ा , рд╕рдлाрдИ, рджрд╡ाрдЦाрдиा, рдХुंрдП, рддाрд▓ाрдмों рдФрд░ рдзрд░्рдорд╕्рдерд▓ों рдЬैрд╕े рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕्рдеाрдиों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиा рдЙрдирдХा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рдХрд░्рддрд╡्рдп рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП, рдпрд╣ рдоाрдирддे рдеे। рдЕрдиिрдпрдоिрдд рдФрд░ рдиिрдпрдо рд╡िрд░ूрдж्рдз рдХाрдо рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдкंрдЪाрдпрдд рдЕрдкрдиे рд╣ी рдмोрдЭ рд╕े рджрдмрдХрд░ рдЦрдд्рдо рд╣ो рдЬाрдпेрдЧी।
- рдЧांрдзी рдЬी рдХрд╣рддे рдеे рдЬो рдкंрдЪाрдпрдд рдЧांрд╡ рд╡ाрд▓ों рдХी рд╕рдж्рднाрд╡рдиा рдЦो рджे рдЙрд╕े рддोрдб़ рджिрдпा рдЬाрд╡ें рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рджूрд╕рд░ी рдкंрдЪाрдпрдд рдЪुрди рд▓ी рдЬाрд╡े। рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдпों рддो рдк्рд░ाрдЪीрди рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдд्рд╡рд░िрдд рди्рдпाрдп рджिрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓ी рд░рд╣ी рд╣ै। рдкंрдЪ рдХे рдоुंрд╣ рд╕े рдкрд░рдоेрд╢्рд╡рд░ рдмोрд▓рддा рд╣ै, рдпрд╣ рднрд░ोрд╕ा рд╣рдоाрд░े рдзрд░्рдо рдкрд░ाрдпрдг рдкूрд░्рд╡рдЬों рдХे рдЕрдкрдиे рдЖрдЪрд░рдг рд╕े рдоिрд▓рддे рд░рд╣ा рд╣ै। рдЧांрдзी рдЬी рдиे рдЗрд╕рдХे рдорд░्рдо рдХो рд╕рдордЭा рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдХрд░्рдо рд╕े рдХाрдордпाрдм рдХрд░рдХे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХो рдирдпा рдзрд░ाрддрд▓ рджिрдпा। рдЖрдЗрдпे, рдЗрд╕ рдкुрдиीрдд рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рд╣рдо рдмाрдкू рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдХे рдкंрдЪाрдпрдд рдк्рд░рдмंрдз рдХो рдЖрдЪрд░рдг рд╕े рдЕंрдЬाрдо рджें।
- рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЪाрд░ों рдУрд░ рднौрддिрдХрддा рдХा рдЭंрдЭाрд╡рдд рдЪрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै। рдкрд╢्рдЪिрдоी рд╣рд╡ा рднाрд░рддीрдпрддा рдХे рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХो рдк्рд░рджूрд╖िрдд рдХрд░рдиे рдоें рд▓рдЧी рд╣ै। рдЕрд╕рдоंрдЬрд╕ рдХी рд╕्рдеिрддि рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╣рдо рдХाрдордпाрдм рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд╕ेрд╡ा рдХी рд╕рдж्рднाрд╡рдиा рд╕े рдк्рд░ेрдо рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕े рджुрдЦ-рд╕ुрдЦ рдоें рд╕рд╣рднाрдЧी рд╣ोрдХрд░ рдкрд░िрд╢्рд░рдо рдХे рдкрд╕ीрдиे рд╕े рджुрд░्рджрд╢ा рдХो рджूрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдЧांрдзी рдЬी рдХी рднाрд╡рдиा рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдкрд░िрд╡ाрд░, рдкрдб़ोрд╕, рдЧांрд╡, рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рджेрд╢ рдХो рдЙрди्рдирдд рдмрдиा рд╕рдХрддे рд╣ैं।
"рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо" рдкрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕рдо्рдоेрд▓рди'
рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдФрд░ рдЕрдзिрдХाрд░िрддा рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдХे рддрд╣рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рди्рдпाрд╕ рдиे 26 рдоाрд░्рдЪ 2018 рдХो рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी рдоें 'рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рдкрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕рдо्рдоेрд▓рди' рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдпा. рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рди्рдпाрд╕ рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдбॉ. рдХрдорд▓ेрд╢ рдХुрдоाрд░ рдкांрдбे рдиे рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рдШाрдЯрди рдХिрдпा.
рдЗрд╕ рдоौрдХे рдкрд░ рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рд╕े рдкीрдб़िрдд рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдЬीрд╡рди рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд "рдЯ्рд╡ीрд▓ाрдЗрдЯ्рд╕ рдЪिрд▓्рдб्рд░рди" рдиाрдо рдХी рдкुрд╕्рддрдХ рдХा рднी рд╡िрдоोрдЪрди рдХिрдпा рдЧрдпा.
рд╕рдо्рдоेрд▓рди рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдоुрдЦ्рдп рддрде्рдп:
рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХे рдЬрд░िрдпे рдбाрдКрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ों рдФрд░ рдЬ्рдЮाрди рдХा рдк्рд░рд╕ाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рднी рд╡рд░्рдЧ рдХे рдмुрдж्рдзिрдЬीрд╡ी рдПрдХ рдоंрдЪ рдкрд░ рдПрдХрдд्рд░िрдд рд╣ुрдП, рдЬो рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рд╕े рдкीрдбि़рдд рд▓ोрдЧों рдХे рдорди рдоें рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд▓ाрдиे рдоें рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд▓ाрднрджाрдпрдХ рдеा.
рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рдкीрдбि़рддों рдФрд░ рдЙрдирдХे рдоाрддा-рдкिрддाрдУं рдХो рднी рдЙрдирдХी рдк्рд░ेрд░рдгाрджाрдпрдХ рдЧाрдеा рд╕ाрдЭा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдоें рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा.
рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХे рджौрд░ाрди рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рдкрд░िрдЪрд░्рдЪाрдПं рдЖрдпोрдЬिрдд рдХी рдЧрдИं.
рд╡िрднिрди्рди рд╣िрддрдзाрд░рдХों рдХी рдк्рд░рддिрдмрдж्рдзрддा рдФрд░ рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рдХे рдмाрд░े рдоें рдЙрдирдХी рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдмрдв़ाрдиे рдХे рд▓िрдП рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рди्рдпाрд╕ рдиे рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рдкрд░ рдЗрд╕ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдХिрдпा рдеा.
рдЙрдж्рджेрд╢्рдп:
рдЗрд╕ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рд╕े рдЧ्рд░рд╕िрдд рд▓ोрдЧों рдХे рдоाрддा – рдкिрддा рдХो рдЗрд╕ рд╡िрдХाрд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рдирд╡ीрди рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдХौрд╢рд▓ рдкрд░ рдЬाрдирдХाрд░ी рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиा рдеा. рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рд╕े рдЧ्рд░рд╕िрдд рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдФрд░ рдЬांрдЪ рд╕рдд्рд░ рднी рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдП рдЧрдП рдеे.
рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо:
рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рдХ्рд░ोрдоोрд╕ोрдо рд╕े рдЬुрдб़ा рд╡िрдХाрд░ рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдмौрдж्рдзिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рд╕ीрдЦрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдХрдо рд╣ोрддी рд╣ै.
рдЗрд╕рд╕े рдЧ्рд░рд╕िрдд рдмрдЪ्рдЪों рдоें рдЕрдХрд╕рд░ рджेрд░ी рд╕े рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕ंрдмंрдзी рд╕рдорд╕्рдпाрдПं рд╣ोрддी рд╣ै. рдЗрди рдмрдЪ्рдЪों рдХी рдоांрд╕рдкेрд╢िрдпों рдоें рд╕ाрдоाрди्рдп рдмрдЪ्рдЪों рд╕े рдХрдо рддाрдХ़рдд рд╣ोрддी рд╣ै. рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡рд░्рд╖ рджेрд╢ рдоें 20 рд╕े 22 рд╣рдЬाрд░ рдмрдЪ्рдЪे рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рдмीрдоाрд░ी рд╕े рдЧ्рд░рд╕िрдд рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЬрди्рдо рд▓ेрддे рд╣ैं.
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рди्рдпाрд╕ рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдиिрдХाрдп:
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рди्рдпाрд╕, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдПंрд╡ рдЕрдзिрдХाрд░िрддा рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп, рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдПрдХ рд╕ांрд╡िрдзिрдХ рдиिрдХाрдп рд╣ै, рдЬिрд╕рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╕्рд╡рдкрд░ाрдпрдгрддा, рдк्рд░рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдШाрдд, рдоाрдирд╕िрдХ рдоंрджрддा рдФрд░ рдмрд╣ु –рдиिःрд╢рдХ्рддрддाрдЧ्рд░рд╕्рдд рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдХрд▓्рдпाрдг рд╣ेрддु рдЕрдзिрдиिрдпрдо (1999 рдХे рдЕрдзिрдиिрдпрдо 44) рдХे рддрд╣рдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै.
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рди्рдпाрд╕ рдХी рдкрд░िрдХрд▓्рдкрдиा рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╡िрдХрд▓ांрдЧрддाрдЧ्рд░рд╕्рдд рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рд╕рдоाрдЬ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рдиा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рд╡े рдЧрд░िрдоा, рд╕рдоाрди рдЕрдзिрдХाрд░ рдФрд░ рдЕрд╡рд╕рд░ों рдХे рд╕ाрде рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдЬीрд╡рди-рдпाрдкрди рдХे рд▓िрдП рд╕рд╢рдХ्рдд рдФрд░ рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ो рд╕рдХे.
рдкृрд╖्рдарднूрдоि:
19 рджिрд╕ंрдмрд░ 2011 рдХो рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдЖрдо рд╕рднा рдиे 21 рдоाрд░्рдЪ рдХो рд╡िрд╢्рд╡ рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рджिрд╡рд╕ рдордиाрдиे рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी рдеी. рддрдм рд╕े рдбाрдЙрди рд╕िंрдб्рд░ोрдо рд╕े рдЧ्рд░рд╕िрдд рд▓ोрдЧों рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдлैрд▓ाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдк्рд░рддिрд╡рд░्рд╖ рдЗрд╕ рджिрд╡рд╕ рдХो рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рддौрд░ рдкрд░ рдордиाрддा рд╣ै.।
TEN DAYS TRAINING COURSE
ON
RESEARCH METHODOLOGY IN SOCIAL SCIENCES
(For M. Phil/PDF/ Ph.D. Research Scholars from SC, ST and other Marginalized Groups)
Sponsored by ICSSR, New Delhi
18th April, 2018 to 28th April, 2018
Organised by
Department of Sociology
BANARAS HINDU UNIVERSITY
Varanasi-221005
=>"рдЧांрдзी рджрд░्рд╢рди рдФрд░ рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा (рдЧ्рд░ाрдо рд╕्рд╡рд░ाрдЬ्рдп)"
- рднाрд░рдд рдЧांрд╡ों рдХा рджेрд╢ рд╣ै। рдЖрджिрдХाрд▓ рд╕े рд╕рдоाрдЬ рд╣िрдд рдоें рднांрддि-рднांрддि рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддे рд░рд╣े рдЕрди्рддрдд: рдкंрдЪाрдпрдд рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рд╕рд░्рд╡ोрдд्рддрдо рдкाрдпा рдЧрдпा। рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХी рдЗрдХाрдИ рдХे рд░ूрдк рдоें рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рдЬाрддंрдд्рд░ рдХा рдпрд╣ рдк्рд░ाрдЪीрди рдФрд░ рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕िрдж्рдз рдк्рд░рдмंрдз, рд╕рд░्рд╡ рд╕्рд╡ीрдХृрдд рд░рд╣ा рд╣ै।
- рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी рдХा рдоाрдирдиा рдеा рдХि рднाрд░рдд рдоें рдХрдИ рдлेрд░рдмрджрд▓ рдФрд░ рдХ्рд░ांрддिрдпां рдЖрдИं। рдЗрди рд╕рдмрдХे рдмीрдЪ рдоें рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдХो рдмрдЪा рд▓े рдЬाрдиे рдХा рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рд╢्рд░ेрдп рдЗрди्рд╣ीं рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХा рд╣ै। рдЗрди्рд╣ोंрдиे рд▓ोрдЧों рдХो рд╕ुрдЦी рд░рдЦा рдФрд░ рдПрдХ рд╣рдж рддрдХ рдЙрдирдХी рдЖрдЬाрджी рдХी рд░рдХ्рд╖ा рднी рдХी рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдоैं рдЪाрд╣рддा рд╣ूं рдХि рдЧ्рд░ाрдоीрдг рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХो рдирд╣ीं рдЫोрдб़ा рдЬाрдП। рдоैं рдЙрди рддрдоाрдо рдЪीрдЬों рд╕े рдбрд░рддा рд╣ूं рдЬो рдЗрдирдХा рдиाрд╢ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ैं। рдЧांрдзी рдЬी рдХो рдЧ्рд░ाрдо рдкंрдЪाрдпрдд рд╕े рдЗрддрдиा рд▓рдЧाрд╡ рдеा рдХि рд╡े рдЙрди्рд╣ें рдЧ्рд░ाрдо рдЙрдж्рдзाрд░рдХ рд╕ंрдШ рдХрд╣рддे рдеे।
- рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рд╕्рдеिрдд рдЧांрд╡, рдЕрд░्рде рддрдеा рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдФрд░ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдкूрд░्рдг рд╕्рд╡ाрд╡рд▓ंрдмी рдеे। рдЗрдирдХे рдкрддрди рдиे рдЧ्рд░ाрдо рдоें рджрд▓рдмंрджी рдФрд░ рд▓рдб़ाрдИ рдЭрдЧрдб़े, рдИрд╖्рд░्рдпा, рдж्рд╡ेрд╖, рдиिрд░рдХ्рд╖рд░рддा, рд╢рд░ाрд░рдд, рдлूрдЯ, рд▓ाрдкрд░рд╡ाрд╣ी рдЖрджि рджुрд╖्рдк्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпों рдХो рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпा। рдЧ्рд░ाрдо рдХे рд▓ोрдЧ рдкंрдЪाрдпрддों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╣ी рдЕрдкрдиे рд╡िрд╡ाрджों рдХा рдиिрдкрдЯाрд░ा рдХрд░рддे рдеे। рдЙрдирдХे рдиिрд░्рдгрдп рд╕рд░्рд╡рд╕ाрдоाрди्рдп рдФрд░ рд╕рд░्рд╡рдЧ्рд░рд╣्рдп рд╣рдЖ рдХрд░рддे рдеे।
- рдЧांрдзी рдЬी рдХा рдХрд╣рдиा рдеा, рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдкंрдЪाрдпрддों рдХो рдк्рд░рднाрд╡рд╢ीрд▓ рд╣ोрдиे рдоें рддрдеा рдк्рд░ाрдЪीрди рдЧौрд░рд╡ рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рд╣ोрдиे рдоें рдХुрдЫ рд╕рдордп рдЕрд╡рд╢्рдп рд▓рдЧेрдЧा। рдпрджि рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдоें рд╣ी рдЙрдирдХे рд╣ाрдеों рдоें рджрдг्рдбрдХाрд░ी рд╢рдХ्рддि рд╕ौंрдк рджी рдЧрдИ рддो рдЙрд╕рдХा рдЕрдиुрдХूрд▓ рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдбрдйेे рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдб़ेрдЧा рдЗрд╕рд▓िрдП рдЧ्рд░ाрдо рдкंрдЪाрдпрддों рдХो рдк्рд░ाрд░ंрдн рдоें рд╣ी рдРрд╕े рдЕрдзिрдХाрд░ рджेрдиे рдоें рд╕рддрд░्рдХрддा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै, рдЬिрдирдХे рдХाрд░рдг рд╡рд╣ рдмрджрдиाрдо рди рд╣ो рдЬाрд╡ें। рд╢ुрд░ु-рд╢ुрд░ु рдоें рдпрд╣ рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХि рдкंрдЪाрдпрдд рдХो рдЬुрд░्рдоाрдиा рдХрд░рдиे рдпा рдХिрд╕ी рдХा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдмрд╣िрд╖्рдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХी рд╕рдд्рддा рди рджी рдЬाрд╡े। рдЧांрд╡ों рдоें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдмрд╣िрд╖्рдХाрд░ рдЕрдЬ्рдЮाрди рдпा рдЕрд╡िрд╡ेрдХी рд▓ोрдЧों рдХे рд╣ाрде рдоें рдПрдХ рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╣рдеिрдпाрд░ рд╕िрдж्рдз рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЬुрд░्рдоाрдиा рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рднी рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рд╕ाрдмिрдд рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।
- рдЙрдирдХे рдЗрд╕ рд╡िрдЪाрд░ рдХा рддाрдд्рдкрд░्рдп рдкंрдЪाрдпрдд рдХो рдЕрдзिрдХाрд░ рд╡िрд╣ीрди рдмрдиाрдиा рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХा рджंрдб рджेрдиे рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ंрдпрдоिрдд рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпे рдЬाрдиे рд╕े рдеा। рдЧांрдзी рдЬी рдЪाрд╣рддे рдеे рдкंрдЪाрдпрдд рдХे рдХाрд░्рдпों рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд╕ाрде рдЧ्рд░ाрдоोрдкрдпोрдЧी рдЙрдж्рдпोрдЧ рдХो рднी рдЬोрдб़ा рдЬाрдП। рдкंрдЪाрдпрдд рдХो рдЕрдзिрдХाрд░ рднोрдЧрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрд╕्рдеा рди рдмрдиाрдХрд░ рд╕рдж्рднाрд╡ рдЬाрдЧृрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рд╕ंрд╕्рдеा рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпा рдЬाрдПं। рдпрд╣ рд╕ंрд╕्рдеा рдЧांрд╡ рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдХा рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдкैрджा рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै। рдирд╢ीрд▓ी рд╡рд╕्рддुрдУं рдХे рд╕ेрд╡рди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि рдкंрдЪाрдпрдд рдХे рд╕рдж्рднाрд╡рдкूрд░्рдг рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХे рдХाрд░рдг рдЕрдкрдиी рдЗрди рджुрд╖्рдк्рд░рд╡िрдд्рддिрдпों рдХो рдЫोрдб़ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
- рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी рдХा рдоाрдирдиा рдеा рдХि рд╡िрдХेрди्рдж्рд░ीрдХрд░рдг рд╕рд░्рд╡ोрдд्рддрдо рд╢ीрдШ्рд░рдЧाрдоी рддрдеा рдПрдХ рджेрд╢ рдХो рд╕рддрд╣ рд╕े рдиिрд░्рдоिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдмрд╕рд╕े рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╕ाрдзрди рд╣ै। рдЗрд╕ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХी рдкूрд░्рддि рд╣ेрддु рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╢िрдХ्рд╖िрдд рднाрд░рддीрдп рдХो рд╡ाрдкрд╕ рдЧांрд╡ рдЬाрдиे рдХा рд╕ुрдЭाрд╡ рджिрдпा рдеा, рдЬिрд╕рд╕े рдХि рд╡рд╣ рд╕рдоृрдж्рдз рднाрд░рдд рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдпोрдЧ рджे рд╕рдХें। рдЧांрдзी рдЬी рдиे рдЖрд░्рдеिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╡िрдХेрди्рдж्рд░ीрдХрд░рдг рдХो рд╕ुрдЦ, рд╢ांрддि рд╕рдоृрдж्рдзि, рд╕рдоाрдирддा рдФрд░ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕рднी рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдоाрдиा рд╣ै।
- рдЧ्рд░ाрдоोрдж्рдпोрдЧ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдпोрдЬрдиा рдоें рдЙрдирдХा рдпрд╣ी рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдеा। рдЙрдирдХा рдХрд╣рдиा рдеा 'рдЧ्рд░ाрдоोрдж्рдпोрдЧ рдХी рдпोрдЬрдиा рдХे рдкीрдЫे рдоेрд░ी рдХрд▓्рдкрдиा рддो рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╣рдоें рдЕрдкрдиी рд░ोрдЬрдорд░्рд░ा рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдПंं рдЧांрд╡ों рдХी рдмрдиी рдЪीрдЬों рд╕े рд╣ी рдкूрд░ी рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП' рд╡िрдХेрди्рдж्рд░ीрдХрд░рдг рдХी рдЖрдзाрд░рд╢िрд▓ा рд╕рджा рдЬीрд╡рди рдЙрдЪ्рдЪ рд╡िрдЪाрд░ рдФрд░ рд╢рд░ीрд░ рд╢्рд░рдо рдХी рдкрд╡िрдд्рд░рддा рдХा рдЖрджрд░्рд╢ рд╕рди्рдиिрд╣िрдд рд╣ो।
- рд╡े рдХрд╣рддे рдеे ' рдоेрд░ी рдХрд▓्рдкрдиा рдХी рдЧ्рд░ाрдо рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╢ोрд╖рдг рд╣ै рд╣ी рдирд╣ीं, рдФрд░ рд╢ोрд╖рдг рд╣ी рддो рд╣िंрд╕ा рдХी рдЬрдб़ рд╣ै। рдЧांрдзी рдмрддाрддे рдеे рдХि рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХा рдЕрд░्рде рд╡िрджेрд╢ी рд╢ाрд╕рдХों рдХा рдЪрд▓ा рдЬाрдиा рднрд░ рдирд╣ीं рд╣ै। рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рддрдм рддрдХ рдЕрдкूрд░्рдг рд░рд╣ेрдЧी рдЬрдм рддрдХ рд╡рд╣ рджेрд╢ рдХे рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХे рд╣ाрде рдоें рд╕рдд्рддा рд╕ूрдд्рд░ों рдХो рди рд╕ौंрдк рджे рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдкрдиे рдкाрд╕ рдХрдо рд╕े рдХрдо рд╢рдХ्рддि рдХो рдзाрд░рдг рдХрд░े рд╡े рдХрд╣рддे рдеे 'рд░ाрдЬ्рдп рддो рд╡рд╣ рд╕рдмрд╕े рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ै рдЬрд╣ां рд╢ाрд╕рди рдХрдо рд╕े рдХрдо рд╣ोрддा рд╣ै।
- рд╕рдЪ्рдЪे рдЧрдгрддंрдд्рд░ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХे рдЗрдЪ्рдЫुрдХ рд▓ोрдЧों рдХो рдЕрдкрдиे рд╣ृрджрдп рдоें рдЗрд╕ рд╕рдд्рдп рдХो рдзाрд░рдг рдХрд░ рд▓ेрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рд╕рдЪ्рдЪा рд▓ोрдХ рд░ाрдЬ्рдп, рдХेрди्рдж्рд░ рдоें рдмैрдаे рд╣ुрдП рдмीрд╕ рдЖрджрдоिрдпों рд╕े рдирд╣ीं рдЪрд▓ рд╕рдХрддा । рдЙрд╕े рд╣рд░ рдЧांрд╡ рдХे рд▓ोрдЧों рдХो рдиीрдЪे рд╕े рдЪрд▓ाрдиा рд╣ोрдЧा। рдЧ्рд░ाрдо рд╕्рд╡рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдкुрд░्рдирд╕्рдеाрдкрдиा 'рдЖрд▓рд╕्рдп рдХी рдмिрджाрдИ' рдкрд░ рд╣ो рд╕рдХेрдЧी। рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рд╡े рд╢рд░ीрд░ рд╢्рд░рдо рдХी рдк्рд░рдзाрдирддा рдХो рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдоाрдирддे рд╣ैं। рд╡े рдХрд╣рддे рд╣ैं - 'рд╣рдоाрд░े рджेрд╢ рд╕े рдЕрдЧрд░ рдпрд╣ рдЖрд▓рд╕्рдп рдмिрджा рди рд╣ुрдЖ рддो рдХिрддрдиी рд╣ी рд╕ुрд╡िрдзाрдпें рдХ्рдпों рди рдоिрд▓ें рд▓ोрдЧ рднूрдЦे рд╣ी рдорд░ेंрдЧे। рдЬो рдЕрди्рди рдХे рджो рджाрдиे рдЦाрддा рд╣ै рдЙрд╕े рдЪाрд░ рджाрдиे рдЙрдкрдЬाрдиे рдХा рдзрд░्рдо рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиा рд╣ी рдЪाрд╣िрдП।
- рдЧांрдзी рдЕрдкрдиे рдХो рдЧ्рд░ाрдорд╡ाрд╕ी рд╣ी рдоाрдирддे рдеे рдФрд░ рдЧांрд╡ рдоें рд╣ी рдмрд╕ рдЧрдпे рдеे। рдЧांрд╡ рдХी рдЬрд░ुрд░рддें рдкूрд░ी рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдиेрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдпें рдХाрдпрдо рдХी рдеीं рдФрд░ рдЧ्рд░ाрдорд╡ाрд╕िрдпों рдХी рд╢ाрд░ीрд░िрдХ, рдЖрд░्рдеिрдХ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рдиैрддिрдХ рд╕्рдеिрддि рд╕ुрдзाрд░рдиे рдХा рднрд░рд╕рдХ рдк्рд░рдпрдд्рди рдХिрдпा рдеा। рдЙрдирдХा рджृрдв़ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдеा рдХि рдЧांрд╡ों рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдХрд░рдХे рд╣ी рджेрд╢ рдХो рд╕рднी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЕрдкрд░ाрдЬेрдп рдмрдиाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЧांрд╡ों рдХो рдкрд░ाрд╢्рд░िрдд рдмрдиाрдиे рдХा рдЬो рд╖рдб्рдпंрдд्рд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдЗрд╕े рд╡े рд╕рдордЭрдХрд░ рд╣ी рдЧ्рд░ाрдоोрдд्рдеाрди рдХो рд╕рдм рд░ोрдЧों рдХी рдПрдХ рджрд╡ा рдоाрдирддे рдеे।
- рдЧांрдзी рдЧ्рд░ाрдо рдкंрдЪाрдпрдд рдХो рдЕрдзिрдХाрд░ рдХे рдЕрд╣ंрдХाрд░ рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдЙрдд्рддрд░рджाрдпिрдд्рд╡ рд╕рдордЭрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрд╕्рдеा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЪाрд╣рддे рдеे। рд╢िрдХ्рд╖ा , рд╕рдлाрдИ, рджрд╡ाрдЦाрдиा, рдХुंрдП, рддाрд▓ाрдмों рдФрд░ рдзрд░्рдорд╕्рдерд▓ों рдЬैрд╕े рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕्рдеाрдиों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиा рдЙрдирдХा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рдХрд░्рддрд╡्рдп рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП, рдпрд╣ рдоाрдирддे рдеे। рдЕрдиिрдпрдоिрдд рдФрд░ рдиिрдпрдо рд╡िрд░ूрдж्рдз рдХाрдо рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдкंрдЪाрдпрдд рдЕрдкрдиे рд╣ी рдмोрдЭ рд╕े рджрдмрдХрд░ рдЦрдд्рдо рд╣ो рдЬाрдпेрдЧी।
- рдЧांрдзी рдЬी рдХрд╣рддे рдеे рдЬो рдкंрдЪाрдпрдд рдЧांрд╡ рд╡ाрд▓ों рдХी рд╕рдж्рднाрд╡рдиा рдЦो рджे рдЙрд╕े рддोрдб़ рджिрдпा рдЬाрд╡ें рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рджूрд╕рд░ी рдкंрдЪाрдпрдд рдЪुрди рд▓ी рдЬाрд╡े। рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдпों рддो рдк्рд░ाрдЪीрди рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдд्рд╡рд░िрдд рди्рдпाрдп рджिрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓ी рд░рд╣ी рд╣ै। рдкंрдЪ рдХे рдоुंрд╣ рд╕े рдкрд░рдоेрд╢्рд╡рд░ рдмोрд▓рддा рд╣ै, рдпрд╣ рднрд░ोрд╕ा рд╣рдоाрд░े рдзрд░्рдо рдкрд░ाрдпрдг рдкूрд░्рд╡рдЬों рдХे рдЕрдкрдиे рдЖрдЪрд░рдг рд╕े рдоिрд▓рддे рд░рд╣ा рд╣ै। рдЧांрдзी рдЬी рдиे рдЗрд╕рдХे рдорд░्рдо рдХो рд╕рдордЭा рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдХрд░्рдо рд╕े рдХाрдордпाрдм рдХрд░рдХे рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХो рдирдпा рдзрд░ाрддрд▓ рджिрдпा। рдЖрдЗрдпे, рдЗрд╕ рдкुрдиीрдд рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рд╣рдо рдмाрдкू рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдХे рдкंрдЪाрдпрдд рдк्рд░рдмंрдз рдХो рдЖрдЪрд░рдг рд╕े рдЕंрдЬाрдо рджें।
- рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЪाрд░ों рдУрд░ рднौрддिрдХрддा рдХा рдЭंрдЭाрд╡рдд рдЪрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै। рдкрд╢्рдЪिрдоी рд╣рд╡ा рднाрд░рддीрдпрддा рдХे рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХो рдк्рд░рджूрд╖िрдд рдХрд░рдиे рдоें рд▓рдЧी рд╣ै। рдЕрд╕рдоंрдЬрд╕ рдХी рд╕्рдеिрддि рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╣рдо рдХाрдордпाрдм рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд╕ेрд╡ा рдХी рд╕рдж्рднाрд╡рдиा рд╕े рдк्рд░ेрдо рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕े рджुрдЦ-рд╕ुрдЦ рдоें рд╕рд╣рднाрдЧी рд╣ोрдХрд░ рдкрд░िрд╢्рд░рдо рдХे рдкрд╕ीрдиे рд╕े рджुрд░्рджрд╢ा рдХो рджूрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдЧांрдзी рдЬी рдХी рднाрд╡рдиा рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдкрд░िрд╡ाрд░, рдкрдб़ोрд╕, рдЧांрд╡, рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рджेрд╢ рдХो рдЙрди्рдирдд рдмрдиा рд╕рдХрддे рд╣ैं।















































No comments:
Post a Comment