NATIONAL EMBLEMS
''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''
Australia — Kangaroo
Barbados — Head of a Trident
Canada — White Lily
Denmark — Beach
France — Lily
Guyana — Canje Pheasant
India — Ashoka Chakra
Ireland — Shamrock
Italy — White Lily
Japan — Chrysanthemum
Luxembourg — Lion with Crown
Netherlands — Lion
Norway — Lion
Papua New Guinea —Bird of paradise
Senegal —Bhobab Tree
Sri Lanka — Lion
Syria — Eagle
U.K — Rose
Bangladesh — Water Lily
Belgium — Lion
Chile — Candor & Huemul
Dominica — Sisserou Parrot
Germany — Corn Flower
Hong Kong — Bauhinia (Orchid Tree)
Iran — Rose
Israel — Candelabrum
Ivory Coast — Elephant
Lebanon — Cedar Tree
Mongolia — The Soyombo
New Zealand — Southern Cross, Kiwi, Fern
Pakistan — Crescent
Spain — Eagle
Sierra Leone — Lion
Sudan — Secretary Bird
Turkey — Crescent & Star
U.S.A — Golden Rod
**рдоुреЪрд▓ рд╢ाрд╕рдХों рдХा рд╡ंрд╢рдХ्рд░ **
рдмाрджрд╢ाрд╣ рд╡рд░्рд╖
рдмाрдмрд░ 1526 -1530
рд╣ुрдоाрдпूँ 1530 -1556
рдЕрдХрдмрд░ 1556 -1605
рдЬрд╣ाँрдЧीрд░ 1605 -1627
рд╢ाрд╣рдЬрд╣ाँ 1627 -1658
рдУрд░ंрдЧрдЬेрдм 1658-1707
рдмрд╣ाрджुрд░ рд╢ाрд╣ рдк्рд░рдердо 1707 -1712
рдлрд░्рд░ुрдЦрд╢िрдпрд░ 1712 -1719
рдоुрд╣рдо्рдорджрд╢ाрд╣ 1719 -1748
рдЕрд╣рдорджрд╢ाрд╣ 1748 -1754
рдЖрд▓рдордЧीрд░ 1754 -1759
рд╢ाрд╣рдЖрд▓рдо -II 1759 -1806
рдЕрдХрдмрд░-II 1806 -1837
рдмрд╣ाрджुрд░ рд╢ाрд╣ рдЬреЮрд░ 1837 -1857
https://grdp.co/pjnn6z8aw
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп
✍️рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдЗрд╕ рд╢рд╣рд░ рдоें рднाрд▓ू рдкрд░ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдХिрдпा рдЧрдпा -рдЖрдЧрд░ा
✍️GSAT-11 рдиाрдордХ рд╕ंрдЪाрд░ рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдЗрддрдиे рд╡рд░्рд╖ рдХाрд░्рдп рдХрд░ेрдЧा -15
рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп
✍️рдЬाрдкाрдиी рдПрдпрд░ рд╕ेрд▓्рдл рдбिрдлेंрд╕ рдлोрд░्рд╕ рдиे рднाрд░рддीрдп рд╡ाрдпुрд╕ेрдиा рдХे рд╕ाрде 3 рджिрд╕ंрдмрд░ рдХो рдПрдХ рдж्рд╡िрдкрдХ्рд╖ीрдп рд╡ाрдпु рдЕрдн्рдпाрд╕ рдоें рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓िрдпा, рдЗрд╕ рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХा рдиाрдо рд╣ै -"рд╢िрди्рдпू рдоैрдд्рд░ी -18"
✍️'рдЕрдиाрдеा рдмрдЪ्рдЪों рддрд╕्рдХрд░ी' рдХो рджाрд╕рддा рдХे рд░ूрдк рдоें рдоाрди्рдпрддा рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рдкрд╣рд▓ा рджेрд╢ рдмрдиा -рдСрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा
рдЦेрд▓
✍️рдЯाрдЯा рдУрдкрди рдЗंрдЯрд░рдиेрд╢рдирд▓ рдЪैрд▓ेंрдЬ рдЦिрддाрдм рдЗрд╕ рднाрд░рддीрдп рдЦिрд▓ाреЬी рдиे рдЬीрддा -рд▓рдХ्рд╖्рдп рд╕ेрди
✍️рдЗрди्рд╣ें рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдиिрд╢ाрдиेрдмाрдЬी рдЦेрд▓ рдорд╣ाрд╕ंрдШ рдХी рдЬрдЬ рд╕рдоिрддि рдХा рд╕рджрд╕्рдп рдЪुрдиा рдЧрдпा рд╣ै -рдкрд╡рди рд╕िंрд╣
рд╡्рдпрдХ्рддि рд╡िрд╢ेрд╖
✍️рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдоैрдХ्рд╕िрдХो рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХे рд░ूрдк рдоें рдЗрди्рд╣ोрдиे рд╢рдкрде рд▓ी -рдоैрди्рдпुрдЕрд▓ рд▓ोрдкेреЫ рдУрдм्рд░ाрджोрд░
✍️рдЗрди्рд╣ोंрдиे рд╡िрдж्рдпुрдд рдЕрдкीрд▓ीрдп рди्рдпाрдпाрдзिрдХрд░рдг рдоें рддрдХрдиीрдХी рд╕рджрд╕्рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рдкрджрднाрд░ рдЧ्рд░рд╣рдг рдХिрдпा -рд░рд╡िрди्рдж्рд░ рдХुрдоाрд░ рд╡рд░्рдоा
рд╕ाрдоाрди्рдп рдЬ्рдЮाрди
✍️рдк्рд░рддिрд╡рд░्рд╖ 4 рджिрд╕ंрдмрд░ рдХो рдпрд╣ рджिрд╡рд╕ рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै -рдиौрд╕ेрдиा рджिрд╡рд╕
✍️рднाрд░рддीрдп рдиौрд╕ेрдиा рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдЗрд╕ рд╡рд░्рд╖ рд╣ुрдИ рдеी -1612
✍️рднाрд░рдд рдХा рд╕рдмрд╕े рднाрд░ी рд╕ंрдЪाрд░ рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдХा рдиाрдо рд╣ै -''GSAT -11''
рдмрдзाрдИ ЁЯТРЁЯТРЁЯТРЁЯТР
#рднाрд░рдд_рдХा_рд╕рдмрд╕े_рд╡рдЬрдиी_рд╕ैрдЯेрд▓ाрдЗрдЯ #GSAT-11 рд▓ांрдЪ, #рддेрдЬ_рд╣ो_рдЬाрдПрдЧी_рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ_рдХी_рд╕्рдкीрдб
рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी(рдПрдПрдирдЖрдЗ)। рднाрд░рддीрдп рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдПрдЬेंрд╕ी ISRO рдиे рдмुрдзрд╡ाрд░ рдХो рдЕрдкрдиे рдЕрдм рддрдХ рдХे рд╕рдмрд╕े рд╡рдЬрдиी рд╕ैрдЯेрд▓ाрдЗрдЯ рдХा рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдг рдХрд░ рджिрдпा। рднाрд░рддीрдп рд╕рдордпाрдиुрд╕ाрд░ рдордЧंрд▓рд╡ाрд░-рдмुрдзрд╡ाрд░ рдХी рд░ाрдд рдоें рджрдХ्рд╖िрдгी рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдл्рд░ेंрдЪ рдЧुрдпाрдиा рдХे рдПрд░िрдпाрдиेрд╕्рдкेрд╕ рдХे рдПрд░िрдпाрдиे-5 рд░ॉрдХेрдЯ рд╕े ‘рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡рдЬрдиी’ рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ GSAT-11 рдХो рд▓ॉрди्рдЪ рдХिрдпा рдЧрдпा। рд╕ैрдЯेрд▓ाрдЗрдЯ рдмुрдзрд╡ाрд░ рдХी рддрдб़рдХे рд╕ुрдмрд╣ 2 рд╕े рд╕ाрдв़े рддीрди рдмрдЬे рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рд▓ॉрди्рдЪ рдХिрдпा рдЧрдпा।
рднाрд░рддीрдп рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рд╕ंрдЧрдарди (ISRO) рдиे рдмрддाрдпा рдХि рдХрд░ीрдм 5,854 рдХिрд▓ोрдЧ्рд░ाрдо рд╡рдЬрди рдХा GSAT-11 рджेрд╢рднрд░ рдоें рдм्рд░ॉрдбрдмैंрдб рд╕ेрд╡ाрдПं рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдиे рдоें рдЕрд╣рдо рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдПрдЧा। рдпрд╣ ISRO рдХा рдмрдиाрдпा рдЕрдм рддрдХ рдХा ‘рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡рдЬрди’ рд╡ाрд▓ा рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै।
#рд╕ैрдЯेрд▓ाрдЗрдЯ рдХी рдЦाрд╕ #рдмाрддें_рдФрд░_рдлाрдпрджा:
1- рдЗрд╕ рд╕ैрдЯेрд▓ाрдЗрдЯ рдХो рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдХрдиेрдХ्рдЯिрд╡िрдЯी рдХे рд▓िрдП рдЧेрдо рдЪेंрдЬрд░ рдХрд╣ा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕ рд╕ैрдЯेрд▓ाрдЗрдЯ рдХे рдХाрдо рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рджेрд╢ рдоें рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рд╕्рдкीрдб рдоें рдХ्рд░ांрддि рдЖ рдЬाрдПрдЧी। GSAT-11 рдХे рдЬрд░िрдП рд╣рд░ рд╕ेрдХंрдб 100 рдЧीрдЧाрдмाрдЗрдЯ рд╕े рдКрдкрд░ рдХी рдм्рд░ॉрдбрдмैंрдб рдХрдиेрдХ्рдЯिрд╡िрдЯी рдоिрд▓ेрдЧी।
2- GSAT-11 рдоें 40 рдЯ्рд░ांрд╕рдкोрд░्рдбрд░ рдХू-рдмैंрдб рдФрд░ рдХा-рдмैंрдб рдл्рд░ीрдХ्рд╡ेंрд╕ी рдоें рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рд╣ाрдИ рдмैंрдбрд╡िрде рдХрдиेрдХ्рдЯिрд╡िрдЯी 14 рдЧिрдЧрдмाрдЗрдЯ/рд╕ेрдХेंрдб рдбेрдЯा рдЯ्рд░ांрд╕рдлрд░ рд╕्рдкीрдб рд╕ंрднрд╡ рд╣ै।
3- рдЗрд╕ рд╕ैрдЯрд▓ाрдЗрдЯ рдХी рдЦाрд╕ рдмाрдд рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдмीрдо्рд╕ рдХो рдХрдИ рдмाрд░ рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдкूрд░े рджेрд╢ рдХे рднौрдЧोрд▓िрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХो рдХрд╡рд░ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХेрдЧा। рдЗрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХे рдЬो рд╕ैрдЯрд▓ाрдЗрдЯ рд▓ॉрди्рдЪ рдХिрдП рдЧрдП рдеे рдЙрд╕рдоें рдм्рд░ॉрдб рд╕िंрдЧрд▓ рдмीрдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा рдЬो рдЗрддрдиे рд╢рдХ्рддिрд╢ाрд▓ी рдирд╣ीं рд╣ोрддे рдеे рдХि рдмрд╣ुрдд рдмрдб़े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХो рдХрд╡рд░ рдХрд░ рд╕рдХें।
4- GSAT-11 рдоें рдЪाрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рдХ्рд╖рдорддा рд╡ाрд▓े рде्рд░ोрдкुрдЯ рд╕ैрдЯрд▓ाрдЗрдЯ рд╣ैं, рдЬो рдЕрдЧрд▓े рд╕ाрд▓ рд╕े рджेрд╢ рдоें рд╣рд░ рд╕ेрдХंрдб 100 рдЧीрдЧाрдмाрдЗрдЯ рд╕े рдКрдкрд░ рдХी рдм्рд░ॉрдбрдмैंрдб рдХрдиेрдХ्рдЯिрд╡िрдЯी рджेंрдЧें। рдЧ्рд░ाрдоीрдг рднाрд░рдд рдоें рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдХ्рд░ांрддि рдХे рд▓िрд╣ाрдЬ рд╕े рдпрд╣ рд╕ैрдЯрд▓ाрдЗрдЯ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рдХрджрдо рд╣ै।
рджрдХ्рд╖िрдг рдПрд╢िрдпा рдоें рд╢ांрддि рдХी рдкрд╣рд▓
(рд╕ाрднाрд░ рджैрдиिрдХ рдЬाрдЧрд░рдг )
рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдпрддाрдУं рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рдмрджрд▓ рд░рд╣ी рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдиीрддिрдпों рдоें рдлेрд░рдмрджрд▓ рднी рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рд╣ै। рджुрдиिрдпा рдоें рдЪाрд╣े рдЙрдд्рддрд░-рдЙрдд्рддрд░ рдХा рд╕ंрд╡ाрдж рд╣ो рдпा рджрдХ्рд╖िрдг-рджрдХ्рд╖िрдг рдХा рдпा рдлिрд░ рдЙрдд्рддрд░-рджрдХ्рд╖िрдг рдХा рд╕ंрд╡ाрдж рдХ्рдпों рди рд╣ो, рд╕рднी рджेрд╢ рдЕрдкрдиे рд╣िрд╕्рд╕े рдХे рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं। рд╕ाрде рд╣ी рдж्рд╡ंрдж्рд╡ рдХे рдмрдЬाрдп рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХी рднी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рд░рдЦрддे рд╣ैं। рджुрдиिрдпा рдХрдИ рд╕рдоूрд╣ों рдоें рдмंрдЯी рд╣ै, рдкрд░ рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдПрдХ рдРрд╕ा рд╕ंрдЧрдарди рд╣ै рдЬрд╣ां рд╕рднी рдХा рдиाрдо рджрд░्рдЬ рд╣ै। рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдоंрдЪों рдкрд░ рд╡िрдХрд╕िрдд рдПрд╡ं рд╡िрдХाрд╕рд╢ीрд▓ рджेрд╢ рдХे рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдЕрдкрдиे рд╣िрддों рдХो рдкोрд╖िрдд рдХрд░рдиे рдХे рдордХрд╕рдж рд╕े рдЪрддुрд░ рдЪाрд▓ рднी рдЪрд▓рддे рд░рд╣рддे рд╣ैं। рдЕрдоेрд░िрдХा рдЬैрд╕े рджेрд╢ рдХूрдЯрдиीрддिрдХ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рддौрд░ рдкрд░ рд╕рдмрд▓ рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рди рдХेрд╡рд▓ рджूрд╕рд░े рдХी рдорджрдж рдХрд░рддे рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рдк्рд░рднुрдд्рд╡ рднी рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░рддे рд╣ैं। рджो рдЯूрдХ рдпрд╣ рднी рд╣ै рдХि рдЪाрд╣े рдЕрдлрдЧाрдиिрд╕्рддाрди рдоें рд╢ांрддि рдмрд╣ाрд▓ी рдХी рдмाрдд рд╣ो рдпा рдлिрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рдПрд╢िрдпा рдоें рд╕्рдеिрд░рддा рдХी рдмाрдд рд╣ो, рдЕрдоेрд░िрдХा рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖-рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдк्рд░рднाрд╡ рдЫोрдб़рддा рд░рд╣рддा рд╣ै। рджрдХ्рд╖िрдг рдПрд╢िрдпा рдоें рднाрд░рдд рдмрдб़ा рдФрд░ рд╡िрдХрд╕िрдд рджेрд╢ рд╣ै, рдордЧрд░ рдкрдб़ोрд╕िрдпों рд╕े рдкрд░ेрд╢ाрди рд╣ै। рдоुрдЦ्рдпрдд: рд╕ीрдоा рд╡िрд╡ाрдж рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЪीрди рд╕े рддो рдЖрддंрдХрд╡ाрдж рдоाрдорд▓े рдоें рдкाрдХिрд╕्рддाрди рд╕े। рднाрд░рддीрдп рдЙрдкрдорд╣ाрдж्рд╡ीрдк рдоें рд╢ांрддि рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХे рд▓िрдП рд╣рдоेрд╢ा рд╕े рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ोрддा рд░рд╣ा рд╣ै। рдпрд╣ी рдк्рд░рдпाрд╕ рдЗрди рджिрдиों рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоोрджी рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЗрдирдХे рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХी рддाрд░ीрдл рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдкेंрдЯाрдЧрди рдоें рдЕрдоेрд░िрдХी рд░рдХ्рд╖ा рдоंрдд्рд░ी рдЬिрдо рдоैрдЯिрд╕ рдиे рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдкрд░ рдиिрд╢ाрдиा рд╕ाрдзा рд╣ै। рдЙрдирдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдЕрдлрдЧाрдиिрд╕्рддाрди рдоें рд╢ांрддि рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП 40 рд╕ाрд▓ рдХा рд╕рдордп рдХाрдлी рдеा, рд▓ेрдХिрди рдРрд╕ा рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрдпा। рдРрд╕े рдоें рдЕрдлрдЧाрдиिрд╕्рддाрди рдоें рд▓ोрдЧों рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा, рдк्рд░рддिрдмрдж्рдзрддा рдХे рд▓िрдП рдЕрдоेрд░िрдХा рдЙрди рд╕рднी рдХा рд╕рдорд░्рдерди рдХрд░рддा рд╣ै рдЬिрдирдХी рдХोрд╢िрд╢ों рдХी рдмрджौрд▓рдд рд╢ांрддि рдмрд╣ाрд▓ी рдЖрд╕ाрди рд╣ुрдИ।
рджрдХ्рд╖िрдг рдПрд╢िрдпा рдХी рдиीрддि рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рднाрд░рдд рдХो рдЕрд╣рдо рд╕ाрдеी рдмрддा рдЪुрдХा рд╣ै। рдлрд░рд╡рд░ी рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рдХрд╣ा рдеा рдХि рднाрд░рдд-рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рд╕ंрдмंрдз рдмрд╣ुрдЖрдпाрдоी рд╣ैं рдФрд░ рдЕрдиेрдХ рдоोрд░्рдЪे рдкрд░ рд╡ॉрд╢िंрдЧрдЯрди рдХो рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी рд╕े рдорджрдж рдоिрд▓ी рд╣ै। рдЕрдлрдЧाрдиिрд╕्рддाрди рдоें рд╢ांрддि рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХी рдЯ्рд░ंрдк рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдкрд╣рд▓े рднी рд╕рд░ाрд╣рдиा рдХрд░ рдЪुрдХा рд╣ै। рдЧौрд░рддрд▓рдм рд╣ै рдХि рдЕрдлрдЧाрдиिрд╕्рддाрди рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдП рднाрд░рдд рдиे рдмрдб़े рдкैрдоाрдиे рдкрд░ рди рдХेрд╡рд▓ рд╡рд╣ां рдиिрд╡ेрд╢ рдХिрдпा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдмрд▓ों рдХो рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рднाрд░рддीрдп рд╕ैрди्рдп рд╡िрднाрдЧ рдиे рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рднी рджिрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрд╣ाрдЬ рд╕े 2016 рдоें рднाрд░рдд рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдлрдЧाрдиिрд╕्рддाрди рдХो рдЪाрд░ рдПрдордЖрдЗ-35 рд╡िрдоाрди рднी рднेंрдЯ рдХिрдпा рдЬा рдЪुрдХा рд╣ै। рдЗрди рд╕рдмрдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдЕрдоेрд░िрдХा рднाрд░рдд рдХो рднрд░ोрд╕ेрдоंрдж рд╕ाрдеी рдоाрдирддा рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी рджрдХ्рд╖िрдг рдПрд╢िрдпा рдоें рд╕ंрдкрд░्рдХ рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдирдИ рдкрд╣рд▓ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддा рд╣ै। рдкाрдХिрд╕्рддाрди рд╕े рднी рд╡рд╣ рд╕рдорд░्рдерди рдЪाрд╣рддा рд╣ै। рд▓िрд╣ाрдЬा рд╡рд╣ рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдЗрдорд░ाрди рдЦाрди рдХो рдЕрд▓्рдЯीрдоेрдЯрдо рднी рджे рдЪुрдХा рд╣ै рдХि рдЕрдлрдЧाрдиिрд╕्рддाрди рдХे рд╕ाрде рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рдкрд░ рд╣ी рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рджृрд╖्рдЯि рдоें рдЙрд╕ рдкрд░ рднрд░ोрд╕ा рдмрдв़ेрдЧा। рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдоें рдЖрддंрдХी рд░рд╡ैрдпा рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рд╕рдЦ्рдд рдХрджрдо рдЙрдаा рдЪुрдХे рд╣ैं। рдЖрд░्рдеिрдХ рдорджрдж рдХрдо рдХрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рдкाрдХ рдХी рд░ीрдв़ рднी рддोрдб़рдиे рдХा рдХाрдо рдХिрдпा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рджुрдЦрдж рдпрд╣ рдХि рдЖрддंрдХी рд╕ंрдЧрдардиों рдХे рджрдмाрд╡ рдФрд░ рдЖрдЗрдПрд╕рдЖрдЗ рддрдеा рд╕ेрдиा рдХे рдЖрдЧे рдЗрдорд░ाрди рдЦाрди рд╢ाрдпрдж рд╣ी рдРрд╕ा рдХрд░ рдкाрдПंрдЧे। рд╢ांрддि рдмрд╣ाрд▓ी рдоें рдпрджि рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЗрдорд░ाрди рдЦाрди рдоोрджी рдХा рд╕ाрде рджेрддे рд╣ैं рддो рдЗрд╕्рд▓ाрдоाрдмाрдж рдоें рдЙрдирдХे рд▓िрдП рд╡िрд░ोрдз рдкैрджा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рд╕рдд्рддा рдЪрд▓ाрдиा рднी рдХрдаिрди। рдпрджि рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдЗрд╕ рджिрд╢ा рдоें рдкрд╣рд▓ рдирд╣ीं рдХрд░рддा рд╣ै рддो рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рдирдЬрд░ों рдоें рд╡рд╣ рдЖрддंрдХी рджेрд╢ рдмрдиा рд░рд╣ेрдЧा рд╡ рдЖрд░्рдеिрдХ рдорджрдж рдХी рдЧुंрдЬाрдЗрд╢ рдЦрдд्рдо рд░рд╣ेрдЧी।
рдкрдб़рддाрд▓ рдмрддाрддी рд╣ै рдХि рджрдХ्рд╖िрдг рдПрд╢िрдпा рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ों рдХे рдмीрдЪ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдФрд░ рдж्рд╡ंрдж्рд╡ рдХा рдЕрд╕рд░ рдоिрд▓ाрдЬुрд▓ा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрди рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ों рдиे рдоिрд▓рдХрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рд╕ाрд░्рдХ, рдмिрдорд╕्рдЯेрдХ, рдмीрд╕ीрдЖрдЗрдПрдо, рдмीрдмीрдЖрдЗрдПрдо рд╕рдоेрдд рдХрдИ рд╕ंрдЧрдарди рдмрдиाрдП рдкрд░ рд╕рднी рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдкрд░ рдЦрд░े рдЙрддрд░े рд╣ैं рдХрд╣рдиा рдХрдаिрди рд╣ै। рджрдХ्рд╖िрдг рдПрд╢िрдпा рдХे рд╕рдмрд╕े рдмрдб़े рд╕ंрдЧрдарди рд╕ाрд░्рдХ рдоें рдЕрдлрдЧाрдиिрд╕्рддाрди рд╕рдоेрдд рдЖрда рджेрд╢ рдЖрддे рд╣ैं рдЬो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ-рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЬाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं, рдордЧрд░ рдХ्рдпा рдРрд╕ा рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। рд╕рд╣рдпोрдЧ рддो рдЫोрдб़िрдП рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдЬैрд╕े рджेрд╢ рдиे рдЕрдкрдиी рдмрд░्рдмрд░рддा рд╕े рджрдХ्рд╖िрдг рдПрд╢िрдпा рдХो рдЕрд╢ांрддि рдХे рдХрдЧाрд░ рдкрд░ рдзрдХेрд▓ рджिрдпा।
рдХрдЯु рд╕рдд्рдп рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХी рдЧрд▓рддिрдпां рджрдХ्рд╖िрдг рдПрд╢िрдпा рдХे рд╕рднी рджेрд╢ों рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ैं। рдЪीрди рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рднाрд░рдд рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдкрдб़ोрд╕ी рд╣ै рдФрд░ рд╕ीрдоा рд╡िрд╡ाрдж рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рднी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдкрдб़ोрд╕ी рд╣ै। рдиेрдкाрд▓, рднूрдЯाрди, рдмांрдЧ्рд▓ाрджेрд╢, рд╢्рд░ीрд▓ंрдХा, рдоाрд▓рджीрд╡ рдФрд░ рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдкрд░ рдЪीрди рдХा рдЖрд░्рдеिрдХ- рдХूрдЯрдиीрддिрдХ рдк्рд░рднुрдд्рд╡ рдиिрд░ंрддрд░ рдЬाрд░ी рд╣ै। рдЪीрди рдХे рдХाрд░рдг рднी рджрдХ्рд╖िрдг рдПрд╢िрдпा рдоें рдж्рд╡िрдкрдХ्рд╖ीрдп рд╕ंрдмंрдз рди рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрддे рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рдЖрдкрд╕ी рд╕ंрджेрд╣ рднी рдЧрд╣рд░ाрддा рд╣ै। рдкाрдХ рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЪीрди рдХा рд░рд╡ैрдпा рджुрдиिрдпा рд╕े рдЫिрдкा рдирд╣ीं рд╣ै। рднूрдЯाрди рдФрд░ рдиेрдкाрд▓ рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рддो рд╡рд╣ рднाрд░рдд рд╕े рд╣рдоेрд╢ा рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзा рдХрд░рддा рд░рд╣рддा рд╣ै। рдХुрдЫ рдРрд╕ा рд╣ी рд░рд╡ैрдпा рдЕрди्рдп рдкрдб़ोрд╕िрдпों рдХे рдХाрд░рдг рднी рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдЗрди рд╕рдмрдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдХ्рдпा рдкाрдХिрд╕्рддाрди рд╕े рд╢ांрддि рдмрд╣ाрд▓ी рдХी рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рдкूрд░ी рд╣ोрдЧी? рдХ्рдпा рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдХे рднीрддрд░ рд╡्рдпाрдк्рдд рдЖрддंрдХी рд╕ंрдЧрдардиों рдХो рдЦрдд्рдо рдХрд░рдХे рдЕрдоेрд░िрдХा рд╕े рд░िрд╢्рддा рд╕ुрдзाрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдпा рдлिрд░ рд╕ीрдоा рдкрд░ рдЧोрд▓ाрдмाрд░ी рд░ुрдХрд╡ा рдХрд░ рд╢ांрддि рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХे рд▓िрдП рднाрд░рдд рдХे рд╕ाрде рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं? рдЗрдорд░ाрди рд╕्рд╡рдпं рднी рдХрд╣ рдЪुрдХे рд╣ैं рдХि рдпुрдж्рдз рд╕े рдХुрдЫ рдирд╣ीं рд╣ाрд╕िрд▓ рд╣ोрдЧा рдФрд░ рднाрд░рдд рдХे рдЧृрд╣ рдоंрдд्рд░ी рд░ाрдЬрдиाрде рд╕िंрд╣ рднी рдХрд╣ рд░рд╣े рд╣ैं рдХि рдЙрдирдХे рджेрд╢ рдХा рдЖрддंрдХ рдЦрдд्рдо рдХрд░рдиे рдоें рднाрд░рдд рдЙрдирдХी рднрд░рдкूрд░ рдорджрдж рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ै рдХि рдЬिрд╕ рджेрд╢ рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╣ाрд▓рдд рдЗрддрдиी рдЦрд░ाрдм рд╣ो, рд╡िрдХाрд╕ рдкрдЯрд░ी рд╕े рдЙрддрд░ рдЪुрдХा рд╣ो рдФрд░ рдЪीрди рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рдЧुрд▓ाрдоी рдЩोрд▓ рд░рд╣ा рд╣ो рдЙрд╕े рд╢ांрддि рдмрд╣ाрд▓ी рдХा рд░ाрд╕्рддा рдмेрд╣рддрд░ рдХ्рдпों рдирд╣ीं рд▓рдЧ рд░рд╣ा рд╣ै? рдЗрдорд░ाрди рднी рднрд▓ी-рднांрддि рдЬाрдирддे рд╣ैं рдХि рдЕрдлрдЧाрдиिрд╕्рддाрди рдоें рд╢ांрддि рдмрд╣ाрд▓ी рднाрд░рдд рдХे рд▓िрдП рдмेрд╣рддрд░ рд░ाрд╕्рддा рдмрди рдЬाрдПрдЧा рдФрд░ рдордз्рдп рдПрд╢िрдпाрдИ рджेрд╢ों рд╕े рднाрд░рдд рдХा рд╡्рдпाрдкाрд░ рдЗрд╕рд╕े рди рдХेрд╡рд▓ рдмрдв़ेрдЧा, рдмрд▓्рдХि рдирд╢े рдХी рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдЦेрдк рднी рд░ुрдХ рдЬाрдПрдЧी। рдЗрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рднाрд░рдд рдЕрдорди-рдЪैрди рдХी рдУрд░ рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдЧा рдЬो рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХे рдЧрд▓े рдирд╣ीं рдЙрддрд░ рд╕рдХрддा। рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХे рд▓िрдП рдЬो рдХрд╣ा рд╣ै рд╡рд╣ рд╕ौ рдлीрд╕рдж рд╕рд╣ी рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдкाрдХ рдХे рд▓िрдП рдЕрд╡рд╕рд░ рднी рд╣ै рдХि рдЕрдкрдиे рдЕंрдХ рдмрдв़ाрддे рд╣ुрдП рджрдХ्рд╖िрдг рдПрд╢िрдпा рдоें рд╢ांрддि рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдоें рдЖрдЧे рдЖрдП।
рдЬी-20 : рдиुрдоाрдЗрд╢ी рд░рд╕्рдордЕрджाрдпрдЧी
(рдкुрд╖्рдкेрд╢ рдкंрдд)
рдЗрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдЕрднी рд╣ाрд▓ рдЕрдЬ्рд░ेрдЯीрдиा рдоें рд╕ंрдкрди्рди рдЬी-20 рд╢िрдЦрд░ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХрдИ рдоाрдорд▓ों рдоें рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд░рд╣ा। рдкрд╣рд▓े рдпрд╣ рдЕрдЯрдХрд▓ें рд▓рдЧाрдИ рдЬा рд░рд╣ी рдеीं рдХि рдЗрд╕ рдЬрдоाрд╡рдб़े рдоें рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рд╕рдд्рд░ों рдХे рдмीрдЪ рд╡ाрд▓े рдЕंрддрд░ाрд▓ рдоें рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХी рдоुрд▓ाрдХाрдд рдЪीрдиी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╢ी рд╕े рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै, рдЬिрдирдХे рджेрд╢ рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЯ्рд░ंрдк рдиे рд╡ाрдгिрдЬ्рдп рдпुрдж्рдз рдХी рдШोрд╖рдгा рдХрд░ рджी рд╣ै। рдкрд░ंрддु рдШрд░ рд╕े рдиिрдХрд▓рдиे рдХे рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдЯ्рд░ंрдк рдиे рдпрд╣ рд╕ूрдЪिрдд рдХрд░ рджिрдпा рдХि рдЪीрди рдХे рд░ु рдЦ рдоें рдХोрдИ рдирд░рдоी рдирд╣ीं рдЖрдИ рд╣ै рдЕрдд: рдХिрд╕ी рдЕрдиौрдкрдЪाрд░िрдХ рд╡ाрд░्рддा рдХी рдХोрдИ рдЧुंрдЬाрдЗрд╢ рдирд╣ीं। рдордЧрд░ рдпрд╣ीं рд░ूрд╕ рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдкुрддिрди рд╕े рдоिрд▓рдиे рдоें рдЙрди्рд╣ें рдХोрдИ рд╣िрдЪрдХिрдЪाрд╣рдЯ рдирд╣ीं рд╣ुрдИ। рдпрд╣ рдмाрдд рдЙрдирдХे рдпूрд░ोрдкीрдп рд╕рд╣рдпोрдЧिрдпों рдХो рдХाрдлी рдЦрд▓ी рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХे рдХुрдЫ рд╣ी рджिрди рдкрд╣рд▓े рдкुрддिрди рдиे рдКрдХ्рд░ेрди рдХे рддीрди рдЬंрдЧी рдЬрд╣ाрдЬों рдХो рдЕрдЬोрд▓ рд╕ाрдЧрд░ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╕े рд░ोрдХ рдХрд░ рдЕрдкрдиे рдХрдм्рдЬे рдоें рдХрд░ рд▓िрдпा рдеा। рдпा рдЬрд▓рдоाрд░्рдЧ рдКрдХ्рд░ेрди рдХे рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рдмंрджрд░рдЧाрд╣ рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪाрддा рд╣ै рдФрд░ рдЬрдм рд╕े рд░ूрд╕ рдиे рдХ्рд░ीрдоिрдпा рдк्рд░ाрдп: рдж्рд╡ीрдк рдкрд░ рдиाрдЬाрдпрдЬ рд╕ैрдиिрдХ рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рд╕े рдХрдм्рдЬा рдХिрдпा рд╣ै; рд╡िрд╡ाрдж рдХा рд╡िрд╖рдп рд░рд╣ा рд╣ै। рдКрдХ्рд░ेрди рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдиे рдЬрд░्рдордиी рдХी рдЪांрд╕рд▓рд░ рдПंрдЬेрд▓ा рдоाрд░्рдХेрд▓ рд╕े рдпрд╣ рд╡िрдирддी рдХी рдХि рд╡рд╣ рдиाрдЯो рдХा рдиौрд╕ैрдиिрдХ рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдХрд░ рдЙрдирдХे рджेрд╢ рдХो рд░ूрд╕ी рдЙрдкрдиिрд╡ेрд╢ рдмрдирдиे рд╕े рдмрдЪाрдПं।
рдоाрд░्рдХेрд▓ рдиे рдЙрдирд╕े рд╣рдорджрд░्рджी рддो рджिрдЦाрдИ рдкрд░ंрддु рдпрд╣ рд╕ाрдл рдХрд░ рджिрдпा рдХि рдКрдХ्рд░ेрди рдиाрдЯो рдХा рд╕рджрд╕्рдп рдирд╣ीं рдЕрдд: рдРрд╕ा рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा। рдпрд╣ рднी рдЬोрдб़рдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╕рдордЭा рдХि рдРрд╕े рд╡िрд╡ाрдж рдЪाрд╣े рдХिрддрдиा рднी рджुрд░्рднाрдЧ्рдпрдкूрд░्рдг рдФрд░ рд╡िрд╕्рдлोрдЯрдХ рдХ्рдпों рди рд╣ों, рдЗрдирдХा рд╕рдоाрдзाрди рд╕ैрдиिрдХ рдирд╣ीं рд░ाрдЬрдирдпिрдХ рд╣ी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЬрд╣ां рддрдХ рдЯ्рд░ंрдк рдХी рдкुрддिрди рд╕े рдоुрд▓ाрдХाрдд рдХा рд╕рд╡ाрд▓ рд╣ै, рдЙрди рдкрд░ рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдпрд╣ рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧाрдпा рдЬाрддा рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЪुрдиाрд╡ рдоें рд░ूрд╕ी рдЧुрдк्рддрдЪрд░ рд╕ेрд╡ा рдХे рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдХे рдмाрдж рд╕े рдЯ्рд░ंрдк рдХा рднрдпाрджोрд╣рди рдХрд░рдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдкुрддिрди рдиे рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░ рд▓ी рд╣ै। рдЙрдирдХे рдк्рд░рддि рдмेрд░ुрдЦी рдЯ्рд░ंрдк рдирд╣ीं рджिрдЦрд▓ा рд╕рдХрддे। рдПрдХ рдФрд░ рдоुрд▓ाрдХाрдд рдЪौंрдХाрдиे рд╡ाрд▓ी рдеी। рд╕рдКрджी рдЕрд░рдм рдоूрд▓ рдХे рдЕрдоेрд░िрдХी рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдЦाрд╢ोрдЧी рдХी рд╣рдд्рдпा рдХी рд╕ाрдЬिрд╢ рдоें рд╕ीрдзे рд▓िрдк्рдд рд╣ोрдиे рдХा рдЖрд░ोрдк рдЬिрди рд╕рдКрджी рдпुрд╡рд░ाрдЬ рдкрд░ рд▓рдЧा рд╣ै, рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдкुрддिрди рдиे рдмрд╣ुрдд рдЧрд░्рдордЬोрд╢ी рд╕े рджोрд╕्рддाрдиा рдоुрд▓ाрдХाрдд рдХी।
рдоुрд╣рдо्рдордж рдмिрди рд╣рд╕рди рдХो рдЯ्рд░ंрдк рдФрд░ рдкुрддिрди рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдХिрд╕ी рдФрд░ рдиे рдЕрд╣рдоिрдпрдд рдирд╣ीं рджी। рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдмрд╣िрд╖्рдХृрдд рд╕рджрд╕्рдп рдЬैрд╕ा рдмрд░्рддाрд╡ рдХिрдпा। рдЧ्рд░ुрдк рдлोрдЯो рдЦिंрдЪрд╡ाрдиे рдХे рдмाрдж рд╡рд╣ рдоंрдЪ рд╕े рдЕрджृрд╢्рдп рд╣ो рдЧрдП рдеे। рдлिрд░ рддрднी рджिрдЦрд▓ाрдИ рджिрдП, рдЬрдм рдкुрддिрди рдиे рдЙрди्рд╣ें ‘‘рдЕрдкрдиे рдЦेрдоे’ рдоें рдЗрдЬ्рдЬрдд рдмрдЦ्рд╢ी। рджूрд╕рд░े рд╢рдм्рджों рдоें, рдЕрдоेрд░िрдХा, рд░ूрд╕ рдФрд░ рд╕рдКрджी рдЕрд░рдм рдХी рдоंрдбрд▓ी рдЕрд▓рдЧ-рдерд▓рдЧ рдмрдиी рд░рд╣ी। рдХुрдЫ рдЗрд╕ рдЕंрджाрдЬ рдоें рдмрд░्рддाрд╡ рдХрд░рддी рдХि рдЙрди्рд╣ें рджूрд╕рд░ों рдХे рдЕрдиुрдоोрджрди рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдирд╣ीं। рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдиे рдпрдеाрд╕ंрднрд╡ рдпрд╣ рджрд░्рд╢ाрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рдХि рднाрд░рдд рдЕрди्рдп рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдХे рд╕ाрде рднी рд╕ाрд░्рдердХ рд╕ंрд╡ाрдж рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै, рдордЧрд░ рд╕рдЪाрдИ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдЪीрди рдХी рдмेрд░ु рдЦी рд╕े рдЦिрди्рди рд▓рдЧाрддाрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рддрд░рдл рдЦिंрдЪрддा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЕрдоेрд░िрдХी рдк्рд░рднाрд╡ рдоें рд╣ी рдЙрд╕рдиे рдИрд░ाрди рдХे рдКрдкрд░ рд╕рдКрджी рдЕрд░рдм рдХो рддрд░рдЬीрд╣ рджी рд╣ै। ‘‘рдЦрд▓рдиाрдпрдХ’ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬिрд╕ рд╕рдКрджी рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ рдХा рдЪिрддрдг्рд░рдоीрдбिрдпा рдоें рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै, рдЙрд╕рд╕े ‘‘рднाрд░рдд рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╣िрдд рдоें’ рдоिрд▓рдиे рдоें рдЙрди्рд╣ें рдХोрдИ рд╕ंрдХोрдЪ рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ। рдЙрди्рд╣ें рдпрд╣ рдЖрд╢्рд╡ाрд╕рди рдоिрд▓ा рдХि рдИрд░ाрди рдкрд░ рд▓рдЧे рдк्рд░рддिрдмंрдзों рд╕े рднाрд░рдд рдХी рддेрд▓ рдЖрдкूрдд्рддрд░्ि рдХो рд╕рдКрджी рдЕрд░рдм рд╕ंрдХрдЯрдЧ्рд░рд╕्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрдиे рджेрдЧा। рдпрд╣ां рдпрд╣ рдмाрдж рд░ेрдЦांрдХिрдд рдХрд░рдиे рдХी рджрд░рдХाрд░ рд╣ै рдХि рд╕рдКрджी рдЕрд░рдм рднाрд░рдд рдкрд░ рдХोрдИ рдЦाрд╕ рдПрд╣рд╕ाрди рдирд╣ीं рдХрд░ рд░рд╣ा।
рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдмाрдЬाрд░ рдоें рддेрд▓ рдХी рдХीрдорддें рдЧिрд░ рд░рд╣ी рд╣ैं рдФрд░ рдЕрдкрдиी рдЦुрд╢рд╣ाрд▓ी рдмрд░рдХрд░ाрд░ рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рддेрд▓ рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рдЕрд░рдмों рдХो рдХрдЯौрддी рдкрдб़ рд╕рдХрддी рд╣ै। рджूрд╕рд░ी рддрд░рдл рдЙрдд्рддрд░ी рдЕрддрд▓ांрддिрдХ рдоें рдЕрдоेрд░िрдХी рд╢ेрд▓ рддेрд▓ рдХा рдЙрдд्рдкाрджрди рдмрдврдиे рд╕े рд╕рдКрджी рдЕрд░рдм рдХो рдирдпे рдмाрдЬाрд░ рддрд▓ाрд╢рдиे рдкрдб़ेंрдЧे। рдПрдХ рдЕрди्рдп рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдоें рдоोрджी рдЬाрдкाрди рдХे рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХे рд╕ाрде рдЦрдб़े рджिрдЦрд▓ाрдИ рджिрдП। рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рджेрдиा рдеा рдХि рдПрд╢िрдпा-рдк्рд░рд╢ांрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдпрд╣ рддीрдиों рджेрд╢ рд╕рд╣рдХाрд░-рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХो рдкुрд╖्рдЯ рдХрд░ेंрдЧे। рдЪाрд╣े рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд░ूрдк рд╕े рдпрд╣ рдирд╣ीं рдХрд╣ा рдЧрдпा, рдпрд╣ рдЕрднिрдпाрди рджрдХ्рд╖िрдг рдкूрд░्рд╡ рдПрд╡ं рдкूрд░्рд╡ी рдПрд╢िрдпा рдоें рдЪीрди рдХे рдЖрдХ्рд░ाрдордХ рд╡िрд╕्рддाрд░рд╡ाрдж рдХा рдк्рд░рддिрд░ोрдз рдХрд░рдиे рдХी рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд╣ी рд╣ै। рд╣ाрд▓ांрдХि рдпрд╣ рд╕рдордЭ рдкाрдиा рдХрдаिрди рд╣ै рдХि рдХैрд╕े рднाрд░рдд рдЗрд╕рдоें рдХोрдИ рд╕ाрд░्рдердХ рднूрдоिрдХा рдиिрдмाрд╣ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдмрд╣рд░рд╣ाрд▓। рд╣рдоाрд░ी рд╕рдордЭ рдоें рдпрд╣ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдЬी-20рдХे рдХ्рд╖рдп рдпा рд╣ृाрд╕ рдХा рд╣ी рд▓рдХ्рд╖рдг рд╣ै।
рдЬिрд╕ рд╕ंрдпुрдХ्рдд ‘‘рдкрд░िрд╡ाрд░’ рдХा рдЧрдарди рдк्рд░рдоुрдЦрдд: рдЖрд░्рдеिрдХ рдиीрддिрдпों рдХे рджूрд░рджрд░्рд╢ी рд╕рдоाрдпोрдЬрди рдФрд░ рд╕ाрд░्рд╡рднौрдоिрдХ рдоुрдж्рджों рдкрд░ рд╕рд╣рдорддि рдмрдиा рддрдиाрд╡ рдШрдЯाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा, рд╡рд╣ рдЕрдЪाрдирдХ рд╕िрдХुрдб़ рдХрд░ рддीрди рдиिрд░ंрдХुрд╢ рддाрдиाрд╢ाрд╣ी рдоिрдЬाрдЬ рд╡ाрд▓े рдиेрддाрдУं рдХे рдПрдХ рдЬрдЧрд╣ рдоिрд▓рдиे рдХी рдШрдЯрдиा рдмрди рдХрд░ рд░рд╣ рдЧрдпा рд╣ै। рдЯ्рд░ंрдк, рдкुрддिрди рдФрд░ рд╢ी рдХे рд╣ी рдЗрд░्рдж-рдЧिрд░्рдж рд╢ेрд╖ рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдоंрдбрд░ाрддे рд░рд╣рддे рд╣ैं। рдпрд╣ी рддीрди рдЕрдкрдиी рдЗрдЪ्рдЫाрдиुрд╕ाрд░ рдХाрд░्рдпрд╕ूрдЪी рддрдп рдХрд░рддे рд╣ैं-рдмрджрд▓рддे рд╣ैं। рдЯ्рд░ंрдк рдХे рд▓िрдП рди рддो рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХा рд╕ंрдХрдЯ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╣ै рдФрд░ рди рд╣ी рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ों рдХा рдоुрдж्рджा। рд╕рдКрджी рдЕрд░рдм рд╣ो рдпा рд░ूрд╕ рдЕрдоेрд░िрдХा рдЕрдкрдиे рд╕्рд╡ाрд░्рде рдХे рджрдмाрдм рдоें рдоौрди рдзाрд░рдг рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╢ी рдХी рдЪुрдк्рдкी рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХрдаिрди рд╣ै। рдЕрдоेрд░िрдХा рдПрдХ рд╕ीрдоा рдХा рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рдХрд░рдиे рд╕े рдХрддрд░ाрддा рд╣ै। рдЯ्рд░ंрдк рдпрд╣ рддрдп рдХрд░ рдЪुрдХे рд╣ैं рдХि рд╕्рд╡рджेрд╢ рд╣िрдд рдоें рд╡рд╣ рдпूрд░ोрдк рдХो рдмेрд╕рд╣ाрд░ा рдЫोрдб़ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЪाрд╣े рд░ूрд╕ рдХे рд╣рдорд▓ाрд╡рд░ рдЬुрдЭाрд░ू рддेрд╡рд░ рд╣ों рдпा рд╢рд░рдгाрд░्рдеिрдпों рдХी рд╕рдорд╕्рдпा। рдпूрд░ोрдкीрдп рд╕рдоुрджाрдп рдм्рд░ेрдХ्рд╕िрдЯ рдХे рдмाрдж рд╕े рдмुрд░ी рддрд░рд╣ рд╡िрднाрдЬिрдд рд╣ै। рдм्рд░िрдЯेрди рдХी рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдеेрд░ेрд╕ा рдоे рдЗрд╕ рд╕ंрдХрдЯ рд╕े рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдХो рдЙрдмाрд░рдиे рдоें рд╕рдоाрдзाрди рдоें рдмुрд░ी рддрд░рд╣ рдЕрд╕рдлрд▓ рд░рд╣ी рд╣ैं।
рдл्рд░ांрд╕ рдкिрдЫрд▓े рджрд╢рдХ рдХी рд╕рдмрд╕े рднрдпाрдирдХ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЙрдерд▓-рдкुрдерд▓ рдФрд░ рдЕрд╕्рдеिрд░рддा рдХे рджौрд░ рд╕े рдЧुрдЬрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рдл्рд░ांрд╕ рд╣ो рдпा рдЬрд░्рдордиी рдпрд╣ рджोрдиों рдмрдб़ी рддाрдХрддें рдЬी-20 рдоें рдЕрдкрдиी рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рд╕ंрддुрд▓рдирдХाрд░ी рдЕрдЧ्рд░рдЧाрдоी рднूрдоिрдХा рдирд╣ीं рдиिрднा рд╕рдХрддी। рднाрд░рдд рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиा рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ोрдЧा рдХि рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рдЯ्рд░ंрдк рдиे рд╡िрд╢्рд╡ рд╡्рдпाрдкाрд░ рд╕ंрдЧрдарди рдХा рдЕрд╡рдоूрд▓्рдпрди рдХिрдпा рд╣ै, рд╡ैрд╕े рд╣ी рд╡рд╣ рджूрд╕рд░े рдЙрди рд╕рднी рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрд╕्рдеाрдиों-рд╕ंрдЧрдардиों рдХो рдмрдзिрдпा рдмрдиाрдиे рдоें рд▓рдЧे рд╣ैं। рдЗрд╕рд╕े рднрд▓े рд╣ी рдЕрдоेрд░िрдХा рдХो рддाрдд्рдХाрд▓िрдХ рд▓ाрдн рд╣ोрддा рд╣ो рднाрд░рдд рдХे рд╣िрддों рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдЕрдиाрдпाрд╕ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддा। рдмрд╣ुрдкрдХ्рд╖ीрдп рд░ाрдЬрдирдп рддрднी рд▓ाрднрджाрдпрдХ рд╕िрдж्рдз рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬрдм рд╕рднी рдкрдХ्рд╖ рдЙрднрдпрдкрдХ्рд╖ीрдп рдирдЬрд░िрдП рд╕े рд╕ोрдЪрдиा рдмंрдж рдХрд░ें рдФрд░ рдкाрд░рджрд░्рд╢ी рд╕ंрд╡ाрдж рд╕े рд╕рд╣рдорддि рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рд▓िрдП рддрдд्рдкрд░ рд╣ों। рдЗрд╕ рдШрдб़ी рдпрд╣ рд╕ाрдл рд╣ै рдХि рднूрд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдФрд░ рдПрдХाрдзिрдХाрд░ी рд╡рд░्рдЪрд╕्рд╡ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХी рд╣ोрдб़ рдиे рдЬी-20 рдХो рдПрдХ рдиुрдоाрдЗрд╢ी рд╕ाрд▓ाрдиा рд░рд╕्рдордЕрджाрдпрдЧी рд╡ाрд▓े рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें рдмрджрд▓ рджिрдпा рд╣ै। рдиिрдХрдЯ рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдЗрд╕рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдирдЬрд░ рдирд╣ीं рдЖрддी, рд╣рдоाрд░ा рд╣िрдд рдЕрдкрдиे рдкрдб़ोрд╕ рдФрд░ рдоिрдд्рд░ рджेрд╢ों рдкрд░ рдЕрдзिрдХ рдз्рдпाрди рджेрдиे рдоें рд╣ै।(RS)
рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоें рднाрд░рдд рдХी рдмрдв़рддी рдзрдордХ
(рд╢рд╢ांрдХ рдж्рд╡िрд╡ेрджी)
рдЗрд╕рд░ो рдиे рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоें рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд░рдЪрддे рд╣ुрдП рднाрд░рдд рд╕рд╣िрдд 9 рджेрд╢ों рдХे 31 рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ों рдХो рдкोрд▓рд░ рд╕ैрдЯрд▓ाрдЗрдЯ рд▓ॉрди्рдЪ рд╡्рд╣ीрдХрд▓ (рдкीрдПрд╕рдПрд▓рд╡ी) рд╕ी-43 рдХे рдЬрд░िрдП рд▓ॉрди्рдЪ рдХрд░ рджिрдпा। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдг рдХी рдЦाрд╕ рдмाрдд рд╣ै рдХि рдЗрд╕рд░ो рдиे рджो рд╕ाрд▓ рдоें рдЪौрдеी рдмाрд░ 30 рд╕े рдЬ्рдпाрджा рд╕ैрдЯेрд▓ाрдЗрдЯ рд▓ॉрди्рдЪ рдХिрдП। рдЬрдирд╡рд░ी, 2017 рдоें 104 рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рд▓ॉрди्рдЪ рдХрд░ рд░िрдХॉрд░्рдб рдмрдиाрдпा рдеा। рдЧ्рд▓ोрдмрд▓ рд╕ैрдЯेрд▓ाрдЗрдЯ рдоाрд░्рдХेрдЯ 200 рдЕрд░рдм рдбॉрд▓рд░ рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдХी рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рд╣िрд╕्рд╕ेрджाрд░ी рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рд╣ै рдЬрдмрдХि рднाрд░рдд рдХी рд╣िрд╕्рд╕ेрджाрд░ी рд╕ाрд▓ рджрд░ рд╕ाрд▓ рдмрдв़ рд░рд╣ी рд╣ै।рд╕ैрдЯेрд▓ाрдЗрдЯ рдЯ्рд░ांрд╕рдкोंрдбрд░ рдХो рд▓ीрдЬ рдкрд░ рджेрдиे, рднाрд░рддीрдп рдФрд░ рд╡िрджेрд╢ी рдХ्рд▓ाрдЗंрдЯрд╕ рдХो рд░िрдоोрдЯ рд╕ेंрд╕िंрдЧ рд╕ैрдЯेрд▓ाрдЗрдЯ рдХी рд╕ेрд╡ाрдПं рджेрдиे рд╕े рдЗрд╕рд░ो рдХा рд░ाрдЬрд╕्рд╡ рд▓рдЧाрддाрд░ рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै। рдкीрдПрд╕рдПрд▓рд╡ी (рдкोрд▓рд░ рд╕ैрдЯेрд▓ाрдЗрдЯ рд▓ॉрди्рдЪ рд╡्рд╣ीрдХрд▓) рдХी рдпрд╣ 45рд╡ीं рдЙрдб़ाрди рдФрд░ рдЗрд╕ рд╕ाрд▓ рдоें рдЫрдаी рдЙрдб़ाрди рдеी। рдЗрд╕рдоें рднाрд░рдд рдХे рд╕рдмрд╕े рддाрдХрддрд╡рд░ рдЗрдоेрдЬिंрдЧ рд╕ैрдЯेрд▓ाрдЗрдЯ рд╣ाрдЗрд╕рдЗрд╕ рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЕрдоेрд░िрдХा (23 рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣) рдФрд░ рдСрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा, рдХрдиाрдбा, рдХोрд▓ंрдмिрдпा, рдлिрдирд▓ैंрдб, рдорд▓рдпेрд╢िрдпा, рдиीрджрд░рд▓ैंрдб рдФрд░ рд╕्рдкेрди (рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдХा рдПрдХ рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣) рдХे рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ों рдХा рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдг рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕рд░ो рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЗрди рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ों рдХे рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдг рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕рдХी рд╡ाрдгिрдЬ्рдпिрдХ рдЗрдХाрдИ (рдПंрдЯ्рд░िрдХ्рд╕ рдХाрд░рдкोрд░ेрд╢рди рд▓िрдоि.) рдХे рд╕ाрде рдХрд░ाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдХुрдЫ рд╕ाрд▓ рдкрд╣рд▓े рдПрдХ рд╕рдордп рдРрд╕ा рднी рдеा рдЬрдм рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рднाрд░рдд рдХे рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ों рдХो рд▓ांрдЪ рдХрд░рдиे рд╕े рдордиा рдХрд░ рджिрдпा рдеा। рдЖрдЬ рд╕्рдеिрддि рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЕрдоेрд░िрдХा рд╕рд╣िрдд рддрдоाрдо рджेрд╢ рдЦुрдж рднाрд░рдд рд╕े рдЕрдкрдиे рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ों рдХो рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкिрдд рдХрд░рд╡ा рд░рд╣े рд╣ैं। рдХрдо рд▓ाрдЧрдд рдФрд░ рдмेрд╣рддрд░ीрди рдЯेрдХ्рдиोрд▓ॉрдЬी рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдЖрдЬ рджुрдиिрдпा рдХे рдХрдИ рджेрд╢ рдЗрд╕рд░ों рдХे рд╕ाрде рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рд╕рдордЭौрддा рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं। рд╣ाрд▓ांрдХि рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЪीрди, рд░ूрд╕, рдЬाрдкाрди рдЖрджि рджेрд╢ рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзा рдоें рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдмाрдЬाрд░ рдЗрддрдиी рддेрдЬी рд╕े рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдоांрдЧ рдЙрдирдХे рд╕рд╣ाрд░े рдкूрд░ी рдирд╣ीं рдХी рдЬा рд╕рдХрддी। рдРрд╕े рдоें рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рддौрд░ рдкрд░ рдпрд╣ां рднाрд░рдд рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рд╕ंрднाрд╡рдиाрдПं рд╣ैं। рд╣ाрд▓िрдпा рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкिрдд рд╣ाрдЗрдкрд░ рд╕्рдкेрдХ्рдЯ्рд░рд▓ рдЗрдоेрдЬिंрдЧ рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ (рд╣ाрдЗрд╕рдЗрд╕) рдХो 44.4 рдоीрдЯрд░ рд▓ंрдмे рдФрд░ 230 рдЯрди рд╡рдЬрдиी рдкीрдПрд╕рдПрд▓рд╡ी рд╕ी-43 рд╕े рд░ॉрдХेрдЯ рд╕े рдЫोрдб़ा рдЧрдпा рд╣ै। рдкृрд╡ी рдХी рдиिрдЧрд░ाрдиी рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕рд░ो рдиे рд╣ाрдЗрд╕рдЗрд╕ рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рд╣ै। рд╣ाрдЗрд╕рдЗрд╕ рдкृрд╡ी рдХी рдоैрдЧ्рдиेрдЯिрдХ рдлीрд▓्рдб рдХा рднी рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ेрдЧा। рд╕ाрде рд╣ी, рд╕рддрд╣ рдХा рднी рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ेрдЧा। рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рдЪिрдк рдХी рдорджрдж рд╕े рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдСрдк्рдЯिрдХрд▓ рдЗрдоेрдЬिंрдЧ рдбिрдЯेрдХ्рдЯрд░ рдРрд░े рд░рдгрдиीрддिрдХ рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा। рд╣ाрдЗрд╕рдЗрд╕ рдХी рдорджрдж рд╕े рдкृрд╡ी рдзрд░рддी рдХे рдЪрдк्рдкे-рдЪрдк्рдкे рдкрд░ рдирдЬрд░ рд░рдЦрдиा рдЖрд╕ाрди рд╣ो рдЬाрдПрдЧा। рдЕрдм рдзрд░рддी рд╕े 630 рдХिрдоी. рджूрд░ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рд╕े рдкृрд╡ी рдкрд░ рдоौрдЬूрдж рд╡рд╕्рддुрдУं рдХे 55 рд╡िрднिрди्рди рд░ंрдЧों рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдХी рдЬा рд╕рдХेрдЧी। рдЗрд╕ рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдкृрд╡ी рдХी рд╕рддрд╣ рдХे рд╕ाрде рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ोрдоैрдЧ्рдиेрдЯिрдХ рд╕्рдкैрдХ्рдЯ्рд░рдо рдоें рдЗंрдл्рд░ाрд░ेрдб рдФрд░ рд╢ॉрд░्рдЯ рд╡ेрд╡ рдЗंрдл्рд░ाрд░ेрдб рдлीрд▓्рдб рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиा рд╣ै। рд╣ाрдЗрдкрд░ рд╕्рдкेрдХ्рдЯ्рд░рд▓ рдЗрдоेрдЬिंрдЧ рдпा рд╣ाрдЗрд╕्рдкेрдХ्рд╕ рдЗрдоेрдЬिंрдЧ рдХी рдПрдХ рдЦूрдмी рдпрд╣ рднी рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗрдоेрдЬिंрдЧ рдФрд░ рд╕्рдкेрдХ्рдЯ्рд░ोрд╕्рдХोрдкी рдХी рд╢рдХ्рддि рдХो рдЬोрдб़рддी рд╣ै। рд╣ाрдЗрд╕्рдкेрдХ्рд╕ рдЗрдоेрдЬिंрдЧ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рд╕े рдПрдХ рджृрд╢्рдп рдХे рд╣рд░ рдкिрдХ्рд╕рд▓ рдХे рд╕्рдкेрдХ्рдЯ्рд░рдо рдХो рдкрдв़рдиे рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдкृрд╡ी рдкрд░ рд╡рд╕्рддुрдУं, рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдпा рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХी рдЕрд▓рдЧ рдкрд╣рдЪाрди рднी рдХрд░рддी рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг, рдлрд╕рд▓ों рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рдЬрдоीрди рдХा рдЖрдХрд▓рди, рддेрд▓ рдФрд░ рдЦрдиिрдЬ рдкрджाрд░्рдеो рдХी рдЦाрдиों рдХी рдЦोрдЬ рдЖрд╕ाрди рд╣ोрдЧी। рдЕрд╕рд▓ рдоें рдЗрддрдиे рд╕ाрд░े рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ों рдХो рдПрдХ рд╕ाрде рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоें рдЫोрдб़рдиा рдЖрд╕ाрди рдХाрдо рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрди्рд╣ें рдХुрдЫ рд╡ैрд╕े рд╣ी рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоें рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдЬैрд╕े рд╕्рдХूрд▓ рдмрд╕ рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдХ्рд░рдо рд╕े рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдаिрдХाрдиों рдкрд░ рдЫोрдб़рддी рдЬाрддी рд╣ै। рдмेрд╣рдж рддेрдЬ рдЧрддि рд╕े рдЪрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рд░ॉрдХेрдЯ рдХे рд╕ाрде рдПрдХ-рдПрдХ рд╕ैрдЯेрд▓ाрдЗрдЯ рдХे рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдг рдХा рддाрд▓рдоेрд▓ рдмिрдаाрдиे рдХे рд▓िрдП рдмेрд╣рдж рдХाрдмिрд▓ рддрдХрдиीрд╢िрдпрдиों рдФрд░ рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░ों рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдкрдб़рддी рд╣ै। рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдг рдХे рдмेрд╣рдж рдлाрдпрджेрдоंрдж рдмिрдЬрдиेрд╕ рдоें рдЗрд╕рд░ो рдХो рдирдпा рдЦिрд▓ाрдб़ी рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдХीрд░्рддिрдоाрди рдХे рд╕ाрде рд╕рд╕्рддी рдФрд░ рднрд░ोрд╕ेрдоंрдж рд▓ॉрди्рдЪिंрдЧ рдоें рдЗрд╕рд░ो рдХी рдм्рд░ांрдб рд╡ेрд▓्рдпू рдоें рдЗрдЬाрдлा рд╣ोрдЧा। рдХрдо рд▓ाрдЧрдд рдФрд░ рд▓рдЧाрддाрд░ рд╕рдлрд▓ рд▓ांрдЪिंрдЧ рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рджुрдиिрдпा рдХा рд╣рдоाрд░ी рд╕्рдкेрд╕ рдЯेрдХ्рдиॉрд▓ाрдЬी рдкрд░ рднрд░ोрд╕ा рдмрдв़ा рд╣ै, рддрднी рдЕрдоेрд░िрдХा рд╕рд╣िрдд рдХрдИ рд╡िрдХрд╕िрдд рджेрд╢ рдЕрдкрдиे рд╕ैрдЯेрд▓ाрдЗрдЯ рдХी рд▓ॉрди्рдЪिंрдЧ рднाрд░рдд рд╕े рдХрд░ा рд░рд╣े рд╣ैं। рдЕрд░рдмों рдбॉрд▓рд░ рдХी рдоाрд░्рдХेрдЯ рд╣ोрдиे рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоें рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзा рдмрдв़ेрдЧी। рд╕рдордп рдЖ рдЧрдпा рд╣ै рдЬрдм рдЗрд╕рд░ो рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рд╕рдлрд▓рддा рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЕрдоेрд░िрдХी рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдПрдЬेंрд╕ी рдиाрд╕ा рдХी рддрд░рд╣ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдЕрди्рд╡ेрд╖рдг рдкрд░ рднी рдЬ्рдпाрджा рдз्рдпाрди рджे। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕े рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рд░рдгрдиीрддि рдмрдиाрдиी рд╣ोрдЧी। рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдЗрд╕рд░ो рдХा рд╕ाрд▓ाрдиा рдмрдЬрдЯ рднी рдмрдв़ाрдиा рдкрдб़ेрдЧा рдЬो рдлिрд▓рд╣ाрд▓ рдиाрд╕ा рдХे рдоुрдХाрдмрд▓े рдХाрдлी рдХрдо рд╣ै। (RS)
First In World
******************
1. рдХाрдЧрдЬी рдоुрдж्рд░ा рдЬाрд░ी рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдк्рд░рдердо рджेрд╢ – рдЪीрди
2. рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдоेрд░िрдХा рдХा рдк्рд░рдердо рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि – рдЬॉрд░्рдЬ рд╡ाрд╢िंрдЧрдЯрди
3. рдм्рд░िрдЯेрди рдХा рдк्рд░рдердо рдк्рд░рдзाрди рдоंрдд्рд░ी – рд░ॉрдмрд░्рдЯ рд╡ाрд▓рдкोрд▓
4. рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╕ंрдШ рдХा рдк्рд░рдердо рдорд╣ाрд╕рдЪिрд╡ -рдд्рд░िрдЧ्рд╡ेрд▓ी (рдиाрд░्рд╡े)
5. рдк्рд░рдердо рдлुрдЯрдмाрд▓ рд╡िрд╢्рд╡ рдХрдк рдЬीрддрдиे рд╡ाрд▓ा рджेрд╢ – рдЙрд░ुрдЧ्рд╡े
6. рд╕ंрд╡िрдзाрди рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдк्рд░рдердо рджेрд╢ – рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдоेрд░िрдХा
7. рдЧुрдЯрдиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рдЖрди्рджोрд▓рди рдХे рдк्рд░рдердо рд╕рдо्рдорд▓ेрди рдХा рдЖрдпोрдЬрди рд╕्рдерд▓ – рдмेрд▓рдЧ्рд░ेрдб
8. рднाрд░рдд рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдк्рд░рдердо рдпूрд░ोрдкिрдпрди – рд╕िрдХंрджрд░
9. рдЪीрди рдкрд╣ुँрдЪрдиे рд╡ाрд▓ा рдк्рд░рдердо рдпूрд░ोрдкिрдпрди – рдоाрд░्рдХोрдкोрд▓ो
10. рд╡ाрдпुрдпाрди рд╕े рдкрд╣рд▓ी рдЙреЬाрди рднрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╡्рдпрдХ्рддि – рд░ाрдЗрдЯ рдмंрдзु
11. рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдЪाрд░ो рдУрд░ рд╕рдоुрдж्рд░ी рдпाрдд्рд░ा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдк्рд░рдердо рд╡्рдпрдХ्рддि – рдлрд░्рджीрдиेंрдб рдоैрдЧрд▓рди
12. рдЪंрдж्рд░рдоा рдкрд░ рдоाрдирд╡ рднेрдЬрдиे рд╡ाрд▓ा рдк्рд░рдердо рджेрд╢ – рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдоेрд░िрдХा
13. рдХृрдд्рд░िрдо рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдХो рдЕрди्рддрд░िрдХ्рд╖ рдоें рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдк्рд░рдердо рджेрд╢ – рд░ूрд╕
14. рдЖрдзुрдиिрдХ рдУрд▓рдо्рдкिрдХ рдЦेрд▓ो рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдк्рд░рдердо рджेрд╢ – рдпूрдиाрди
15. рдк्рд░рдердо рдирдЧрд░ рдЬिрд╕ рдкрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдЧिрд░ाрдпा рдЧрдпा – рд╣िрд░ोрд╢िрдоा
рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХी рдкीрдв़िрдпा (Computer Generations)
рд╡ेрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдиे рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХे рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ोрдиिрдХ рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдЬрдирд░ेрд╢рди рдХो рдкांрдЪ рднाрдЧों рдоें рдмांрдЯा рд╣ै.
рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдкीрдв़ी (First Generation Of Computer)
рдЗрд╕ рдЬрдирд░ेрд╢рди рдХे рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░्рд╕ рдоें рдбाрдпोрдб рд╡ाрд▓्рд╡ рд╡ैрдХ्рдпूрдо рдЯ्рдпूрдм рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЧрдпा. рдЗрд╕рдоें рджो рдЗрд▓ैрдХ्рдЯ्рд░ोрдб्рд╕-рдХैрдеोрдб рдПрд╡ं рдПрдиोрдб рд╣ोрддे рдеे, рдЗрд╕рд▓िрдпे рдЗрд╕े рдбाрдпोрдб рдХрд╣ा рдЧрдпा.рд╡ाрд▓्рд╡ рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЗрд╕े рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ोрдиिрдХ рд╕्рд╡ीрдЪ рдХी рднांрддि рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЧрдпा.
рдк्рд░рдердо рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ोрдиिрдХ рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ (ENIAC) рдк्рд░рдердо рдкीрдв़ी рдХा рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рд╣ै. EDSAC (Electronic Delay Storage Automatic Calculator) рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓ा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣िрдд рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдо рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдеा. UNIVAC (Universal Automatic Computer) рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓ा рдРрд╕ा рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ोрдиिрдХ рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдеा рдЬिрд╕े рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рдЕрдиुрдк्рд░рдпोрдЧों рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा.
рдкрд╣рд▓ी рдкीрдвी рдХे рдЧुрдг
рдЗрд╕ рдЬрдирд░ेрд╢рди рдоें рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдоिंрдЧ рдорд╢ीрди рдФрд░ рдЕрд╕ेрдо्рдмрд▓ी рднाрд╖ा (Programming in Machine and Assembly Language) рдоें рдХी рдЬाрддी рдеी, рдорд╢ीрди рд▓ेंрдЧ्рд╡ेрдЬ рдХेрд╡рд▓ 0 рдФрд░ 1 рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ोрддी рд╣ैं. рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХे рд╕рдордЭрдиे рдпोрдЧ्рдп рднाрд╖ा рдЬिрд╕рдоें рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдо рд▓िрдЦा рдЬाрдп рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдоिंрдЧ рднाрд╖ा рдХрд╣рд▓ाрддी рд╣ै.
рдЗрд╕ рдкीрдв़ी рдХे рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдоें рд╡ैрдХ्рдпूрдо рдЯ्рдпूрдм рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा. рдпे рд▓рдЧाрддाрд░ рд╡िрдж्рджूрдд рдХे рд╕ंрд╡рд╣рди рд╕े рдЧрд░рдо рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЬрд▓्рджी рдЦрд░ाрдм рд╣ो рдЬाрддे рдеे. рдЕрдд: рд╡ाрддाрдиुрдХूрд▓िрдд рдЗрдХाрдИ рдоें рд░рдЦрдиा рдЬрд░ुрд░ी рд╣ोрддा рдеा. рд╡ैрдХ्рдпूрдо рдЯ्рдпूрдм рдЖрдХाрд░ рдоें рдмрдб़ी рд╣ोрддी рдеी рдЕрдд: рдЗрд╕ рдкीрдв़ी рдХे рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХे рдЖрдХाрд░ рднी рдмрдб़े рд╣ोрддे рдеे.
рдЗрд╕ рдкीрдв़ी рдХे рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдоें рдЗрди्рдЯрд░рдирд▓ рдоेрдоोрд░ी рдХे рд░ुрдк рдоें рдоेрдЧ्рдиेрдЯिрдХ рдб्рд░рдо рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा.
рдк्рд░рдердо рдкीрдв़ी рдХे рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХा рдХाрд░्рдп рд╕ीрдоिрдд рд╣ोрддा рдеा.
рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХी рджूрд╕рд░ी рдкीрдв़ी
рдж्рд╡िрддीрдп рдкीрдв़ी рдХे рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ों рдоें рдоुрдЦ्рдп рддाрд░्рдХिрдХ рдЙрдкрдХрд░рдг рд╡ैрдХ्рдпूрдо рдЯ्рдпूрдм рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЯ्рд░ाрдЬिрд╕्рдЯрд░(Transistor) рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЧрдпा. рдЯ्рд░ाрдЬिрд╕्рдЯрд░ рдХा рдХाрд░्рдп рд╡ैрдХ्рдпूрдо рдЯ्рдпूрдм рдХे рд╕рдоाрди рдеा рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХी рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдХी рдЧрддि рдЕрдзिрдХ рдеी рддрдеा рдпрд╣ рдЖрдХाрд░ рдоें рдЫोрдЯा рд╡ рдЕрдзिрдХ рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рдеा. рдЯ्рд░ाрдЬिрд╕्рдЯрд░ рд╡ैрдХ्рдпूрдо рдЯ्рдпूрдм рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдХрдо рдЧрд░рдо рд╣ोрддा рдеा рддрдеा рд╡िрдж्рджुрдд рдХी рдЦрдкрдд рднी рдХрдо рд╣ोрддी рдеी.
рджूрд╕рд░ी рдкीрдв़ी рдХे рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХे рдЧुрдг
рдоेрдоोрд░ी рдХे рд▓िрдП рдоेрдЧ्рдиेрдЯिрдХ рдб्рд░рдо рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдоेрдЧ्рдиेрдЯिрдХ рдХोрд░ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ुрдЖ.
Secondary Storage рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХे рд▓िрдпे рдкंрдЪрдХाрд░्рдб рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдоेрдЧ्рдиेрдЯिрдХ рдЯेрдк рдФрд░ рдбिрд╕्рдХ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ुрдЖ.
рдЗрд╕ рдкीрдв़ी рдоें рд╣ाрдИ рд▓ेрд╡рд▓ рд▓ेंрдЧ्рд╡ेрдЬ (High Level Language) рдХा рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ рд╣ुрдЖ рдЬैрд╕े FORTRAN, COBOL рдЖрджि. рдЗрд╕ рднाрд╖ा рдоें рд╕ाрдоाрди्рдп рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдХे рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЧрдпा рдЬो рдорд╢ीрдиी рднाрд╖ा рдоें рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдоिंрдЧ рдХрд░рдиे рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдХाрдлी рд╕рд░рд▓ рд╣ोрддे рдеे.
рдпे рдк्рд░рдердо рдкीрдв़ी рдХे рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рд╕े рдЖрдХाрд░ рдоें рдЫोрдЯे рдеे рдФрд░ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХ्рд╖рдорддा рдФрд░ рдЧрддि рднी рдХाрдлी рдЕрдзिрдХ рдеी.
рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХी рддीрд╕рд░ी рдкीрдв़ी (Third Generation Of Computer)
рдЗрд╕ рдкीрдв़ी рдХे рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдоें рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ाрдиिрдХ рдЙрдкрдХрд░рдг рдХे рд░ुрдк рдоें рдЯ्рд░ांрдЬिрд╕्рдЯрд░ рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЖрдИ рд╕ी (Integrated Circuit) I.C. рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЧрдпा. рдПрдХ IC рдоें рдЯ्рд░ाрдЬिрд╕्рдЯрд░, рд░ेрдЬिрд╕्рдЯрд░ рдХैрдкेрд╕िрдЯрд░ рддीрдиों рд╣ी рд╕рдоाрд╣िрдд рд╣ो рдЧрдП. рдЬिрд╕рд╕े рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХा рдЖрдХाрд░ рдЕрдд्рдпंрдд рдЫोрдЯा рд╣ोрддा рдЧрдпा.
рддीрд╕рд░ी рдкीрдв़ी рдХे рдЧुрдг
рдЗрд╕ рдкीрдв़ी рдХे рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдоें рдСрдкрд░ेрдЯिंрдЧ рд╕िрд╕्рдЯрдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрдиे рд▓рдЧा, рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХे рдЖंрддрд░िрдХ рдХाрд░्рдп рд╕्рд╡рдЪाрд▓िрдд рд╣ो рдЧрдпे.
рд╣ाрдИ рд▓ेрд╡рд▓ рд▓ेंрдЧ्рд╡ेрдЬ рдоें рдирдИ рднाрд╖ाрдУं рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╣ुрдЖ рдЬैрд╕े BASIC (Beginners All Purpose Symbolic Instruction Code).
рдоिрдиी рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╣ुрдЖ рдЬो рдЖрдХाрд░ рдоें рдХाрдлी рдЫोрдЯे рдеे.
Document рдмрдиाрдиा рддрдеा рдЙрди्рд╣ें рдк्рд░ोрд╕ेрд╕ рдХрд░рдиा рдк्рд░ाрд░ंрдн рд╣ुрдЖ.
рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХी рдЪौрдеी рдкीрдв़ी (Fourth Generation Of Computer)
рдЗрд╕ рдкीрдв़ी рдоें рд▓ाрд░्рдЬ рд╕्рдХेрд▓ рдЖрдИ.рд╕ी. (Large Scale Integrated Circuit) рдмрдиाрдиा рд╕рдо्рднрд╡ рд╣ुрдЖ. рдПрдХ рдЫोрдЯे рд╕े рдЪिрдк рдоें рд▓ाрдЦों рдЯ्рд░ाрдЬिрд╕्рдЯрд░ рд╕рдоा рдЧрдпे. рдЗрд╕ рдЪिрдк рдХो рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдк्рд░ोрд╕ेрд╕рд░ рдиाрдо рджिрдпा рдЧрдпा. рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдк्рд░ोрд╕ेрд╕рд░ рдпुрдХ्рдд рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХो рдоाрдЗрдХ्рд░ो рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХрд╣ा рдЬाрдиे рд▓рдЧा. рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓ा рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ MITS рдиाрдордХ рдХрдо्рдкрдиी рдиे рдмрдиाрдпा.
рдЪौрдеी рдкीрдв़ी рдХे рдЧुрдг
рдоाрдЗрдХ्рд░ो рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХे рдЖрдХाрд░ рдХो рдЫोрдЯे рд╕े рдЫोрдЯा рдХрд░рдиा, рдЧрддि рддेрдЬ рдФрд░ рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рд╕рд╕्рддे рдХрд░рдиा.
рдХोрд░ рдоेрдоोрд░ी рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЕрд░्рдзрдЪाрд▓рдХ рдпा рд╕ेрдоीрдХंрдбрдХ्рдЯрд░ рдкрджाрд░्рде рдХी рдоेрдоोрд░ी рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ुрдЖ. рдЬो рдЖрдХाрд░ рдоें рдЫोрдЯी рдФрд░ рдЧрддि рдоें рддेрдЬ рд╣ोрддी рдеी.
рдирдпे -рдирдпे рд╕ाрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ुрдЖ. рдЬैрд╕े рд╕्рдк्рд░ेрдбрд╢ीрдЯ, рдПрдк्рд▓ीрдХेрд╢рди्рд╕, рдбेрдЯाрдмेрд╕ рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рд╕рд░рд▓ рд╕ाрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ рддैрдпाрд░ рдХिрдпे рдЧрдпे.
рдкांрдЪрд╡ी рдкीрдвी (Fifth Generation of computer)
рдЗрд╕ рдкीрдв़ी рдХे рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдоें рд╕्рд╡рдпं рд╕ोрдЪрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдкैрджा рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै. рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХो рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдпोрдЧ्рдп рдмрдиाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै.
рдЗрд╕ рдкीрдв़ी рдоें рд╕ूрдЪрдиाрдУं рдХे рдЖрджाрди рдк्рд░рджाрди рдХे рд▓िрдП рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░्рд╕ рдХो рдЬोрдб़рдХрд░ рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рдмрдиाрдпा рдЧрдпा. рдЬिрд╕े рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдиाрдо рджिрдпा рдЧрдпा. рджुрдиिрдпा рднрд░ рдХे рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ै.
рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХा рдЖрдХाрд░ рджिрди рдк्рд░рддिрджिрди рдЫोрдЯा рд╣ोрддा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै. рдЖрдЬ рдШрдб़ी рдХे рдЖрдХाрд░ рдХा рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рднी рдмाрдЬाрд░ рдоें рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै. рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХो рдЖрдХाрд░ рдХे рдХाрд░рдг рдбेрд╕्рдХ рдЯॉрдк, рд▓ैрдк рдЯॉрдк, рдкाрдо рдЯॉрдк рдиाрдо рджिрдпा рдЧрдпा.
рдорд▓्рдЯीрдоीрдбिрдпा рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдЗрд╕ी рдкीрдв़ी рдоें рд╣ुрдЖ. рдЬिрд╕рдоें рдз्рд╡рдиि (Sound), рдЪिрдд्рд░ (Graphics), рдЯेрдХ्рд╕्рдЯ (Text) рддрдеा рдПрдиिрдоेрд╢рди рдЖрджि рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ै.
·!¦ с┤Шс┤Ас┤бс┤А╔┤ ╩Пс┤Ас┤Ес┤Аv ¦!·:
Geography questions
Qu1:-рдиाрдеुрд▓ा рджрд░्рд░ा рдХिрди рджो рджेрд╢ों рдХो рдЬोреЬрддा рд╣ै ?
A.рднाрд░рдд рдФрд░ рдЪीрди✓
B.рднाрд░рдд рдФрд░ рдкाрдХिрд╕्рддाрди
C.рднाрд░рдд рдФрд░ рдЕрдлрдЧाрдиिрд╕्рддाрди
D.рднाрд░рдд рдФрд░ рдо्рдпाрдоाрд░
*Qu2;- рдмोрдордбिрд▓ा рджрд░्рд░ा рдХिрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рдоे рд╣ै ?*
A.рдЕрд░ुрдгांрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢✓
B.рдЬрдо्рдоू –рдХрд╢्рдоीрд░
C.рд╕िрдХ्рдХिрдо
D.рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢
**Qu3;-рдиाрдеुрд▓ा рджрд░्рд░ा рдХिрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рдоे рд╣ैं ?*
A.рдЕрд░ुрдгाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢
B рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢
C.рд╕िрдХ्рдХिрдо✓
D.рдЬрдо्рдоू –рдХрд╢्рдоीрд░
*Qu4:- рддुрдЬु рджрд░्рд░ा рднाрд░рдд рдХो рдХिрд╕ рджेрд╢ рд╕े рдЬोреЬрддा рд╣ै ?*
A.рдЕрдлрдЧाрдиिрд╕्рддाрди
B.рдЪीрди
C.рдо्рдпाрдоाрд░✓
D.рдкाрдХिрд╕्рддाрди
*Qu5:-рдкाрд▓рдзाрд░ рджрд░्рд░ा рдХिрди рджो рд░ाрдЬ्рдпों рдХो рдЬोрдб़рддा рд╣ै—*
A.рдХेрд░рд▓ рд╡ рддрдоिрд▓рдиाрдбु✓
B.рдЬрдо्рдоू-рдХрд╢्рдоीрд░ рд╡ рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢
C.рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб рд╡ рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢
D.рдЕрд░ुрдгाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢ рд╡ рд╕िрдХ्рдХिрдо
*Qu6:- рдк्рд░рд╕िрдж्рдз ‘рдЬрд╡ाрд╣рд░ рд╕ुрд░ंрдЧ’ рдХा рдиाрдо рдХिрд╕ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рджрд░्рд░े рдХो рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै—*
A.рдмрдиिрд╣ाрд▓ рджрд░्рд░ा✓
B.рдоाрдиा рджрд░्рд░ा
C.рдиाрдеूрд▓ा рджрд░्рд░ा
D.рд╢िрдк्рдХी рд▓ा
*Qu7:-рд╢िрдкрдХीрд▓ा рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдкрд░्рд╡рддीрдп рджрд░्рд░ा рд╣ै -*
A.рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢ рдХा✓
B рдЬрдо्рдоू рдПрд╡ं рдХрд╢्рдоीрд░ рдХा
C.рд╕िрдХ्рдХिрдо рдХा
D.рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб рдХा
*Qu8;- рд╣िрдоाрд▓рдпी рджрд░्рд░ाрд╢िрдк्рдХी рд▓ा, рдиिрдо्рди рдоें рд╕े рдХिрд╕ рдПрдХ рдоें рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд╣ै -*
A.рдЪрди्рдж्рд░ рдШाрдЯी
B рд╣ुंрдЖ рдШाрдЯी
C.рдиुрдм्рд░ा рдШाрдЯी
D.рд╕рддрд▓рдЬ рдШाрдЯी✓
*Qu9:- рдмुрд░्рдЬिрд▓ рджрд░्рд░ा рдХिрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рдоे рд╣ै ?*
A.рд╕िрдХ्рдХिрдо
Bрд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢
C.рдЕрд░ुрдгाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢
D.рдЬрдо्рдоू рдХрд╢्рдоीрд░✓
*Qu10:-рдкाрдЪाрд▓ा рджрд░्рд░ा рдХिрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рдоें рд╣ै?*
A.рд╣िрдоांрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢✓
B.рдЬрдо्рдоू рдХрд╢्рдоीрд░
C.рдЕрд░ुрдгाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢
D.рд╕िрдХ्рдХिрдо
*рдк्рд░рд╢्рди:-11.рднाрд░рдд рд╡рд░्рд╖ рдХा рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рдкрд░्рд╡рдд рд╢िрдЦрд░ рд╣ैं?*
(рдЕ)рдХंрдЬрдирдЬंрдШा
(рдм)рдЧाрдбрд╡िрди рдЖॅрд╕्рдЯिрди✓
(рд╕)рдоाрдЙंрдЯ рдПрд╡рд░ेрд╕्рдЯ
(рдж)рдирди्рджा рджेрд╡ी
*рдк्рд░рд╢्рди:12.рд╢िрдкрдХीрд▓ा рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдкрд░्рд╡рддीрдп рджрд░्рд░ा рд╣ैं?*
(рдЕ)рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢✓
(рдм)рдЬрдо्рдоू рдХрд╢्рдоीрд░
(рд╕)рд╕िрдХ्рдХिрдо
(рдж)рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб
*рдк्рд░рд╢्рди:13.рд╣िрдоाрд▓рдп рджрд░्рд░ा рд╢िрдк्рдХी рд▓ा,рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоे рд╕े рдХिрд╕ рдПрдХ рдоे рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд╣ैं?*
(рдЕ)рдЪрди्рдж्рд░ рдШाрдЯी
(рдм)рд╣ुंрдЖ рдШाрдЯी
(рд╕) рдиुрдм्рд░ा рдШाрдЯी
(рдж)рд╕рддрд▓рдЬ рдШाрдЯी✓
*рдк्рд░рд╢्рди=14. рдкाрд▓рдШाрдЯ рджрд░्рд░ा рдиिрдо्рди рдоें рд╕े рдХिрди рджो рд░ाрдЬ्рдпों рдХो рдЬोрдб़рддा рд╣ै?*
(рдЕ) рдХेрд░рд▓ рдФрд░ рддрдоिрд▓рдиाрдбु
(рдм) рдХрд░्рдиाрдЯрдХ рдФрд░ рддрдоिрд▓рдиाрдбु
(рд╕) рдЖंрдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рддрдоिрд▓рдиाрдбु
(рдж) рдХрд░्рдиाрдЯрдХ рдФрд░ рдХेрд░рд▓
ЁЯСЙ(рдЕ)
*рдк्рд░рд╢्рди=15. рдиिрдо्рди рдоें рд╕े рдХौрди рд╕ा рд╕рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ै?*
(рдЕ) рдиाрдеूрд▓ा -рдЕрд░ुрдгाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢
(рдм) рд░ोрд╣рддांрдЧ -рд╣िрдоाрдЪрд▓
(рд╕) рд▓िрдкुрд▓ेрдЦ- рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб
(рдж) рдкाрд▓рдШाрдЯ- рдХेрд░рд▓
ЁЯСЙ(рдЕ)
*рдк्рд░рд╢्рди=16. рдордиाрд▓ी рдХो рд▓ेрд╣ рд╕े рдХौрди рд╕ा рджрд░्рд░ा рдЬोрдб़рддा рд╣ै?*
(рдЕ) рд░ोрд╣рддांрдЧ рджрд░्рд░ा
(рдм) рдкीрд░ рдкंрдЬाрд▓ рджрд░्рд░ा
(рд╕) рдЬोрдЬिрд▓ा рджрд░्рд░ा
(рдж) рдмрдиिрд╣ाрд▓ рджाрд░ा
ЁЯСЙ(рдЕ)
*рдк्рд░рд╢्рди=17. рдиिрдо्рди рдоें рд╕े рдХौрди рд╕ा рджрд░्рд░ा рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдоें рдирд╣ीं рд╣ै?*
(рдЕ) рдоाрдиा рджрд░्рд░ा
(рдм) рдиीрддि рджрд░्рд░ा
(рд╕) рд▓िрдкुрд▓ेрдЦ рджрд░्рд░ा
(рдж) рдмोрдордбिрд▓ा рджрд░्рд░ा
ЁЯСЙ(рдж)
*рдк्рд░рд╢्рди=18. рдордгिрдкुрд░ рдоें рдХौрди рд╕ा рджрд░्рд░ा рд╕्рдеिрдд рд╣ै?*
(рдЕ) рджिреЮू рджрд░्рд░ा
(рдм) рддुрдЬू рджрд░्рд░ा
(рд╕) рдиीрддि рджрд░्рд░ा
(рдж) рдпांрдЧрдпाрдк рджрд░्рд░ा
ЁЯСЙ(рдм)
*рдк्рд░рд╢्рди 19.рдХोрд▓рдХाрддा рдФрд░ рдоुंрдмрдИ рдХो рдХौрди-рд╕ा рджрд░्рд░ा рдЬोрдб़рддा рд╣ै—❓
(рдЕ) рднोрд░рдШाрдЯ✓
(рдм) рдеाрд▓рдШाрдЯ
(рд╕) рдкीрдкрд▓ी рдШाрдЯ
(рдж) рдЬैрд▓ेрдк्рд▓ा
*рдк्рд░рд╢्рди 20.рд╢्рд░ीрдирдЧрд░ рд╕े рдЧिрд▓рдЧिрдд рдХो рдХौрди рд╕ा рджрд░्рд░ा рдЬोреЬрддा рд╣ै ❓
(рдЕ) рдоाрдиा рджрд░्рд░ा
(рдм) рдмрдиिрд╣ाрд▓ рджрд░्рд░ा
(рд╕) рдХाрд░ाрдХोрд░рдо рджрд░्рд░ा
(рдж) рдмुрд░्рдЬिрд▓ рджрд░्рд░ा✓
*рдк्рд░рд╢्рди 21.рднाрд░рдд рдХा рд╕рдмрд╕े рдКँрдЪा рджрд░्рд░ा рдХौрди рд╕ा рд╣ै ❓
(рдЕ) рдХाрд░ाрдХोрд░рдо рджрд░्рд░ा✓
(рдм) рдоाрдиा рджрд░्рд░ा
(рд╕) рдмुрд░्рдЬिрд▓ рджрд░्рд░ा
(рдж) рдеाрд▓рдШाрдЯ рджрд░्рд░ा
*рдк्рд░рд╢्рди 22 .рдиाрд╕िрдХ рдФрд░ рдоुंрдмрдИ рдХो рдХौрди рд╕ा рджрд░्рд░ा рдЬोреЬрддा рд╣ै ❓
(рдЕ) рдеाрд▓рдШाрдЯ✓
(рдм) рдХाрд░ाрдХोрд░рдо
(рд╕) рдоाрдиा рджрд░्рд░ा
(рдж) рдмрдиिрд╣ाрд▓
*рдк्рд░рд╢्рди 23 .рдмुрд░्рдЬिрд▓ рджрд░्рд░ा рдХिрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рдоे рд╣ै ❓
(рдЕ) рд╕िрдХ्рдХिрдо
(рдм) рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢
(рд╕) рдЕрд░ुрдгाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢
(рдж) рдЬрдо्рдоू рдХрд╢्рдоीрд░✓
*рдк्рд░рд╢्рди 24 .рдкाрдЪाрд▓ा рджрд░्рд░ा рдХिрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рдоे рд╣ै ?
(рдЕ) рд╣िрдоांрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢✓
(рдм) рдЬрдо्рдоू рдХрд╢्рдоीрд░
(рд╕) рдЕрд░ुрдгाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢
(рдж) рд╕िрдХ्рдХिрдо
*рдк्рд░рд╢्рди 25.рдиाрдеुрд▓ा рджрд░्рд░ा рдХिрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рдоे рд╣ैं
(рдЕ) рдЕрд░ुрдгाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢
(рдм) рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢
(рд╕) рд╕िрдХ्рдХिрдо✓
(рдж) рдЬрдо्рдоू –рдХрд╢्рдоीрд░
·!¦ с┤Шс┤Ас┤бс┤А╔┤ ╩Пс┤Ас┤Ес┤Аv ¦!·:
рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдоें рдЬрдирдЬाрддीрдп рдЖंрджो...
рдк्рд░рд╢्рди 1.рдиिрдо्рди рдоें рд╕े рдХौрди рд╕ा рд╕्рдеाрди 1920 рдХे рдХिрд╕ाрди рдЖрди्рджोрд▓рдиों рдХे рджौрд░ाрди рд╢ेрдЦाрд╡рдЯी рдХे рдкंрдЪрдкाрдгे рдаिрдХाрдиों рдоें рд╕े рдПрдХ рдирд╣ीं рдеा -❓
(рдЕ) рдбूंрдбрд▓ोрдж
(рдм) рдорд▓рд╕ीрд╕рд░
(рд╕) рдорди्рдбाрд╡ा
(рдж) рд╢्рд░ीрдоाрдзोрдкुрд░✓
*рдк्рд░рд╢्рди 2.1890 рдХे рджौрд░ рдоें рдмिрдЬौрд▓िрдпा рдХे рдЬाрдЧीрд░рджाрд░ рдХौрди рдеे -❓*
(рдЕ) рдЪौрд╣ाрди
(рдм) рдкрд░рдоाрд░✓
(рд╕) рд░ाрдгाрд╡рдд
(рдж) рд╢рдХ्рддाрд╡рдд
*рдк्рд░рд╢्рди 3.рдоेрд╡ाреЬ рднीрд▓ рдХोрд░्рдк рдХिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХी рдЧрдпी рдеी -❓*
(рдЕ) 1818
(рдм) 1837
(рд╕) 1841✓
(рдж) 1852
*рдк्рд░рд╢्рди 4 .рд╕ीрддाрд░ाрдо рд╕ाрдзु рдХा рдиिрдо्рди рдоें рд╕े рдХिрд╕ рдЖрди्рджोрд▓рди рд╕े рд╕ंрдмंрдз рдеा -❓*
(рдЕ) рд╢ेрдЦाрд╡ाрдЯी рдХृрд╖рдХ рдЖрди्рджोрд▓рди
(рдм) рд╣ाреЬौрддी рдХृрд╖рдХ рдЖрди्рджोрд▓рди
(рд╕) рдмिрдЬोрд▓िрдпा рдХृрд╖рдХ рдЖрди्рджोрд▓рди✓
(рдж) рдоेрд╡ाрдд рдХृрд╖рдХ рдЖрди्рджोрд▓рди
*рдк्рд░рд╢्рди 5. рдиिрдо्рди рд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХौрди рд╕ी рдШрдЯрдиा рдХो рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी рдиे ‘рдбाрдпрд░ рдХे рдХृрдд्рдп рд╕े рджुрдЧрдиी рд╡ीрднрдд्рд╕’ рдХाрдг्рдб рдмрддाрдпा -❓*
(рдЕ) рдиीрдордЪाрдгा рдШрдЯрдиा, рдордИ 1925 рдХी✓
(рдм) рдЪрди्рджाрд╡рд▓ рдХी рдШрдЯрдиा, рдоाрд░्рдЪ 1942
(рд╕) рдбाрдмреЬा рдХी рдШрдЯрдиा, рдоाрд░्рдЪ 1947
(рдж) рдмрд░реЬ рдХी рдШрдЯрдиा, рдЬूрди 1922
*рдк्рд░рд╢्рди 6.рдоोрддीрд▓ाрд▓ рддेрдЬाрд╡рдд рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдпोрдЧ्рдп рдиेрддा рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं -❓*
(рдЕ) рдХिрд╕ाрди рдЖंрджोрд▓рди
(рдм) рдордЬрджूрд░ рдЖंрджोрд▓рди
(рд╕) рднीрд▓ рдЖंрджोрд▓рди✓
(рдж) рдЫाрдд्рд░ рдЖंрджोрд▓рди
*рдк्рд░рд╢्рди 7 .‘рдоाрдирдЧреЭ рдзाрдо’ рдЬो рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा ‘рдЬрд▓िрдпांрд╡ाрд▓ा рдмाрдЧ’ рдиाрдо рд╕े рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै рдХрд╣ां рд╕्рдеिрдд рд╣ै -❓*
(рдЕ) рд░ाрдЬрд╕рдоंрдж
(рдм) рдмांрд╕рд╡ाрдбा✓
(рд╕) рдЕрд▓рд╡рд░
(рдж) рдмीрдХाрдиेрд░
*рдк्рд░рд╢्рди 8 .1883 рдоें рдЧोрд╡िрди्рдж рдЧिрд░ी рдиे рдоेрд╡ाреЬ, рдбूंрдЧрд░рдкुрд░, рдЧुрдЬрд░ाрдд рдФрд░ рдоाрд▓рд╡ा рдХे рднीрд▓ рдФрд░ рдЧिрд░ाрд╕िрдпा рдЬाрддि рдХे рд▓ोрдЧों рдХो рд╕ंрдЧрдаिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрд╕ рд╕рднा рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी -❓*
(рдЕ) рд╕рдо्рдк рд╕рднा✓
(рдм) рдиीрдореЬा рд╕рднा
(рд╕) рдоीрдгा рдХ्рд╖ेрдд्рд░िрдп рдорд╣ाрд╕рднा
(рдж) рдкрд░ोрдкрдХाрд░िрдгी рд╕рднा
*рдк्рд░рд╢्рди 9 .“рдЕंрдЬुрдорди-рдЦाрджिрдо-рдЙрд▓-рдЗрд╕्рд▓ाрдо” рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдиिрдо्рди рдоें рд╕े рдХिрд╕ рд░िрдпाрд╕рдд рдоें рд╣ुрдИ рдеी -?
(рдЕ) рдЕрдЬрдоेрд░
(рдм) рдЬрдпрдкुрд░
(рд╕) рдЬोрдзрдкुрд░
(рдж) рдЕрд▓рд╡рд░✓
*рдк्рд░рд╢्рди 10.рдиिрдо्рди рдоें рд╕े рдХौрди рд╕ा рд╕рдоाрдЪाрд░-рдкрдд्рд░ 1920 рдоें рд╡िрдЬрдпрд╕िंрд╣ рдкрдеिрдХ рдиे рд╡рд░्рдзा рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпा рдеा ?
(рдЕ) рдирд╡ीрди рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди
(рдм) рддрд░ूрдг рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди
(рд╕) рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХेрд╕рд░ी✓
(рдж) рдирд╡рдЬीрд╡рди
рдк्рд░рд╢्рди11 = рднрдЧрдд рдкंрде рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХिрд╕рдиे рдХी
A рдЧुрд░ु рдЧोрд╡िрди्рдж рд╕िंрд╣
B рдЧोрд╡िрди्рдж рдЧिрд░ी ✓
C рдоोрддीрд▓ाрд▓ рддेрдЬाрдмрдд
D рдХोрдИ рдирд╣ीं
рдк्рд░рд╢्рди12 = рднрдЧрдд рдЖंрджोрд▓рди рдХे рджौрд░ाрди рдмंрджी рдмрдиाрдпे рдЬाрдиे рдмाрд▓े рдХ्рд░рди्рддिрдХाрд░ी рдХौрди рдеे?
A рдЧोрд╡िрди्рдж рдЧिрд░ी рд╡ рдкрдЯेрд▓ рдкुंрдЬा ✓
B рдЧोрд╡िрди्рдж рдЧिрд░ी рд╡ рднीрд▓ рдЬрдирддा
c рдордгि рд▓ाрд▓ рдмрд░्рдоा
D рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╕рднी
рдк्рд░рд╢्рди13 = рддेрдЬाрдмрдд рдХी рдЧрддि рд╡िрдзिрдпों рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рдХेंрдж्рд░ рдХोрдирд╕ा рдеा?
A рдоाрддृ рдХुрдг्рдбिрдпा
B рд░ाрд╢рдоी
C рдЙрджрдпрдкुрд░
D рдЭाреЬोрд▓ ✓
рдк्рд░рд╢्рди 14= рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧाँрдзी рдиे рддेрдЬाрдмрдд рдХे рдкाрд╕ рдХिрд╕े рднेрдЬा рдЖंрджोрд▓рди рд╡ाрдкрд╕ рд▓ेрдиे рдХे рд▓िрдП?
A рдорд╣ाрджेрд╡ рджेрд╕ाрдИ
B рдордгि рд▓ाрд▓ рдХोрдаाрд░ी ✓
C рд╡िрдЬрдп рд╕िंрд╣ рдЬी
D рдХोрдИ рдирд╣ीं
рдк्рд░рд╢्рди15 = рд╢्рд░ी рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдиाрд░ाрдпрдг рдЭрд░рдмाрд▓ рдХा рд╕рдо्рдмрди्рдз рдХिрд╕ рдЖंрджोрд▓рди рд╕े рд╣ै?
A рдПрдХी рднोрдордЯ
B рднрдЧрдд
C рдоीрдгा рдЖंрджोрд▓рди ✓
d a рдФрд░ b рджोрдиों рд╕े
рдк्рд░рд╢्рди 16= рд╢ोрднा рд▓ाрд▓ рдЧुрдк्рдд рдж्рдмाрд░ा рдХिрд╕ рд╕्рдеाрди рдкрд░ рд╣рд░िрдЬрдиों рдПрд╡ं рднीрд▓ो рдХे рд╡िрдХाрд╕ рд╣ेрддु рдПрдХ рдЖрд╢्рд░рдо рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी рдЧрдИ?*
A рд╕ाрдЧрд╡ाреЬा ✓
B рдмрд░्рдзा
C рдбूंрдЧрд░рдкुрд░
d рдмांрд╕ рд╡ाрдбा
рдк्рд░рд╢्рди17 = рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рдЬрд▓िрдпाँ рдмाрд▓ा рдмाреЪ рд╣рдд्рдпा рдХांрдб рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै?
A рдЕрд▓рд╡рд░ рдХे рдиिрдХрдЯ рдиीрдоूрдЪрдиा рдоे рдШрдЯिрдд рд╣рдд्рдпा рдХांрдб
B рдЧोрд╡िрди्рдж рдкुрд░ा рдХांрдб рдХो
C a рдУрд░ b
d рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдоे рд╕े рдХोрдИ рдирд╣ीं ✓
рдк्рд░рд╢्рди=18- рдиाрдирдХ рдЬी рднीрд▓ рдХिрд╕ рдЖंрджोрд▓рди рдоें рд╢рд╣ीрдж рд╣ुрдП?
【рдЕ】 рдЕрд▓рд╡рд░ рдХिрд╕ाрди рдЖंрджोрд▓рди
【рдм】 рдмूंрджी рдХिрд╕ाрди рдЖंрджोрд▓рди✓
【рд╕】 рдмेрдЧू рдХिрд╕ाрди рдЖंрджोрд▓рди
【рдж】all
рдк्рд░рд╢्рди=19- рдиींрдмू рдЪрдиा рд╣рдд्рдпाрдХांрдб рдХो рдЧांрдзी рдЬी рдиे рдХिрд╕ рдиाрдо рд╕े рд╕ंрдЬ्рдЮा рджी?
【рдЕ】dyrism double distilled
【рдм】dohra рд╣рдд्рдпाрдХांрдб
【рд╕】 рдЬрд▓िрдпांрд╡ाрд▓ा рдмाрдЧ рд╣рдд्рдпाрдХांрдб
【рдж】all✓
рдк्рд░рд╢्рди=20- рд╕рдмрд╕े рд▓ंрдмा рдХिрд╕ाрди рдЖंрджोрд▓рди рдХौрди рд╕ा рдЪрд▓ा ?
【рдЕ】рдмेрдЧू рдХिрд╕ाрди рдЖंрджोрд▓рди
【рдм】рдмूंрджी рдХिрд╕ाрди рдЖंрджोрд▓рди
【рд╕】all
【рдж】bijoliya рдХिрд╕ाрди рдЖंрджोрд▓рди✓
·!¦ с┤Шс┤Ас┤бс┤А╔┤ ╩Пс┤Ас┤Ес┤Аv ¦!·:
рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди
рдк्рд░рд╢्рди.1. рдордиुрд╖्рдп рдЪाрд╣े рдЪीрди рдоें рдкैрджा рд╣ो рдпा рднाрд░рдд рдоें, рдЙрд╕рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдк्рд░рддिрдкाрджिрдд। рдХрд░рддा рд╣ै
A. рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд
B. рд╕рдоाрди рдк्рд░рддिрдоाрди рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд✅
C. рд╡िрдХाрд╕ рдХ्рд░рдо рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд
D. рд╡िрдХाрд╕ рдХी рджिрд╢ा рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд
рдк्рд░рд╢्рди.2. рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдПрдХ рд╣ी рджिрд╢ा рдХो рдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рддा рд╣ै
A. рд╕рдоाрди рдк्рд░рддिрдоाрди рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд
B. рд╡िрдХाрд╕ рдХी рджिрд╢ा рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд ✅
C. рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рднिрди्рдирддा рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд।
D. рдЕंрдд: рдХ्рд░िрдпा рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд
рдк्рд░рд╢्рди.3. рдмाрд▓рдХों рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдХिрд╕ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХो рд╕рдмрд╕े рдХрдаिрди рдХाрд▓ рдХे рд░ूрдк рдоें рдоाрди рдЬाрддा рд╣ै
A. рдмाрд▓्рдпाрд╡рд╕्рдеा
B. рд╢ैрд╢рд╡ाрд╡рд╕्рдеा
C. рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा ✅
D. рд╕рднी
рдк्рд░рд╢्рди.4. рд▓рдб़рдХिрдпों рдоें рдмाрд╣्рдп рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХिрд╕ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддे рд╣ै
A. рд╢ैрд╢рд╡ाрд╡рд╕्рдеा
B. рдмाрд▓्рдпाрд╡рд╕्рдеा
C. рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा ✅
D. рдк्рд░ौрдв़рд╡ाрд╡рд╕्рдеा
рдк्рд░рд╢्рди.5. рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдирд╣ीं рд╣ै -
A. рджिрд╡ा - рд╕्рд╡рдк्рди
B. рд╕ंрдЪрдп рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि ✅
C. рдХрд▓्рдкрдиा рдХी рдмाрд╣ुрд▓рддा
D. рдоाрдирд╕िрдХ рд╡िрдХाрд╕
рдк्рд░рд╢्рди.6. рдмाрд▓्рдпाрд╡рд╕्рдеा рдХे рд▓िрдП рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдиींрдж рд╣ोрддी рд╣ै
A. 11 рдШंрдЯे
B. 7 рдШंрдЯे ✅
C. 8 рдШंрдЯे
D. 6 рдШंрдЯे
рдк्рд░рд╢्рди.7. рдмाрд▓рдХ рдоें рддрд░्рдХ рдФрд░ рд╕рдорд╕्рдпा рд╕рдоाрдзाрди рдХी рд╢рдХ्рддि рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै
A. рдЧ्рдпाрд░рд╣рд╡ें рд╡рд░्рд╖ рдоें
B. рдмाрд░рд╣рд╡ें рд╡рд░्рд╖ рдоें ✅
C. рдирд╡ें рд╡рд░्рд╖ рдоें
D. рджрд╕рд╡ें рд╡рд░्рд╖ рдоें
рдк्рд░рд╢्рди.8. рдХिрд╢ोрд░ рдФрд░ рдХिрд╢ोрд░िрдпां рдПрдХ - рджूрд╕рд░े рдХे рдк्рд░рддि рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рд╣ोрддे рд╣ै
A. рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рдк्рд░рдердо рдЪрд░рдг рдоें
B. рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рдХे рджूрд╕рд░े рдЪрд░рдг рдоें
C. рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рдХे рдордз्рдп рдЪрд░рдг рдоें✅
D. рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рдХे рдЕंрддिрдо рдЪрд░рдг рдоें
рдк्рд░рд╢्рди.9. рдЬрди्рдо рдХे рд╕рдордп рд╢िрд╢ु рдХे рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХा рднाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै
A. 150 рдЧ्рд░ाрдо
B. 350 рдЧ्рд░ाрдо ✅
C. 250 рдЧ्рд░ाрдо
D. 200 рдЧ्рд░ाрдо
рдк्рд░рд╢्рди.10. рдХिрд╢ोрд░ों рдоें рдоुрдЦ्рдпрддрдпा рдк्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпां рдкрдирдкрдиे рд▓рдЧрддी
A. рдЕрдкрд░ाрдз рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि
B. рдХाрдо рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि
C. рдЕрдиुрд╢ाрд╕рдирд╣ीрдирддा
D. рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╕рднी ✅
рдк्рд░рд╢्рди.11. рдоाрдирд╡ рд╡िрдХाрд╕ рдХी рд╕рдмрд╕े рдЬрдЯिрд▓ рдФрд░ рд╡िрдЪिрдд्рд░ рдЕрд╡рд╕्рдеा рд╣ै
A. рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा ✅
B. рдмाрд▓्рдпाрд╡рд╕्рдеा
C. рдк्рд░ौрдв़рд╡рд╕्рдеा
D. рд╢ैрд╢рд╡ाрд╡рд╕्рде
рдк्рд░рд╢्рди.12. рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рдХी рдЕрд╡рдзि рд╣ोрддी рд╣ै
A. 10 рд╕े 15 рд╡рд░्рд╖ рддрдХ
B. 20 рд╕े 25 рд╡рд░्рд╖ рддрдХ
C. 13 рд╕े 18 рд╡рд░्рд╖ рддрдХ ✅
D. 8 рд╕े 12 рд╡рд░्рд╖ рддрдХ
рдк्рд░рд╢्рди.13. рд╕्рдЯेрдирд▓े рд╣ॉрд▓ рдХे рд╢рдм्рджों рдоें рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдХिрд╕ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХो 'рд╡िрд╢ेрд╖ рджрдмाрд╡, рддрдиाрд╡, рддूрдлाрди рдФрд░ рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХी рдЕрд╡рд╕्рдеा' 'рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै
A. рдк्рд░ौрдв़рд╡ाрд╡рд╕्рдеा
B. рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा ✅
C. рдмाрд▓ंрдпाрд╡рд╕्рдеा
D. рд╢ैрд╢рд╡ाрд╡рд╕्рдеा
рдк्рд░рд╢्рди.14. рдХिрд╕ рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рд╕рднी рдмाрд▓рдХ рдЬрди्рдо рдХे рд╕рдордп рд╕рдоाрди рд╣ोрддा рд╣ै
A. рдХ्рд░ो рдПंрдб рдХ्рд░ो
B. рд╡ॉрдЯрд╕рди✅
C. рдХ्рд▓рд░्рдХ рдФрд░ рдмीрд░्рдЪ
D. рдоैрдХ्рдбुрдЧрд▓
рдк्рд░рд╢्рди.15. рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рдЬीрд╡рди рдХा рдХрдаिрди рдХाрд▓ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि
A. рдЗрд╕рдоें рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ोрддे рд╣ै। ✅
B. рдмाрд▓рдХ рдЕрдкрдиे рдкрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдирд╣ीं рд░рдЦ рдкाрддा рд╣ै।
C. рдмाрд▓рдХ рд╡ीрд░ рдкूрдЬा рдХрд░рддा рд╣ै
D. рдмाрд▓рдХ рднाрд╡ рдк्рд░рдзाрди рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै
·!¦ с┤Шс┤Ас┤бс┤А╔┤ ╩Пс┤Ас┤Ес┤Аv ¦!·:
рдк्рд░рд╢्рди 11 – ‘рди’ рд╡्рдпंрдЬрди рдХा рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рд╕्рдеाрди рд╣ै।
(a) рдоूрд░्рдзा рдФрд░ рдиाрд╕िрдХा
(b) рд╡рдд्рд╕्рд░्рдп рдФрд░ рдиाрд╕िрдХा
(c) рдУрд╖्рда рдФрд░ рдиाрд╕िрдХा
(d) рдХंрда рдФрд░ рдиाрд╕िрдХा
рдЙрдд्рддрд░ – рд╡рдд्рд╕्рд░्рдп рдФрд░ рдиाрд╕िрдХा ।
рдк्рд░рд╢्рди 12 – рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा рдоें рдХुрд▓ рд╡рд░्рдг рд╣ै।
(a) 33
(b) 42
(c) 52
(d) 35
рдЙрдд्рддрд░ – 52 ।
рдк्рд░рд╢्рди 13 – рдЗрдирдоें рд╕े рдХौрди рд╡ृрдд्рддрдоुрдЦी рд╕्рд╡рд░ рд╣ै।
(a) рдЖ
(b) рдК
(c) рдУ
(d) рдФ
рдЙрдд्рддрд░ – рдЖ ।
рдк्рд░рд╢्рди 14 – рдХिрд╕ рдХ्рд░рдо рдоें рдкрд╢्рдЪ рд╕्рд╡рд░ рд╣ै।
(a) рдИ
(b) рдЙ
(c) рдП
(d) рдР
рдЙрдд्рддрд░ – рдЙ ।
рдк्рд░рд╢्рди 15 – ‘ рдХ्рд╖ , рдд्рд░ , рдЬ्рдЮ ‘ рд╣ै।
(a) рдоूрд▓ рд╕्рд╡рд░
(b) рдЕрдиुрд╕्рд╡ाрд░
(c) рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд╕्рд╡рд░
(d) рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд╡्рдпंрдЬрди
рдЙрдд्рддрд░ – рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд╡्рдпंрдЬрди ।
рдк्рд░рд╢्рди 16 – рдХिрд╕ рдХ्рд░рдо рдоें рд╕्рдкрд░्рд╢ – рд╕ंрдШрд░्рд╖ी рд╡्рдпंрдЬрди рд╣ै।
(a) рдЫ
(b) рдХ
(c) рдЦ
(d) рдб
рдЙрдд्рддрд░ – рдЫ ।
рдк्рд░рд╢्рди 17 – рдХिрд╕ рдХ्рд░рдо рдоें рдкाрд░्рд╢्рд╡िрдХ рд╡्рдпंрдЬрди рд╣ै।
(a) рдЯ
(b) рда
(c) рд▓
(d) рдЪ
рдЙрдд्рддрд░ – рд▓ ।
рдк्рд░рд╢्рди 18 – рдХिрд╕ рдХ्рд░рдо рдоें рддाрд▓рд╡्рдп рд╡्рдпंрдЬрди рдирд╣ीं рд╣ै।
(a) рдЪ
(b) рдШ
(c) рд╢
(d) рдп
рдЙрдд्рддрд░ – рдШ ।
рдк्рд░рд╢्рди 19 – рдЬिрди рд╕्рд╡рд░ों рдХे рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдоें рдоुँрд╣ рд╕рдмрд╕े рдХрдо рдЦुрд▓рддा рд╣ै। рдЙрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ै।
(a) рд╕ंрд╡ृрдд рд╕्рд╡рд░
(b) рд╡िрд╡ृрдд рд╕्рд╡рд░
(c) рдкрд╢्рдЪ рд╕्рд╡рд░
(d) рдЕрдЧ्рд░ рд╕्рд╡рд░
рдЙрдд्рддрд░ – рд╕ंрд╡ृрдд рд╕्рд╡рд░ ।
рдк्рд░рд╢्рди 20 – ‘ рди ‘ рд╡्рдпंрдЬрди рдХा рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рд╕्рдеाрди рд╣ै।
(a) рдоूрд░्рдзा рдФрд░ рдиाрд╕िрдХा
(b) рд╡рд░्рдд्рд╕ рдФрд░ рдиाрд╕िрдХा
(c) рдУрд╖्рдаा рдФрд░ рдиाрд╕िрдХा
(d) рдХंрда рдФрд░ рдиाрд╕िрдХा
рдЙрдд्рддрд░ – рд╡рд░्рдд्рд╕ рдФрд░ рдиाрд╕िрдХा ।
UPSC ASPIRANT
рдУрд╕ीрд░िрд╕-рд░ेрдХ्рд╕ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдпाрди рдмेрди्рдиू рдкрд░ рдкрд╣рд▓ा рдЖрдЧंрддुрдХ
рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмिंрджु
рдХ्рд╖ुрдж्рд░ рдЧ्рд░рд╣ рдХे рдирдоूрдиों рдХो рдПрдХрдд्рд░िрдд рдХрд░ рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рд▓ौрдЯрдиे рдХे рд▓िрдпे рдпрд╣ рдкрд╣рд▓ा рдЕрдоेрд░िрдХी рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ै рдЗрд╕рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдХेрд╡рд▓ рдЬाрдкाрди рдиे рдХुрдЫ рд╣рдж рддрдХ рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпे рд╣ैं।
рд╡рд░्рд╖ 2020 рдоें рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЗрд╕ рдпाрди рдж्рд╡ाрд░ा рдЬुрдЯाрдП рдЧрдП рдирдоूрдиे рдПрдХрдд्рд░ рдХрд░ेंрдЧे рдФрд░ 2023 рддрдХ рдпрд╣ рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рд▓ौрдЯ рдЖрдПрдЧा।
рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ, рдмेрди्рдиू рдЬैрд╕े рдХाрд░्рдмрди рд╕рдоृрдж्рдз рдХ्рд╖ुрдж्рд░ рдЧ्рд░рд╣ рдХी рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдЙрдд्рд╕ुрдХ рд╣ैं, рдЬो 4.5 рдЕрд░рдм рд╕ाрд▓ рдкрд╣рд▓े рд╣рдоाрд░े рд╕ौрд░ рдоंрдбрд▓ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрддी рдиिрд░्рдоाрдг рдХा рдк्рд░рдоाрдг рд╣ै।
рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдмेрди्рдиू рдПрдХ рдЦрдЧोрд▓ीрдп рд╕рдордп рдХैрдк्рд╕ूрд▓ рдХे рд╕рдоाрди рд╣ै।
рдЗрд╕ рдмीрдЪ рдПрдХ рдЬाрдкाрдиी рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдпाрди рдЬिрд╕рдХो рд░ाрдпрдЧु (Ryugu) рдиाрдо рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдЬूрди рдХे рдмाрдж рд╕े рдХ्рд╖ुрдж्рд░ рдЧ्рд░рд╣ों рдХे рдирдоूрдиे рдПрдХрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдкृрде्рд╡ी рд╕े рд░рд╡ाрдиा рд╣ोрдЧा। рдпрд╣ рдЬाрдкाрди рдХा рджूрд╕рд░ा рдХ्рд╖ुрдж्рд░ рдЧ्рд░рд╣ рдоिрд╢рди рд╣ै।
рдХ्рд╖ुрдж्рд░ рдЧ्рд░рд╣ рдХे рдмाрд░े рдоें
рдоंрдЧрд▓ рдФрд░ рдмृрд╣рд╕्рдкрддि рдХी рдХрдХ्рд╖ाрдУं рдХे рдордз्рдп рд╕ूрд░्рдп рдХी рдкрд░िрдХ्рд░рдоा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдкिंрдбों рдХो рдХ्рд╖ुрдж्рд░ рдЧ्рд░рд╣ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЕрдиिрдпрдоिрдд рдЖрдХाрд░ рд╡ाрд▓े рдпे рдХ्рд╖ुрдж्рд░ рдЧ्рд░рд╣ рд╕ूрд░्рдп рдХी рдкрд░िрдХ्рд░рдоा рджीрд░्рдШрд╡ृрдд्рддीрдп рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдХ्рд╖ुрдж्рд░ рдЧ्рд░рд╣ рдЧ्рд░рд╣ рдиिрд░्рдоाрдгрдХाрд░ी рддрдд्рдд्рд╡ों рдХे рдЕрд╡рд╢ेрд╖ рд╣ैं рдЬिрдирдоें рдЬрд▓, рдХाрд░्рдмрдиिрдХ рддрдд्рдд्рд╡, рдзाрддुрдПँ рдЖрджि рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрди рдиिрд╣िрдд рд╣ोрддे рд╣ैं।
рдмेрди्рдиू рднी рдПрдХ рдХ्рд╖ुрдж्рд░ рдЧ्рд░рд╣ рд╣ै рдЬिрд╕े ‘1999 RQ36’ рдХे рдиाрдо рд╕े рднी рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
рдУрд╕ीрд░िрд╕-рд░ेрдХ्рд╕(Osiris-REx)
8 рд╕िрддंрдмрд░, 2016 рдХो рдиाрд╕ा рдж्рд╡ाрд░ा рдл्рд▓ोрд░िрдбा рдХे рдХेрдк рдХेрдиेрд╡рд░рд▓ рдПрдпрд░рдлोрд░्рд╕ рд╕्рдЯेрд╢рди рд╕े рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдпाрди рдУрд╕ीрд░िрд╕-рд░ेрдХ्рд╕ (Osiris-REx) рдХो рдПрдЯрд▓рд╕-U рд░ॉрдХेрдЯ рд╕े рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा।
рдЗрд╕ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдпाрди рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд▓ॉрдХрд╣ीрдб рдоाрд░्рдЯीрди рд╕्рдкेрд╕ рд╕िрд╕्рдЯрдо्рд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рдУрд╕ीрд░िрд╕-рд░ेрдХ्рд╕ (Osiris-REx) рдХा рдкूрд░ा рдиाрдо-рдУрд░िрдЬिंрд╕, рд╕्рдкेрдХ्рдЯ्рд░рд▓ рдЗंрдЯрд░рдк्рд░ीрдЯेрд╢рди, рд░िрд╕ोрд░्рд╕ рдЖрдИрдбेंрдЯीрдлिрдХेрд╢рди, рд╕िрдХ्рдпोрд░िрдЯी-рд░ेрдЧोрд▓िрде рдПрдХ्рд╕рдл्рд▓ोрд░рд░ рдПрд╕्рдЯेрд░ॉрдпрдб рд╕ैंрдкрд▓ рд░िрдЯрд░्рди рдоिрд╢рди рд╣ै।
рдиाрд╕ा рдХे рдЗрд╕ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоिрд╢рди рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдкृрде्рд╡ी рдХे рд╕рдоीрдк рдХे рдХ्рд╖ुрдж्рд░рдЧ्рд░рд╣ рдмेрди्рдиू рд╕े рдирдоूрдиे рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣рдг рдПрд╡ं рдЙрдирдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा।
рдЗрд╕ рдоिрд╢рди рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХ्рд╖ुрдж्рд░рдЧ्рд░рд╣ рдкрд░ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдмрдиाрд╡рдЯ рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рд╕рдЯीрдХ рдЬाрдирдХाрд░ी рдПрдХрдд्рд░ рдХрд░рдиा рд╣ै।
рдпрд╣ рдЕрди्рддрд░िрдХ्рд╖ рдпाрди рдЕрдкрдиी рд░ोрдмोрдЯिрдХ рдЖрд░्рдо рдХी рдорджрдж рд╕े рдХ्рд╖ुрдж्рд░ рдЧ्рд░рд╣ рдХी рд╕рддрд╣ рдкрд░ рдЪрдЯ्рдЯाрдиों рдПрд╡ं рдЦрдиिрдЬ рддрдд्рд╡ों рдХे рдирдоूрдиे рдПрдХрдд्рд░िрдд рдХрд░ेрдЧा।
рдЗрд╕ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдпाрди рдоें рдкाँрдЪ рдЙрдкрдХрд░рдг рд▓рдЧे рд╣ैं, рдЬो рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैं –
♦ рдУрд╕ीрд░िрд╕-рд░ेрдХ्рд╕ рд▓ेреЫрд░ рдЕрд▓्рдЯीрдоीрдЯрд░ (OLA),
♦ рдУрд╕ीрд░िрд╕-рд░ेрдХ्рд╕ рдерд░्рдорд▓ рдПрдоिрд╢рди рд╕्рдкेрдХ्рдЯ्рд░ोрдоीрдЯрд░ (OTES),
♦ рдУрд╕ीрд░िрд╕-рд░ेрдХ्рд╕ рд╡िреЫिрдмрд▓ рдПंрдб рдЗंрдл्рд░ाрд░ेрдб рд╕्рдкेрдХ्рдЯ्рд░ोрдоीрдЯрд░ (OVIRS),
♦ рдУрд╕ीрд░िрд╕-рд░ेрдХ्рд╕ рдХैрдорд░ा рд╕ूрдЯ (OCAMS) рддрдеा
♦ рд░ेрдЧोрд▓िрде, рдПрдХ्рд╕-рд░े рдЗрдоेрдЬिंрдЧ рд╕्рдкेрдХ्рдЯ्рд░ोрдоीрдЯрд░ (REXIS)।
рд╕्рд░ोрдд : рдж рд╣िंрджू
ЁЯСНЁЯСН *рдЬाрдирдХाрд░िрдпां рджुрдиिрдпा рдХी*ЁЯСЗЁЯСЗ
1✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдорд╣ाрдж्рд╡ीрдк - рдПрд╢िрдпा ( рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдХा 30%)
2✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯा рдорд╣ाрдж्рд╡ीрдк - рдЖрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा
3✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ - рдк्рд░рд╢ांрдд рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░
4✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯा рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ - рдЖрд░्рдХрдЯिрдХ рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░
5✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдЧрд╣рд░ा рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ - рдк्рд░рд╢ांрдд рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░
6✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╕ाрдЧрд░ - рджрдХ्рд╖िрдгी рдЪीрди рд╕ाрдЧрд░
7✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЦाрдб़ी - рдоेрдХ्рд╕िрдХो рдХी рдЦाрдб़ी
8✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдж्рд╡ीрдк - рдЧ्рд░ीрдирд▓ैрдг्рдб
9✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдж्рд╡ीрдк рд╕рдоूрд╣ - рдЗрдг्рдбोрдиेрд╢िрдпा
10✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕рдмрд╕े рд▓рдо्рдмी рдирджी - рдиीрд▓ рдирджी рд▓. 6650 рдХिрдоी
11✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЕрдкрд╡ाрд╣ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╡ाрд▓ी рдирджी - рдЕрдоेрдЬрди рдирджी
12✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рд╕рд╣ाрдпрдХ рдирджी - рдоेрдбिрд░ा ( рдЕрдоेрдЬрди рдХी )
13✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕рдмрд╕े рд╡्рдпрд╕्рдд рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рдирджी - рд░ाрдЗрди рдирджी
6✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдирджी рдж्рд╡ीрдк - рдоाрдЬुрд▓ी, рднाрд░рдд
17✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рджेрд╢ - рд░ूрд╕
18✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯा рджेрд╢ - рд╡ेрдЯिрдХрди рд╕िрдЯी ( 44 рд╣ेрдХ्рдЯेрдпрд░)
19✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдорддрджाрддाрдУं рд╡ाрд▓ा рджेрд╢ - рднाрд░рдд
20✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рд╕рдмрд╕े рд▓ंрдмी рд╕ीрдоा рд░ेрдЦा рд╡ाрд▓ा рджेрд╢ - рдХрдиाрдбा
21✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рд╕ीрдоा рд░ेрдЦा рд╡ाрд▓ा рджेрд╢ - рдЪीрди ( 13 рджेрд╢ )
22✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд░ेрдЧिрд╕्рддाрди - рд╕рд╣ाрд░ा ( рдЖрдл्рд░ीрдХा )
23✔️рдПрд╢िрдпा рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд░ेрдЧिрд╕्рддाрди - рдЧोрдмी
24✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕рдмрд╕े рдКंрдЪी рдкрд░्рд╡рдд рдЪोрдЯी - рдоाрдЙрдг्рдЯ рдПрд╡рд░ेрд╕्рдЯ ( 8848 рдоी. )
25✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕рдмрд╕े рд▓рдо्рдмी рдкрд░्рд╡рддрдоाрд▓ा - рдПрдгрдбीрдЬ ( рджрдХ्рд╖िрдг рдЕрдоेрд░िрдХा )
26✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдЧрд░्рдо рдк्рд░рджेрд╢ - рдЕрд▓्рдЬीрд░िрдпा ( рд▓ीрдмिрдпा )
27✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдаंрдбा рд╕्рдеाрди - рд╡ोрд╕्рддोрдХ рдЕंрдЯाрд░्рдХрдЯिрдХा
32✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЦाрд░े рдкाрдиी рдХी рдЭीрд▓ - рдХेрд╕्рдкिрдпрди рд╕ाрдЧрд░
33✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рддाрдЬा рдкाрдиी рдХी рдЭीрд▓ - рд▓ेрдХ рд╕ुрдкीрд░िрдпрд░
34✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕рдмрд╕े рдЧрд╣рд░ी рдЭीрд▓ - рдмैрдХाрд▓ рдЭीрд▓
35✔️рд╡िрд╢्рд╡ рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдКंрдЪाрдИ рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рдЭीрд▓ - рдЯिрдЯिрдХाрдХा
36✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдХृрдд्рд░िрдо рдЭीрд▓ - рд╡ोрд▓्рдЧा рдЭीрд▓
37✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдбेрд▓्рдЯा - рд╕ुрди्рджрд░рд╡рди рдбेрд▓्рдЯा
38✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдорд╣ाрдХाрд╡्рдп - рдорд╣ाрднाрд░рдд
39✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдЕрдЬाрдпрдмрдШрд░ - рдЕрдоेрд░िрдХрди рдо्рдпूрдЬिрдпрдо рдЖँрдл рдиेрдЪुрд░рд▓ рд╣िрд╕्рдЯ्рд░ी
40✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдЪिрдб़िрдпाрдШрд░ - рдХ्рд░ूрдЬрд░ рдиेрд╢рдирд▓ рдкाрд░्рдХ ( рдж. рдЖрдл्рд░ीрдХा )
41✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдкрдХ्рд╖ी - рдЖрд╕्рдЯ्рд░िрдЪ ( рд╢ुрддुрд░рдоुрд░्рдЧ )
42✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯा рдкрдХ्рд╖ी - рд╣рдоिंрдЧ рдмрд░्рдб
43✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╕्рддрдирдзाрд░ी - рдиीрд▓ी рд╡्рд╣ेрд▓
44✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рд╡िрд╢ाрд▓ рдоंрджिрд░ - рдЕंрдХोрд░рд╡ाрдЯ рдХा рдоंрджिрд░
46✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕рдмрд╕े рдКंрдЪी рдоीрдиाрд░ - рдХुрддुрдмрдоीрдиाрд░
47✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдШंрдЯाрдШрд░ - рдж рдЧ्рд░ेрдЯ рдмेрд▓ рдЖँрдл рдоाрд╕्рдХो
48✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдоूрд░्рддि - рд╕्рдЯैрдЪ्рдпू рдЖँрдл рд▓िрдмрд░्рдЯी
49✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╣िрди्рджू рдоंрджिрд░ рдкрд░िрд╕рд░ - рдЕрдХ्рд╖рд░рдзाрдо рдоंрджिрд░ рджिрд▓्рд▓ी
50✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдорд╕्рдЬिрдж -рдЕрд▓ рд╣рдпाрдд,рд░िрдпाрдз, рд╕рдКрджी рдЕрд░рдм
51✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕рдмрд╕े рдКंрдЪी рдорд╕्рдЬिрдж - рд╕ुрд▓्рддाрди рд╣рд╕рди рдорд╕्рдЬिрдж,рдХрд╣िрд░ा
52✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕рдмрд╕े рдКँрдЪी рдИрдоाрд░рдд -рдмुрд░्рдЬ рдЦрд▓ीрдлा, рджुрдмрдИ(рдпूрдиाрдЗрдЯेрдб рдЕрд░рдм рдПрдоिрд░ेрдЯ्рд╕)
52✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдЪрд░्рдЪ - рд╡ेрд╕िрд▓िрдХा рдЖँрдл рд╕ेंрдЯ рдкीрдЯрд░ ( рд╡ेрдЯिрдХрди рд╕िрдЯी )
53✔️рджрдиिрдпा рдХी рд╕рдмрд╕े рдмреЬी рд╣िрди्рджू рдЖрдмाрджी-рднाрд░рдд
54✔️рджрдиिрдпा рдХी рд╕рдмрд╕े рдмреЬी рдоुрд╕्рд▓िрдо рдЖрдмाрджी -рдЗंрдбोрдиिрд╢िрдпा
55✔️рджрдиिрдпा рдХी рд╕рдмрд╕े рдмреЬी рдЦ्рд░िрд╕्рддी (рдИрд╕ाрдИ)рдЖрдмाрджी -рдиेрдХोрдЯिрдиा рд╡ाрд▓ाрдХिрд╕ी
56✔️рджрдиिрдпा рдХी рд╕рдмрд╕े рдмреЬी рдпрд╣ूрджी рдЖрдмाрджी - рдЗрдЬрд░ाрдЗрд▓
57✔️рджрдиिрдпा рдХी рд╕рдмрд╕े рдмреЬी рдмुрдж्рдзिрд╕्рдЯ рдЕрдмाрджी-рдЪाрдЗрдиा
58✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмреЬा рдЖрддंрдХी рд╕ंрдЧрдарди-рдЖрдИрдПрд╕рдЖрдИрдПрд╕,рдЗрд░ाрдХ-рд╕ीрд░िрдпा
59✔️рджрдиिрдпा рдХा рд╕рдмрд╕े рдоोрд╕्рдЯ рд╡ॉрди्рдЯेрдб -рдЕрдмु-рдмрдХ्рд░ рдЕрд▓-рдмрдЧрджाрджी(рдЖрдИрдПрд╕ рдХा рд╕рд░рдЧрдиा)
60✔️ рджрдиिрдпा рдХा рд╕рдмрд╕े рдмреЬा рдбोрдирд░-рдмिрд▓ рдЧेрдЯ्рд╕
61✔️рджрдиिрдпा рдХी рд╕рдмрд╕े рд╢рдХ्рддिрд╢ाрд▓ी рд╡्рдпрдХ्рддि -рдмрд░ाрдХ рдУрдмाрдоा
62✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рд▓рдо्рдмा рд░ेрд▓рд╡े рдк्рд▓ेрдЯрдлाрд░्рдо - рдХреЫाреЩिрд╕्рддाрди
63✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд░ेрд▓рд╡े рд╕्рдЯेрд╢рди - рдЧ्рд░ांрдб рд╕ेंрдЯ्рд░рд▓ рдЯрд░्рдоिрдирд▓ рди्рдпूрдпॉрд░्рдХ
64✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рд╕рдмрд╕े рд╡्рдпрд╕्рдд рд╣рд╡ाрдИ рдЕрдб्рдбा - рд╢िрдХाрдЧो - рдЗंрдЯрд░рдиेрд╢рдирд▓ рдПрдпрд░рдкोрд░्рдЯ
65✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╣рд╡ाрдИ рдЕрдб्рдбा - рдХिंрдЧ рдЦाрд▓िрдж рд╣рд╡ाрдИ рдЕрдб्рдбा рд░िрдпाрдж, рд╕рдКрджी рдЕрд░рдм
66✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдмंрджрд░рдЧाрд╣ - рдЙреЫ्рдмेрдХिрд╕्рддाрди
67✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рд▓ंрдмा рдмांрдз - рд╣ीрд░ाрдХुрдг्рдб рдмांрдз рдЙрдб़ीрд╕ा
68✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдКंрдЪा рдмांрдз - рд░ेрдЧुрдирд╕्рдХी ( рддाрдЬिрдХिрд╕्рддाрди )
69✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕рдмрд╕े рдКंрдЪी рд╕рдб़рдХ - рд▓ेрд╣ рдордиाрд▓ी рдоाрд░्рдЧ
70✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╕рдб़рдХ рдкुрд▓ - рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी рд╕ेрддु рдкрдЯрдиा
65✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдКंрдЪा рдЬ्рд╡ाрд▓ाрдоुрдЦी - рдоाрдЙंрдЯ рдХॅाрдЯोрдкैрдХ्рд╕ी
66✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рд╡ाрд▓ा рд╡िрднाрдЧ - рднाрд░рддीрдп рд░ेрд▓рд╡े
67✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рд╕рдмрд╕े рдКंрдЪा рдХ्рд░िрдХेрдЯ рдоैрджाрди - рдЪैрд▓ рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢
68✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдкुрд╕्рддрдХाрд▓рдп - рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдкुрд╕्рддрдХाрд▓рдп рд▓ंрджрди
69✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп - рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рд▓ंрджрди
70✔️рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдХाрд░्рдпрд▓рдпी рдЗрдоाрд░рдд - рдкेंрдЯाрдЧрди
рд╡рд░्рд╖ 2017 рдХी 25 рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рднाрд░рддीрдп рдкुрд╕्рддрдХें рдПрд╡ं рдЙрдирдХे рд▓ेрдЦрдХों рдХी рд╕ूрдЪी
рдкुрд╕्рддрдХों рдХा рдиाрдо ЁЯФ╕
рд▓ेрдЦрдХों рдХा рдиाрдо ✍️
ЁЯФ╕ рдкрд░ेрд╕ीрдбेंрдЯ рдк्рд░рдгрдм рдоुрдЦрд░्рдЬी
✍️ рдЕ рд╕्рдЯेрдЯ्рд╕рдоैрди рдк्рд░рдХाрд╢рди, рд╕्рдЯेрдЯрдоैрди рд╕рдоूрд╣
ЁЯФ╕ рдж рд╡्рд╣ीрд▓ рдЪेрдпрд░
✍️ рд░ाрдЬा рдмुंрджेрд▓ा
ЁЯФ╕ рдПрдо.рдПрд╕. рд╕्рд╡ाрдоीрдиाрдерди: рджी рдХ्рд╡ेрд╕्рдЯ рдлॉрд░ рдЕ рд╡рд░्рд▓्рдб рд╡िрджрдЖрдЙрдЯ рд╣ंрдЧрд░
✍️ рдбॉ. рдПрдо.рдПрд╕. рд╕्рд╡ाрдоीрдиाрдерди
ЁЯФ╕ рдЪाрдЗрд▓्рдбрд╣ुрдб рдиोрд╕्рдЯेрд▓рдЬिрдпा рдПंрдб рдЯ्рд░िрдЧрд░िंрдЧ рдЯेрд▓्рд╕
✍️ рдПрдкी рдоाрд╣ेрд╢्рд╡рд░ी
ЁЯФ╕ рдЗрджिрд░ा рдЧांрдзी : рдП рд▓ाрдЗрдл рдЗрди рдиेрдЪрд░
✍️ рдЬрдпрд░ाрдо рд░рдоेрд╢
ЁЯФ╕ рд╕рд╡рдЪ्рдЫ рдЬंрдЧрд▓ рдХी рдХрд╣ाрдиी – рджाрджी рдХी рдЬुрдмाрдиी
✍️ рдбॉ. рдордзु рдкंрдд
ЁЯФ╕ рдЧांрдзी рдЗрди рдЪंрдкाрд░рдг
✍️ рджीрдиाрдиाрде рдЧोрдкाрд▓ рддेंрджुрд▓рдХрд░
ЁЯФ╕ рдж рдЕрдирдЯोрд▓्рдб рд╡ाрдЬрдкेрдпी: рдкॉрд▓िрдЯीрд╢िрдпрди рдПंрдб рдкैрд░ाрдбॉрдХ्рд╕
✍️ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдПрдирдкी
ЁЯФ╕ рдЦрд▓्рд▓рдо рдЦुрд▓्рд▓ा: рдЛрд╖ि рдХрдкूрд░ рдЕрдирд╕ेंрд╕рд░्рдб ✍️ рдЛрд╖ि рдХрдкूрд░ рдПрд╡ं рдоीрдиा рдиाрдпрд░
ЁЯФ╕ рдЬिрди्рдиाрд╣ рдСрдл्рдЯрди рдХैрдо рдЯू рдУрдЙрд░ рд╣ाрдЙрд╕ ✍️ рдХिрд░рдг рджोрд╢ी (рд╣िंрджू рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ 2016 рд╡िрдЬेрддा)
ЁЯФ╕ рдж рдкीрдкुрд▓्рд╕ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि: рдбॉ рдП.рдкी.рдЬे. рдЕрдм्рджुрд▓ рдХрд▓ाрдо
✍️ рдПрд╕. рдПрдо. рдЦाрди
ЁЯФ╕ рдж рдЖрджिрд╡ाрд╕ी рд╡िрд▓ рдиॉрдЯ рдбांрд╕
✍️ рд╣рд╕рджा рд╕ौрд╡ेрди्рдж्рд░ рд╢ेрдЦрд░
ЁЯФ╕ рдХрд▓рдХрдд्рддा
✍️ рдХрдгाрд▓ рдмрд╕ु
ЁЯФ╕ рд╣ाрдл рдСреЮ рд╡्рд╣ाрдЯ рдЖрдИ рд╕े
✍️ рдЕрдиिрд▓ рдоेрдирди
ЁЯФ╕ рдж рдЖрдЗрд▓ैंрдб рдСреЮ рд▓ोрд╕्рдЯ рдЧрд░्рд▓्рд╕
✍️ рдордЬुрд▓ा рдкрдж्рдордиाрднрди
ЁЯФ╕ рд╡ीрд░рдк्рдкрди, рдЪेрдЬिंрдЧ рдж рдм्рд░िрдЧैंрдб
✍️ рд╡िрдЬрдп рдХुрдоाрд░
ЁЯФ╕ ‘рдкाрдХिрд╕्рддाрди: рдХोрдЯिंрдЧ рдж рдЕрдмिрд╕’
✍️ рддिрд▓рдХ рджेрд╡ेрд╢рд░
ЁЯФ╕ рдбिрдЯेрд░िрдпोрд░ेрд╢рди рдЗрди рд╣ाрдпрд░ рдПрдЬुрдХेрд╢рди
✍️ рдХрди्рд╣ैрдпा рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा
ЁЯФ╕ рдЗрдбिрдпрди рд░ेрд▓рд╡े- рдж рд╡ैрд╡िंрдЧ рдСрдл рдП рдиेрд╢рдирд▓ рдЯैрдкेрд╕्рдЯ्рд░ी’
✍️ рдмिрдмेрдХ рджेрдмрд░ॉрдп, рд╕ंрдЬрдп рдЪрдб्рдвा рдФрд░ рд╡िрдж्рдпाрдХृрд╖्рдгрдоूрд░्рддि рдиे рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ूрдк рд╕े рд▓िрдЦी рд╣ै।
ЁЯФ╕ рд╣ोрдо рдСреЮ рдж рдм्рд░ेрд╡
✍️ рдиिрддिрди рдП. рдЧोрдЦрд▓े рддрдеा рдм्рд░िрдЧेрдбिрдпрд░ рдПрд╕. рдХे. рдЪрдЯрд░्рдЬी рдиे рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ूрдк рд╕े рд▓िрдЦी рд╣ै।
ЁЯФ╕ рднाрд░рдд рдХी рджुрдЧ्рдз рдХ्рд░ाрди्рддि рдХे 50 рд╡рд░्рд╖
✍️ рд░ाрдзा рдоोрд╣рди рд╕िंрд╣ (рд▓ोрдХाрд░्рдкрдг рдХिрдпा рд╣ै।)
ЁЯФ╕ рд░рдЦा– рдж рдЕрдирдЯोрд▓्рдб рд╕्рдЯोрд░ी
✍️ рдпाрд╕ीрд░ рдЙрд╕्рдоाрди
ЁЯФ╕ рд╣рдоा рдоाрд▓िрдиी: рдмिрдпोंрдб рдж рдб्рд░ीрдо рдЧрд░्рд▓
✍️ рд░ाрдо рдХрдорд▓ рдоुрдЦрд░्рдЬी
ЁЯФ╕ рдоाрддोрд╢्рд░ी
✍️ рд╕рдоिрдд्рд░ा рдорд╣ाрдЬрди .
General Science update :
〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰
{Most important one liners useful for various exams}
〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰
1.: - рдоांрд╕рдкेрд╢िрдпों рдоें рдХिрд╕ рдЕрдо्рд▓ рдХे рдПрдХрдд्рд░िрдд рд╣ोрдиे рд╕े рдердХाрд╡рдЯ рдЖрддी рд╣ै?
Ans : - рд▓ैрдХ्рдЯिрдХ рдЕрдо्рд▓
2.: - рдЕंрдЧूрд░ рдоें рдХौрди-рд╕ा рдЕрдо्рд▓ рдкाрдпा рдЬाрддा рд╣ै?
Ans : - рдЯाрд░्рдЯрд░िрдХ рдЕрдо्рд▓
3.: - рдХैंрд╕рд░ рд╕рдо्рдмрди्рдзी рд░ोрдЧों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै
Ans : - -рдСрд░рдЧेрдиोрд▓ॉрдЬी
4.: - рдоाрдирд╡ рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╕рдмрд╕े рд▓рдо्рдмी рдХोрд╢िрдХा рдХौрди-рд╕ी рд╣ोрддी рд╣ै?
Ans : - рддंрдд्рд░िрдХा рдХोрд╢िрдХा
5.: - рджाँрдд рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдХिрд╕ рдкрджाрд░्рде рдХे рдмрдиे рд╣ोрддे рд╣ैं?
Ans : - рдбेंрдЯाрдЗрди рдХे
6.: - рдХिрд╕ рдЬंрддु рдХी рдЖрдХृрддि рдкैрд░ рдХी рдЪрдк्рдкрд▓ рдХे рд╕рдоाрди рд╣ोрддी рд╣ै?
Ans : - рдкैрд░ाрдоीрд╢िрдпрдо
7.: - рдХेंрдЪुрдП рдХी рдХिрддрдиी рдЖँрдЦें рд╣ोрддी рд╣ैं?
Ans : - рдПрдХ рднी рдирд╣ीं
8.: - рдЧाрдЬрд░ рдХिрд╕ рд╡िрдЯाрдоिрди рдХा рд╕рдоृрдж्рдз рд╕्рд░ोрдд рд╣ै?
Ans : - рд╡िрдЯाрдоिрди A
9.: - рдиिрдо्рди рдоें рд╕े рдХिрд╕ рдкрджाрд░्рде рдоें рдк्рд░ोрдЯीрди рдирд╣ीं рдкाрдпा рдЬाрддा рд╣ै?
Ans : - рдЪाрд╡рд▓
10.: - рдоाрдирд╡ рдХा рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рд▓рдЧрднрдЧ рдХिрддрдиे рдЧ्рд░ाрдо рдХा рд╣ोрддा рд╣ै?
Ans : - 1350
11.: - рд░рдХ्рдд рдоें рдкाрдпी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдзाрддु рд╣ै
Ans : - -рд▓ोрд╣ा
12.: - рдХिрдг्рд╡рди рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै
@YTSTUDY SHARE AND JOIN US NOW
Ans : - -рджूрдз рдХा рдЦрдЯ्рдЯा рд╣ोрдиा,рдЦाрдиे рдХी рдм्рд░ेрдб рдХा рдмрдирдиा,рдЧीрд▓े рдЖрдЯे рдХा рдЦрдЯ्рдЯा рд╣ोрдиा
13.: - рдиिрдо्рди рдоें рд╕े рдХौрди-рд╕ा рдЖрд╣ाрд░ рдоाрдирд╡ рд╢рд░ीрд░ рдоें рдирдпे рдКрддрдХों рдХी рд╡ृрдж्рдзि рдХे рд▓िрдП рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै?
Ans : - рдкрдиीрд░
14.: - рдиिрдо्рди рдоें рд╕े рдХौрди рдПрдХ рдЙрдб़рдиे рд╡ाрд▓ी рдЫिрдкрдХрд▓ी рд╣ै?
Ans : - рдб्рд░ेрдХो
15.: - рдШोंрд╕рд▓ा рдмрдиाрдиे рд╡ाрд▓ा рдПрдХрдоाрдд्рд░ рд╕ाँрдк рдХौрди-рд╕ा рд╣ै?
Ans : - рдХिंрдЧ рдХोрдмрд░ा
16.: - рднाрд░рдд рдоें рдкाрдпी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдордЫрд▓ी рдХौрди-рд╕ी рд╣ै?
Ans : - рд╣्рд╡ेрд▓ рд╢ाрд░्рдХ
17.: - рджाрд▓ें рдХिрд╕рдХा рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫा рд╕्рд░ोрдд рд╣ोрддी рд╣ैं?
Ans : - рдк्рд░ोрдЯीрди
18.: - рджेрд╢ी рдШी рдоें рд╕े рд╕ुрдЧрди्рдз рдХ्рдпों рдЖрддी рд╣ै?
Ans : - рдбाрдЗрдПрд╕िрдЯिрд▓ рдХे рдХाрд░рдг
19.: - рдЗрди्рдж्рд░рдзрдиुрд╖ рдоें рдХिрд╕ рд░ंрдЧ рдХा рд╡िрдХ्рд╖ेрдкрдг рдЕрдзिрдХ рд╣ोрддा рд╣ै?
Ans : - рд▓ाрд▓ рд░ंрдЧ
20.: - рдЯेрд▓ीрд╡िрдЬрди рдХा рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ рдХिрд╕рдиे рдХिрдпा рдеा?
Ans : - рдЬे. рдПрд▓. рдмेрдпрд░्рдб
21: - рд╣ीрд░ा рдЪрдордХрджाрд░ рдХ्рдпों рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै?
Ans : - рд╕ाрдоूрд╣िрдХ / рдкूрд░्рдг рдЖंрддрд░िрдХ рдкрд░ाрд╡рд░्рддрди рдХे рдХाрд░рдг
22.: - ‘рдЧोрдмрд░ рдЧैрд╕’ рдоें рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдХ्рдпा рдкाрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
Ans : - рдоिрдеेрди
23.: - рджूрдз рдХी рд╢ुрдж्рдзрддा рдХा рдоाрдкрди рдХिрд╕ рдпрди्рдд्рд░ рд╕े рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै?
Ans : - рд▓ैрдХ्рдЯोрдоीрдЯрд░
24.: - рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдоाрдд्рд░ा рдоें рдкाрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдзाрддु рддрдд्рдд्рд╡ рдХौрди-рд╕ा рд╣ै?
Ans : - рдРрд▓ुрдоिрдиिрдпрдо
25.: - рдоोрддी рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдХिрд╕ рдкрджाрд░्рде рдХा рдмрдиा рд╣ोрддा рд╣ै?
Ans : - рдХैрд▓्рд╕िрдпрдо рдХाрд░्рдмोрдиेрдЯ
26.: - рдоाрдирд╡ рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдоाрдд्рд░ा рдоें рдХौрди-рд╕ा рддрдд्рд╡ рдкाрдпा рдЬाрддा рд╣ै?
Ans : - рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди
27.: - рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдКрддрдХ рд╢рд░ीрд░ рдХे рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХрд╡рдЪ рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░рддे рд╣ैं?
Ans : - рдПрдкिрдеीрд▓िрдпрдо рдКрддрдХ
28.: - рдордиुрд╖्рдп рдиे рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдХिрд╕ рдЬрди्рддु рдХो рдЕрдкрдиा рдкाрд▓рддू рдмрдиाрдпा?
Ans : - рдХुрдд्рддा
29.: - рдХिрд╕ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдиे рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдмрд░्рдл़ рдХे рджो рдЯुрдХрдб़ों рдХो рдЖрдкрд╕ рдоें рдШिрд╕рдХрд░ рдкिрдШрд▓ा рджिрдпा?
Ans : - рдбेрд╡ी
30.: - рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рддीрд╡्рд░рддा рдХी рдз्рд╡рдиि рдХौрди рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░рддा рд╣ै?
Ans : - рдмाрдШ
31.: - рдЬрдм рдз्рд╡рдиि рддрд░ंрдЧ рдЪрд▓рддी рд╣ैं, рддो рд╡े рдЕрдкрдиे рд╕ाрде рд▓े рдЬाрддी рд╣ैं
Ans : - -рдКрд░्рдЬा
32.: - рд╕ूрд░्рдп рдЧ्рд░рд╣рдг рдХे рд╕рдордп рд╕ूрд░्рдп рдХा рдХौрди-рд╕ा рднाрдЧ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै?
Ans : - рдХिрд░ीрдЯ
33.: - рд╕ूрд░्рдп рдХी рдХिрд░рдг рдоें рдХिрддрдиे рд░ंрдЧ рд╣ोрддे рд╣ैं?
Ans : - 7
34.: - ‘рдЯाрдЗрдкрд░ाрдЗрдЯрд░’ (рдЯंрдХрдг рдорд╢ीрди) рдХे рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░рдХ рдХौрди рд╣ैं?
Ans : - рд╢ोрд▓्рд╕
35.: - рд╕िрд░рдХा рдХो рд▓ैрдЯिрди рднाрд╖ा рдоें рдХ्рдпा рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
Ans : - рдРрд╕ीрдЯрдо
рдирд╡ंрдмрд░ рдоाрд╣ рдХे рдорд╣рдд्рд╡ूрдкрд░्рдг рджिрд╡рд╕
• рд╣рд░िрдпाрдгा рджिрд╡рд╕ рдХрдм рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै? – 1 рдирд╡ंрдмрд░
• рдордз्рдпрдк्рд░рджेрд╢ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рджिрд╡рд╕ рдХрдм рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै? – 1 рдирд╡ंрдмрд░
• рд╣ुрддाрдд्рдоा рджिрд╡рд╕ рдХрдм рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै? – 2 рдирд╡ंрдмрд░
• рд╡िрд╢्рд╡ рдиाрдЧрд░िрдХ рджिрд╡рд╕ рдХрдм рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै? – 4 рдирд╡ंрдмрд░
• рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рджिрд╡рд╕ рдХрдм рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै? – 7 рдирд╡ंрдмрд░
• рдорд▓ाрд▓ा рджिрд╡рд╕ рдХрдм рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै? – 10 рдирд╡ंрдмрд░
• рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкрдХ्рд╖ी рджिрд╡рд╕ рдХрдм рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै? – 12 рдирд╡ंрдмрд░
• рдмाрд▓ рджिрд╡рд╕ рдФрд░ рдбाрдпрдмिрдЯीрдЬ рджिрд╡рд╕ рдХрдм рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै? – 14 рдирд╡ंрдмрд░
• рдмाрд▓ рджिрд╡рд╕ рдХрдм рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै? – 14 рдирд╡ंрдмрд░
• рдордзुрдоेрд╣ рджिрд╡рд╕ рдХрдм рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै? – 14 рдирд╡ंрдмрд░
• рдЭाрд░рдЦंрдб рджिрд╡рд╕ рдХрдм рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै? – 15 рдирд╡ंрдмрд░
• рдк्рд░ेрд╕ рджिрд╡рд╕ рдХрдм рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै? – 16 рдирд╡ंрдмрд░
• рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рджिрд╡рд╕ рдХрдм рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै? – 17 рдирд╡ंрдмрд░
• рд╡िрд╢्рд╡ рдЫाрдд्рд░ рджिрд╡рд╕ рдХрдм рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै? – 17 рдирд╡ंрдмрд░
• рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдПрдХрддा рджिрд╡рд╕ рдХрдм рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै? – 19 рдирд╡ंрдмрд░
• рд╢ौрдЪाрд▓рдп рджिрд╡рд╕ рдХрдм рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै? – 19 рдирд╡ंрдмрд░
• рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕рд▓ рдЪिрд▓्рдб्рд░рди рдбे (UN) рдХрдм рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै? – 20 рдирд╡ंрдмрд░
рд╣िрди्рдж рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдХे рдж्рд╡ीрдк рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ों рдХा рдорд╣рдд्рд╡
рд╣िрди्рдж рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рднाрд░рдд рдХे рдкрд╢्рдЪिрдо рдоें рдЕрдл्рд░ीрдХा рддрдХ рд╣ै рддो рдкूрд░्рд╡ рдоें рдЗंрдбोрдиेрд╢िрдпा рдФрд░ рдСрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा рдХी рд╕ीрдоाрдУं рддрдХ। рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдж्рд╡ीрдк рддो рдЕрдиेрдХ рд╣ैं рдХिрди्рддु рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХेрд╡рд▓ рдЫрд╣ рдж्рд╡ीрдк рд╣ैं। рдЗрдирдоें рдоेрдбाрдЧाрд╕्рдХрд░ рдФрд░ рд╢्рд░ीрд▓ंрдХा рдмреЬे рдж्рд╡ीрдк рд╣ैं рд╡рд╣ीं рдоाрд▓рджीрд╡, рдоॉрд░ीрд╢рд╕, рд╕ेрд╢рд▓्рд╕ рдФрд░ рдХोрдоोрд░ोрд╕ рдЫोрдЯे рдж्рд╡ीрдк рд╕рдоूрд╣।
рд╢्рд░ीрд▓ंрдХा рдФрд░ рдоाрд▓рджीрд╡ рдХो рдЫोреЬ рджें рддो рд╢ेрд╖ рдЪाрд░ों рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдЕрдл्рд░ीрдХा рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं। рд░ोрдЪрдХ рддрде्рдп рдпрд╣ рд╣ै рдХि рднाрд░рдд рд╕े рдоॉрд░ीрд╢рд╕ рдФрд░ рд╕ेрд╢рд▓्рд╕ рдХी рджूрд░ी рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рднी рдЙрдирдХे рд╕ंрдмंрдз рднाрд░рдд рд╕े рдЕрдзिрдХ рдирдЬрджीрдХी рд░рд╣े рд╣ैं рдмрдиिрд╕्рдмрдд рдЕрдл्рд░ीрдХा рд╕े। рдоाрд░्рдЪ рдоें рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдиे рддीрди рдж्рд╡ीрдкों рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХी рдеी рдЗрдирдоे рд╕े рд╢्рд░ीрд▓ंрдХा рдХी рдЪрд░्рдЪा рд╣рдо рдкिрдЫрд▓े рдЕंрдХ рдоें рдХрд░ рдЪुрдХे рд╣ैं। рдЖрд░рдо्рдн рдоें рдЪाрд░ рдж्рд╡ीрдкों рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХा рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдеा рдХिрди्рддु рдоाрд▓рджीрд╡ рдХी рдпाрдд्рд░ा рдиिрд░рд╕्рдд рдХрд░ рджी рдЧрдИ।
рдоाрд▓рджीрд╡, рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╢ाрд╕рди рд╕े 1965 рдоें рдЖрдЬाрдж рд╣ुрдЖ рдеा рдФрд░ рднाрд░рдд рдиे рд╣ी рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдоाрд▓рджीрд╡ рдХो рд╕рдо्рдк्рд░рднु рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХी рдоाрди्рдпрддा рджी рдеी। рдоाрд▓рджीрд╡ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдоें рднाрд░рдд рдХा рднрд░рдкूрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рд╣рдпोрдЧ рд░рд╣ा рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдЕрдм्рджुрд▓ рдЧрдпूрдо рддीрд╕ рд╡рд░्рд╖ों рддрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд░рд╣े। рд╕рди 1988 рдоें рд╢्рд░ीрд▓ंрдХाрдИ рдЖрддंрдХрд╡ाрджिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдЧрдпूрдо рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рддрдЦ्рддा рдкрд▓рдЯ рдХрд░рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рд╣ुрдИ рдеी рдЬो рднाрд░рддीрдп рдХрдоांрдбो рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рдиाрдХाрдо рдХрд░ рджी рдЧрдИ рдеी।
рдЕрдм्рджुрд▓ рдЧрдпूрдо рдХा рд░рд╡ैрдпा рд╢ुрд░ू рд╕े рд╣ी рддाрдиाрд╢ाрд╣ीрдкूрд░्рдг рдеा рдХिрди्рддु рд╕рди् 2008 рддрдХ рдЖрддे рдЖрддे рдЬрдирддा рдХा рд╕рдм्рд░ рдЯूрдЯा рддो рдЧрдпूрдо рдХो рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╕ुрдзाрд░ों рдХी рдШोрд╖рдгा рдХрд░рдиी рдкреЬी। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЪुрдиाрд╡ों рдоें рдмрд╣ुрджрд▓ीрдп рдк्рд░рдгाрд▓ी рд▓ाрдЧू рдХी рдЧрдИ рдФрд░ рддрдм рдЧрдпूрдо рдЕрдЧрд▓ा рд╣ी рдЪुрдиाрд╡ рд╡िрдкрдХ्рд╖ी рдиेрддा рдоोрд╣рдо्рдордж рдирд╢ीрдж рд╕े рд╣ाрд░ рдЧрдП। рдоोрд╣рдо्рдордж рдирд╢ीрдж рдЪुрдиाрд╡ рдЬीрддрдХрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рддो рдмрди рдЧрдП рдХिрди्рддु рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдЬ्рдпाрджा рджिрди рдЪрд▓ рди рд╕рдХा рдФрд░ рд╕рди् 2012 рддрдХ рдЖрддे рдЖрддे рдирд╢ीрдж рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдЗрд╕्рддीрдлा рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдордЬрдмूрд░ рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा। рдоाрд░्рдЪ рдХे рдЖрд░рдо्рдн рдоें рдоोрд╣рдо्рдордж рдирд╢ीрдж рдХो рддेрд░рд╣ рд╡рд░्рд╖ рдХे рдХाрд░ाрд╡ाрд╕ рдХी рд╕рдЬा рд╕ुрдиाрдИ рдЧрдИ рдФрд░ рд╡рд╣ рднी рдЖрддंрдХ рд╡िрд░ोрдзी рдХाрдиूрди рдХे рддрд╣рдд।
рд╡िрд╢рд╖рдЬ्рдЮों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рд╕рд░рдХाрд░ рдлिрд░ рддाрдиाрд╢ाрд╣ी рдХी рдУрд░ рдЕрдЧ्рд░рд╕рд░ рд╣ै рдФрд░ рд╡िрдкрдХ्рд╖ рдХो рдХुрдЪрд▓ा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдоोрд╣рдо्рдордж рдирд╢ीрдж рдХो рдЬेрд▓ рдоें рдбाрд▓рдиे рдХा рдЕрд░्рде рд╡िрдкрдХ्рд╖ рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиा рдФрд░ 2018 рдХे рдЪुрдиाрд╡ों рдоें рдоोрд╣рдо्рдордж рдирд╢ीрдж рдХो рдЪुрдиाрд╡ рд▓реЬрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рди рджेрдиा рд╣ै। рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕рдоुрджाрдп рдФрд░ рдоाрдирд╡ рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣рдирди рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдиे рднी рдирдИ рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдЗрд╕ рдХрджрдо рдХी рднрд░्рдд्рд╕рдиा рдХी рд╣ै। рдЕрднी рддрдХ рднाрд░рдд рдХे рд╣рд░ рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдиे рдоाрд▓рджीрд╡ рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХी рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕ी рдХреЬी рдоें рдоोрджी рдЬी рдХी рднी рдпाрдд्рд░ा рд╣ोрдиी рдеी, рдХिрди्рддु рдоोрджीрдЬी рдХी рдпрд╣ рдпाрдд्рд░ा рднी рдЗрд╕ी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдиिрд░рд╕्рдд рдХрд░ рджी рдЧрдИ рдеी।
рд╕ेрд╢рд▓्рд╕ рджूрд╕рд░ा рдРрд╕ा рдЕрдл्рд░ीрдХी рдж्рд╡ीрдк рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рд╕ाрде рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрдмंрдз рдордзुрд░ рд╣ैं। рдЙрд╕े рднाрд░рдд рд╕े рди рдХेрд╡рд▓ рдЖрд░्рдеिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╕рд╣рдпोрдЧ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै рдмрд▓्рдХि рдЕрдиेрдХ рдЕрди्рдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рднाрд░рдд рд╕рд╣рдпोрдЧ рджे рд░рд╣ा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд░рдХ्рд╖ा рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै। рднाрд░рдд рдХे рдХрдИ рдЕрдзिрдХाрд░ी рд╕ैрди्рдп рд╡ рдЕрди्рдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡рд╣ां рддैрдиाрдд рд╣ैं। рдЗрддрдиे рдиреЫрджीрдХी рд╕ंрдмंрдз рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рднी рдЗंрджिрд░ा рдЧांрдзी рдХे рдмाрдж рдкिрдЫрд▓े рдЪौंрддीрд╕ рд╡рд░्рд╖ों рдоें рднाрд░рдд рдХे рдХिрд╕ी рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдХी рдкрд╣рд▓ी рд╕ेрд╢рд▓्рд╕ рдпाрдд्рд░ा рдеी। рд╕ेрд╢рд▓्рд╕ рдоें рдЪाрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕рдордЭौрддे рд╣ुрдП рдЬिрд╕рдоे рддрдЯрд╡рд░्рддीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕рдордЭौрддा рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै।
рд╕ेрд╢рд▓्рд╕ рд╕े рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдкрд╣ुंрдЪे рдоॉрд░ीрд╢рд╕। рдоॉрд░ीрд╢рд╕ рдЕрдкрдиी рдЖреЫाрджी рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХрдИ рд╣ाрдеों рдоें рд╕े рдЧुрдЬрд░ा рдЬिрдирдоे рдк्рд░рдоुрдЦ рдеे рдкुрд░्рддрдЧाрд▓ी, рдбрдЪ (рдиीрджрд░рд▓ैंрдб), рдл्рд░ांрд╕ीрд╕ी рдФрд░ рдЕंрдд рдоें рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб। рд╢िрд╡рд╕ाрдЧрд░ рд░ाрдордЧुрд▓ाрдо рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдЖрдЬाрджी рдХी рд▓реЬाрдИ рд▓реЬी рдЧрдпी рдФрд░ рд╕рди् 1968 рдоें рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб рд╕े рдЖрдЬाрджी рдкाрдИ। рдмिрд╣ाрд░ी рдоूрд▓ рдПрд╡ं рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдкрдХ्рд╖рдзрд░ рд╕рд░ рд╢िрд╡рд╕ाрдЧрд░ рд░ाрдордЧुрд▓ाрдо рдоॉрд░ीрд╢рд╕ рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкिрддा рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं।
рдмाрдж рдоें рд╕рд░ рдЕрдиिрд░ुрдж्рдз рдЬрдЧрди्рдиाрде рдФрд░ рд╡िрдкрдХ्рд╖ рдХे рдиेрддा рд╢िрд╡рд╕ाрдЧрд░ рд░ाрдордЧुрд▓ाрдо рдХे рдкुрдд्рд░ рдирд╡ीрди рд░ाрдордЧुрд▓ाрдо рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдмрдирддे рд░рд╣े। рдпрд╣ाँ рднी рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдореЫрдмूрдд рдирд╣ीं рд╣ै рдФрд░ рдирд╡ीрди рд░ाрдордЧुрд▓ाрдо рд╡िрднिрди्рди рдЖрд░ोрдкों рдХे рд╕ाрде рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЬेрд▓ рдоें рд╣ैं। рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдиे 85 рд╡рд░्рд╖ीрдп рдЕрдиिрд░ुрдж्рдз рдЬрдЧрди्рдиाрде рдХे рд╕ाрде рдкांрдЪ рд╕рдордЭौрддे рдХिрдП рдФрд░ рдоॉрд░ीрд╢рд╕ рдХी рдЖрдзाрд░рднूрдд рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдУं рдХे рд▓िрдП рдкрдЪाрд╕ рдХрд░ोреЬ рдХे рд░िрдпाрдпрддी рдЛрдг рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рднी рд░рдЦा। рднाрд░рдд, рдоॉрд░ीрд╢рд╕ рдоें рдкेрдЯ्рд░ोрд▓िрдпрдо рдЙрдд्рдкाрджों рдХे рднрдг्рдбाрд░рдг рдХे рд▓िрдП рдЧोрджाрдо рдмрдиाрдиे рдХा рдЗрдЪ्рдЫुрдХ рд╣ै। рдоॉрд░ीрд╢рд╕ рдХी рд░ोрдЪрдХ рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдХे рдкाрд╕ рд╕ेрдиा рдирд╣ीं рд╣ै। рдкुрд▓िрд╕ рд╣ी рд╕ेрдиा рдХा рдХाрдо рдХрд░рддी рд╣ै рдЬैрд╕े рддрдЯрд╡рд░्рддी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХी рд░рдЦрд╡ाрд▓ी рдХрд░рдиा рдЖрджि рдФрд░ рдпрд╣ाँ рднी рднाрд░рдд рдЙрди्рд╣ें рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рджेрддा рд╣ै।
рдпрд╣ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рдмाрдд рд╣ै рдХि рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдЫोрдЯा рд╣ो рдпा рдмреЬा, рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╕ंрдШ рдоें рдЙрд╕рдХे рд╡ोрдЯ рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдПрдХ рд╕рдоाрди рд╣ोрддा рд╣ै। рднाрд░рдд рдХो рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоंрдЪों рдкрд░ рдХрдИ рдРрд╕े рджेрд╢ों рдХी рдоिрдд्рд░рддा рдХाрдо рдЖрддी рд╣ै рдЬो рд▓рдЧाрддाрд░ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоुрдж्рджों рдкрд░ рднाрд░рдд рдХा рд╕ाрде рджेрддे рд░рд╣े рд╣ैं। рдорд╕рд▓рди рднाрд░рдд рдХी рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╕ंрдШ рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕рдоिрддि рдоें рд╕्рдеाрдИ рд╕рджрд╕्рдпрддा рдХा рдорд╕рд▓ा рд╣ो рдпा рдХрд╢्рдоीрд░ рдкрд░ рдкреЬोрд╕ी рджेрд╢ рдХा рдк्рд░рд▓ाрдк рд╣ो, рднाрд░рдд рдХो рдоिрдд्рд░ рджेрд╢ों рдХा рд╕рдорд░्рдерди рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рдпे рджेрд╢ рд╣рдоाрд░ा рд▓рдЧाрддाрд░ рд╕рдорд░्рдерди рдХрд░рддे рд░рд╣े рд╣ैं। рдЗрд╕ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЗрдирдХे рдЫोрдЯे рдЖрдХाрд░ рд╕े рдЗрдирдХी рдорд╣рдд्рддा рдХрдо рдирд╣ीं рд╣ोрддी।
рднाрд░рдд рдХे рджрдХ्рд╖िрдг рдоें рд╣िंрдж рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдоें рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рдЫोрдЯा рд╕ा рдж्рд╡ीрдк рд╣ै рдбिрдПрдЧो рдЧाрд░्рд╕िрдпा। рдпрд╣ рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб рдХे рдХрдм्рдЬे рдоें рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕े рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рд╡ाрдпु рдФрд░ рдиौ рд╕ेрдиा рдХा рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рдмреЬा рдЕрдб्рдбा рдмрдиा рд░рдЦा рд╣ै। рдЙрдзрд░ рдЪीрди рднी рд╣िрди्рдж рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдоें рдЕрдкрдиा рдРрд╕ा рд╣ी рдХोрдИ рдЕрдб्рдбा рдмрдиाрдиे рдХी рддाрдХ рдоें рд╣ै рдЕрддः рдпрд╣ рдЬрд░ुрд░ी рд╣ै рдХी рднाрд░рдд рдРрд╕ी рдХिрд╕ी рдоंрд╢ा рдХो рд╕рдлрд▓ рди рд╣ोрдиे рджे рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдЖрд╕ рдкाрд╕ рдХे рдж्рд╡ीрдкों рдкрд░ рдЕрдкрдиी (рдоिрдд्рд░рддाрдкूрд░्рдг) рдкрдХреЬ рдмрдиाрдП рд░рдЦे। рдЙрдХ्рдд рд╡рд░्рдгिрдд рд╕рди्рджрд░्рднों рдоें рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдХी рд╣ाрд▓ рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХा рдЖрдХрд▓рди рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЗрд╕ рд▓ेрдЦрдХ рдХे рдордд рд╕े рдкреЬोрд╕ी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ों рдХी рдпे рдпाрдд्рд░ाрдПं рджूрд░рдЧाрдоी рдХूрдЯрдиीрддिрдХ рдкрд░िрдгाрдо рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ोंрдЧी рдЗрд╕рдоें рд╕ंрджेрд╣ рдирд╣ीं рд╣ै।
#рд╕ाрдоाрди्рдп_рдЕрдз्рдпрдпрди_рдкेрдкрд░1
рдиीрд▓ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ः рдХрдИ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рдЕрдлрд╕рд░ों рдиे рд╕рд░рдХाрд░ी рдиौрдХрд░ी рдЫोрдб़ рдиीрд▓ рдХी рдЦेрддी рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджी рдеी
(рд╕ाрднाрд░ рджैрдиिрдХ рднाрд╕्рдХрд░ )
рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдХे рджौрд░ाрди рднाрд░рдд рдоें рдХрдИ рдЖрди्рджोрд▓рди рд╣ुрдП। рдЗрди्рд╣ीं рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै рдиीрд▓ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдЬिрд╕े рджेрд╢ рдХे рдЧрд░ीрдм рдХिрд╕ाрдиों рдиे рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдХिрдпा рдеा। рдХिрд╕ाрдиों рд╕े рдЬрдмрд░рди рдиीрд▓ рдХी рдЦेрддी рдХрд░рд╡ाрдИ рдЬाрддी рдеी, рдЬрдмрдХि рд╡े рдзाрди рдХी рдЦेрддी рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рдеे। рдЗрд╕ी рд╢ोрд╖рдг рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдХिрд╕ाрдиों рдХी рдпрд╣ рдкрд╣рд▓ी рд╕ीрдзी рдФрд░ рд╕рдлрд▓ рд▓рдб़ाрдИ рднी рдеी। рдХिрд╕ाрдиों рдХे рд╕ंрдЧрдаिрдд рдФрд░ рд╢рдХ्рддिрд╢ाрд▓ी рдмрд▓ рдХे рдЖрдЧे рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдЭुрдХрдиा рдкреЬा рдеा। рдЖрдИрдП, рдЬाрдирддे рд╣ैं рдЗрд╕рдХी рджिрд▓рдЪрд╕्рдк рдХрд╣ाрдиी।
рдмाрдд рдЖрдЬ рд╕े рдХрд░ीрдм 160 рд╕ाрд▓ рдкрд╣рд▓े рдХी рд╣ै। рд╡рд░्рд╖ 1858 рдХा рд╕िрддंрдмрд░ рдХा рдорд╣ीрдиा। рдмंрдЧाрд▓ рдоें рдиाрджिрдпा рдЬिрд▓े рдХे рдЧोрд╡िंрджрдкुрд░ рдоें рдиीрд▓ рдХी рдЦेрддी рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдХिрд╕ाрди рдЬुрдЯे рд╣ुрдП рдеे। рд╡े рдЬрдмрд░рди рдиीрд▓ рдХी рдЦेрддी рдХрд░ाрдиे рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЖрдХ्рд░ोрд╢िрдд рдеे। рдЗрдирдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рд╕्рдеाрдиीрдп рдиेрддा рджिрдЧрдо्рдмрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рд╡िрд╖्рдгु рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे। рддрднी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдлैрд╕рд▓ा рдХिрдпा рдФрд░ рдХрд╕рдо рдЦाрдИ рдХि рди рдиीрд▓ рдХी рдЦेрддी рдХрд░ेंрдЧे рдФрд░ рди рд╣ी рдмाрдЧाрди рдоाрд▓िрдХों рдХे рдЦौрдл рд╕े рдЪुрдк рдмैрдаेंрдЧे। рджेрдЦрддे рд╣ी рджेрдЦрддे рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдоाрд▓рджा, рдвाрдХा, рдкाрд╡рдиा, рдЦुрд▓рдиा рдФрд░ рджीрдиाрдЬрдкुрд░ рддрдХ рдлैрд▓ рдЧрдпा। рдмाрдЧाрди рдоाрд▓िрдХों рдХा рдПрдЬेंрдЯ рд▓рдЧाрди рд╡рд╕ूрд▓рдиे рдЬाрддा рддो рдЙрд╕े рдоाрд░рдкीрдЯ рдХрд░ рднрдЧा рджिрдпा рдЬाрддा। рдХिрд╕ाрди рдЦेрддी рдХे рдЙрдкрдХрд░рдг рд▓ेрдХрд░ рдиीрд▓ рдлैрдХ्рдЯ्рд░िрдпों рдкрд░ рдЯूрдЯ рдкрдб़े। рдЗрд╕рдоें рдорд╣िрд▓ाрдПं рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдеीं। 1866-68 рдоें рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдЪंрдкाрд░рдг рдФрд░ рджрд░рднंрдЧा рдХे рдХिрд╕ाрди рднी рдЗрдирдХे рд╕ाрде рдЖ рдЧрдП। рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдФрд░ рд▓ेрдЦрдХ рдХिрд╕ाрдиों рдкрд░ рдмाрдЧाрди рдоाрд▓िрдХों рдХे рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ों рдХो рдЦुрд▓े рддौрд░ рдкрд░ рд▓िрдЦрдиे рд▓рдЧे।
рджрд░рдЕрд╕рд▓, рдЗрд╕рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╣ोрддी рд╣ै 18рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рд╕े। рдИрд╕्рдЯ рдЗंрдбिрдпा рдХंрдкрдиी рдиे рдЕрдлीрдо рдФрд░ рдиीрд▓ рдХी рдЦेрддी рдкрд░ рдЬोрд░ рджेрдиा рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджिрдпा। рдм्рд░िрдЯेрди рдоें рдиीрд▓ рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдЫрдкाрдИ-рд░ंрдЧाрдИ рдЬैрд╕े рдХाрдоों рдоें рд╣ोрддा рдеा। рдХिрд╕ाрдиों рдХो рдпूрд░ोрдк рдХी рдЬрд░ूрд░рддों рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рдЦेрддी рдХे рд▓िрдП рдордЬрдмूрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा, рдЬрдмрдХि рд╡े рдЪाрд╡рд▓ рдХी рдЦेрддी рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рдеे। рднाрд░рддीрдп рдиीрд▓ рджुрдиिрдпा рднрд░ рдХे рдмाрдЬाрд░ों рдоें рдЫा рдЪुрдХी рдеी। рдмंрдЧाрд▓ рдЬैрд╕ी рдЙрдЪ्рдЪ рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдХी рдиीрд▓ рдХिрд╕ी рджेрд╢ рдоें рдирд╣ीं рдеी। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рдЬрдоींрджाрд░ों рд╕े рднूрдоि рд▓ेрдХрд░ рдмिрдиा рдкैрд╕ा рджिрдП рд╣ी рдХिрд╕ाрдиों рдХो рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдордЬрдмूрд░ рдХрд░рдиे рд▓рдЧे। рд╡े рдоाрдоूрд▓ी рд░рдХрдо рджेрдХрд░ рдЕрдЧ्рд░िрдо рдХрд░ाрд░ рдХрд░ рд▓ेрддे рдеे। рдЗрд╕े 'рджрджрдиी рдк्рд░рдеा' рдХрд╣ा рдЬाрддा рдеा।
рдиौрдХрд░ी рдЫोрдб़ी рдФрд░ рдХрд░्рдЬ рд▓ेрдХрд░ рдХрд░рдиे рд▓рдЧे рдЦेрддी
1788 рддрдХ рдм्рд░िрдЯेрди рдоें рдЖрдпाрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдиीрд▓ рдоें рднाрд░рддीрдп рдиीрд▓ рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा 30% рдеा। 1810 рддрдХ рдпрд╣ рддीрди рдЧुрдиा рдмрдв़рдХрд░ 95% рд╣ो рдЧрдпा। рдмреЭрддे рд╡्рдпाрдкाрд░ рдФрд░ рдоुрдиाрдлे рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдХрдИ рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдЕрдлрд╕рд░ों рдиे рдиौрдХрд░िрдпां рдЫोреЬ рджीं рдФрд░ рдкрдЯ्рдЯे рдкрд░ рдЬрдоीрдиें рд▓ेрдХрд░ рдиीрд▓ рдХे рдмाрдЧाрди рд▓рдЧाрдП। рдЙрди्рд╣ें рд╕рд░рдХाрд░ рд╡ рдмैंрдХ рдХрд░्рдЬ рднी рджे рд░рд╣े рдеे। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рджो рддрд░ीрдХे рд╕े рдЦेрддी рдХрд░рддे рдеे। рдкрд╣рд▓ा- рдмाрдЧाрди рдоाрд▓िрдХ рдЕрдкрдиी рдЬрдоीрди рдкрд░ рдордЬрджूрд░ рд▓рдЧाрдХрд░ рдиीрд▓ рдЙрдЧाрддे। рдЙрди्рд╣ें рдЬрдоीрди рдордЬрдмूрд░рди рд▓ीрдЬ рдкрд░ рджेрдиी рдкреЬрддी рдеी। рджूрд╕рд░ा- рдмाрдЧाрди рдоाрд▓िрдХ рдХिрд╕ाрдиों рд╕े рд╕рдордЭौрддा рдХрд░рддे। рд╡ो рдЕрдиुрдмंрдз рдкрд░ рдХिрд╕ाрдиों рдХे рджрд╕्рддрдЦрдд рдХрд░ाрддे। рдлिрд░ рдиीрд▓ рдЙрдЧाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХрдо рдм्рдпाрдЬ рдкрд░ рдХрд░्рдЬ рджे рджेрддे। рдЗрди्рд╣ें 25% рдЬрдоीрди рдкрд░ рдиीрд▓ рдХी рдЦेрддी рдХрд░рдиा рдЬрд░ूрд░ी рдеा। рдмाрдЧाрди рдоाрд▓िрдХ рдмीрдЬ рд▓ा рджेрддे рд▓ेрдХिрди рдоिрдЯ्рдЯी рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиे рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдлрд╕рд▓ рдХी рджेрдЦрднाрд▓ рддрдХ рдХिрд╕ाрдиों рдХो рдХрд░рдиी рдкреЬрддी। рдЙрди्рд╣ें рдоाрд░ा-рдкीрдЯा рдЬाрдиे рд▓рдЧा। рдиीрд▓ рдХी рдЬреЬें рдмрд╣ुрдд рдЧрд╣рд░ी рд╣ोрддी рдеीं рдЬो рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рд╕ाрд░ी рддाрдХрдд рдЦींрдЪ рд▓ेрддीं। рдРрд╕े рдоें рдзाрди рдХी рдЦेрддी рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддे рдеे। рдЗрди्рд╣ीं рдкрд░ेрд╢ाрдиिрдпों рд╕े рддंрдЧ рдЖрдХрд░ рдЖрдЦिрд░рдХाрд░ рдХिрд╕ाрдиों рдиे рдЧोрд╡िंрджрдкुрд░ рд╕े рдмрдЧाрд╡рдд рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░ рджी।
рдХिрд╕ाрдиों рдкрд░ рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдЭрд▓рдХ рдмंрдЧाрд▓ рд╕िрд╡िрд▓ рд╕рд░्рд╡िрд╕ рдХे рдбिрдк्рдЯी рдордЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрдЯ рдИрдбी рд▓ाрдЯूрд░ рдиे рджी рдеी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд▓िрдЦा, 'рдоाрдирд╡ рд░рдХ्рдд рд╕े рд░ंрдЬिрдд рд╣ुрдП рдмिрдиा рдиीрд▓ рдХी рдХोрдИ рдЧांрда рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб рдирд╣ीं рдкрд╣ुंрдЪрддी рд╣ै।' рдЗрд╕рдХी рдЬांрдЪ рдХे рд▓िрдП 1860 рдоें рдиीрд▓ рдЖрдпोрдЧ рдмрдиाрдпा рдЧрдпा। рдбिрдк्рдЯी рдордЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрдЯ рдЖрд╕्рд▓े рдИрдбेрди рдиे рдЖрдпोрдЧ рдХो рдЧोрд░ों рдХी рдШिрдиौрдиी рдХрд░рддूрддों рдХी рд╕ूрдЪी рджेрдХрд░ рдХрд╣ा рдХि рдЬрдм рдЧोрд░ों рдкрд░ рдоुрдХрджрдоा рд╣ोрддा рд╣ै рддो рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рди्рдпाрдп рднी рднुрд▓ा рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдмाрдж рдоें рд╡े рд▓ेрдл्рдЯिрдиेंрдЯ рдЧрд╡рд░्рдирд░ рдмрдиे। рдХोрд▓рдХाрддा рдХा рдИрдбрди рдЧाрд░्рдбрди рдЙрди्рд╣ीं рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд╣ै। рдЖрдпोрдЧ рдХे рд╕ाрдордиे рдХिрд╕ाрдиों рдиे рдХрд╣ा, 'рд╣рдо рдХिрд╕ी рдХे рд▓िрдП рдиीрд▓ рдирд╣ीं рдмोрдПंрдЧे, рдЕрдкрдиे рдоां-рдмाрдк рдХे рд▓िрдП рднी рдирд╣ीं। рдЧोрд▓ी рдЦा рд▓ेंрдЧे рд▓ेрдХिрди рдиीрд▓ рдирд╣ीं рдмोрдПंрдЧे।' рдЖрдпोрдЧ рдиे рдмाрдЧाрди рдоाрд▓िрдХों рдХो рджोрд╖ी рдкाрдпा рдФрд░ рдХрд╣ा рдХि рд░ैрдпрдд рдХिрд╕ाрдиों рдХे рд▓िрдП рдиीрд▓ рдХी рдЦेрддी рдШाрдЯे рдХा рд╕ौрджा рд╣ै। рдмाрдЧाрди рдоाрд▓िрдХों рдХे рд▓िрдП рдиीрд▓ рдЙрдЧाрдиा рдЙрд╕рдХी рдорд░्рдЬी рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдмंрдЧाрд▓ рдоें рдиीрд▓ рдХा рдЙрдд्рдкाрджрди рдзрд░ाрд╢ाрдпी рд╣ो рдЧрдпा। рдЙрдзрд░, рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдХिрд╕ाрди рднी рдкрд░ेрд╢ाрди рдеे। рдПрдХ рдХिрд╕ाрди рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी рд╕े рдоिрд▓ा рдФрд░ рдкрд░ेрд╢ाрдиी рдмрддाрдИ। 1917 рдоें рдЧांрдзीрдЬी рдиे рдЪंрдкाрд░рдг рд╕рдд्рдпाрдЧ्рд░рд╣ рд╢ुрд░ू рдХिрдпा।
рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рдХी рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдиे рд╡ाрд▓े рдХी рд╣ुрдИ рдкिрдЯाрдИ
рдмंрдЧाрд▓ी рд▓ेрдЦрдХ рджीрдирдмрди्рдзु рдоिрдд्рд░ рдиे 'рдиीрд▓ рджрд░्рдкрдг' рдиाрдЯрдХ рд▓िрдЦा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХिрд╕ाрдиों рдкрд░ рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ рдФрд░ рд╢ोрд╖рдг рдХा рдмреЬा рд╣ी рдоाрд░्рдоिрдХ рджृрд╢्рдп рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा। рдиाрдЯрдХ рдЗрддрдиा рдк्рд░рднाрд╡ी рдеा рдХि рджрд░्рд╢рдХों рдиे рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рдХी рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдиे рд╡ाрд▓े рдХी рдкिрдЯाрдИ рдХрд░ рджी। рдПрдХ рдкाрджрд░ी рд░ेрд╡рд░ेंрдб рд▓ौंрдЧ рдиे рдиाрдЯрдХ рдХा рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХिрдпा рддो рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЙрди рдкрд░ рдХेрд╕ рджрд░्рдЬ рдХрд░ рдЬेрд▓ рднेрдЬ рджिрдпा। 'рд╣िрди्рджू рдкैрдЯ्рд░िрдпрдЯ' рдХे рд╕ंрдкाрджрдХ рд╣рд░ीрд╢рдЪрди्рдж्рд░ рдоुрдЦрд░्рдЬी рдиे рдХिрд╕ाрдиों рдХे рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдФрд░ рдЕрдлрд╕рд░ों рдХे рдкрдХ्рд╖рдкाрдд рдХो рд▓ेрдХрд░ рд▓рдЧाрддाрд░ рдЦрдмрд░ें рдЫाрдкीं।
рдЖрдИрдПрдирдПрд╕ рдмिрдЯाрд╡ा 201 9 рдХे рддीрд╕рд░े рдХ्рд╡ाрд░्рдЯрд░ рдоें рдл्рд▓ीрдЯ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं: рд╡ाрдЗрд╕ рдПрдбрдоिрд░рд▓
рдмुрдзрд╡ाрд░, рджिрд╕ंрдмрд░ 04, 2018 рд░рдХ्рд╖ा рд╕рдоाрдЪाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा
рдЖрдИрдПрдирдПрд╕ рдмेрдЯрд╡ा рд░िрдлाрдЗрдЯ рд╕े рдЧुрдЬрд░ рд░рд╣ा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдорд╢ीрдирд░ी рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЕрди्рдп рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХो рднी рд░ेрдлрд░ी рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै
рдоुंрдмрдИ: рдиिрд░्рджेрд╢िрдд рдоिрд╕ाрдЗрд▓ рдл्рд░िрдЧेрдЯ рдЖрдИрдПрдирдПрд╕ рдмेрдЯрд╡ा, рдЬो 2016 рдоें рдоुंрдмрдИ рдоें рдиौрд╕ेрдиा рдбॉрдХрдпाрд░्рдб рдоें рджुрд░्рдШрдЯрдиाрдЧ्рд░рд╕्рдд рд╣ो рдЧрдИ рдеी, рд╕े рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ै рдХि 201 9 рдХी "рддीрд╕рд░ी рддिрдоाрд╣ी" рдоें "рдмेрд╣рддрд░ рдХ्рд╖рдорддा" рдХे рд╕ाрде рдмेрдб़े рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиे рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ै, рд╡ाрдЗрд╕ рдПрдбрдоिрд░рд▓ рдЧिрд░ीрд╢ рд▓ूрдерд░ा рдиे рд╕ोрдорд╡ाрд░ рдХो рдпрд╣ां рдХрд╣ा।
рдкрд╢्рдЪिрдоी рдиौрд╕ेрдиा рдХрдоाрди рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдпुрдж्рдзрдкोрддों рдоें рд╕े рдПрдХ, 3,850 рдЯрди рдФрд░ 126 рдоीрдЯрд░ рд▓ंрдмी рдл्рд░िрдЧेрдЯ рдЙрд░ाрди рд╡िрд░ोрдзी рдЬрд╣ाрдЬ рдоिрд╕ाрдЗрд▓ों, рдмрд░ाрдХ -1 рд╕рддрд╣ рд╕े рд╣рд╡ा рдоिрд╕ाрдЗрд▓ों рдФрд░ рдЯाрд░рдкीрдбो рдХे рд╕ाрде рд╕рд╢рд╕्рдд्рд░ рд╣ै।
рд╡ाрдЗрд╕ рдПрдбрдоिрд░рд▓ рд▓ूрдерд░ा рдиे рдиौрд╕ेрдиा рджिрд╡рд╕ рдХी рдкूрд░्рд╡ рд╕ंрдз्рдпा рдкрд░ рд╕ंрд╡ाрджрджाрддाрдУं рд╕े рдХрд╣ा, "рдЖрдИрдПрдирдПрд╕ рдмेрдЯрд╡ा рд░िрдлाрдЗрдЯ рд╕े рдЧुрдЬрд░ рд░рд╣ा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдорд╢ीрдирд░ी рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЕрди्рдп рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХो рднी рдЦाрд░िрдЬ рдХрд░ рджिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЬрд╣ाрдЬ 201 9 рдХी рддीрд╕рд░ी рддिрдоाрд╣ी рддрдХ рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рддैрдпाрд░ рд╣ोрдЧा।"
рджिрд╕рдо्рдмрд░ 2016 рдоें рд╕ूрдЦे рдбॉрдХिंрдЧ рдХे рджौрд░ाрди рдиौрд╕ेрдиा рдбॉрдХрдпाрд░्рдб рдоें рдПрдХ рд░िрдлिрдЯ рдХे рджौрд░ाрди рдЬрд╣ाрдЬ рдЕрдкрдиे рдкрдХ्рд╖ рдоें рдлिрд╕рд▓ рдЧрдпा рдеा рдЬрдм рджो рдЪाрд▓рдХ рджрд▓ рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдХी рдоौрдд рд╣ो рдЧрдИ рдеी।
рдиौрд╕ेрдиा рдХे рд╕ूрдд्рд░ों рдиे рдХрд╣ा рдеा рдХि рдЖрдИрдПрдирдПрд╕ рдмेрдЯрд╡ा рдХी рдорд░рдо्рдордд рд╕े рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕рдордп рд▓рдЧा рдеा।
рдПрдХ рдФрд░ рдкूрдЫрддाрдЫ рдХे рдЬрд╡ाрдм рдоें, рдЙрдкाрдз्рдпрдХ्рд╖ рдПрдбрдоिрд░рд▓ рдиे рдХрд╣ा рдХि 750 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рдХे рд╡िрдоाрди рд╡ाрд╣рдХ рдЖрдИрдПрдирдПрд╕ рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдХे рдХाрдо рдХो рдХрдо рдХрд░рдиे рдоें рдХрдо рдЕрд╡рдзि рдоें рдкूрд░ा рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рд╡ाрдЗрд╕ рдПрдбрдоिрд░рд▓ рдиे рдХрд╣ा, "рдПрдпрд░рдХ्рд░ाрдл्рдЯ рд╡ाрд╣рдХ рдХा рд░िрдлिрдЯिंрдЧ рдХाрдо 30 рдирд╡ंрдмрд░ рддрдХ рдЦрдд्рдо рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдеा, рд▓ेрдХिрди рд╣рдордиे рдЗрд╕े 12 рджिрди рдкрд╣рд▓े рдкूрд░ा рдХрд░ рд▓िрдпा рдеा। рдЕрдм рд╡ाрд╣рдХ рдкрд░ рдЙрдб़ाрди рд╕ंрдЪाрд▓рди рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै।"
рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдиौрд╕ेрдиा рдХे рдмेрдб़े рдоें рдЕрдзिрдХ рд╡िрдоाрди рд╡ाрд╣рдХ рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдкрд░ рднी рд░ेрдЦांрдХिрдд рдХिрдпा।
"рдХिрдиाрд░े рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╡िрдоाрди рдЬрд░ूрд░рддों рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै, рд╣ाрд▓ांрдХि рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рд▓ंрдмे рд╕рдордп рддрдХ рд╣рд╡ा рдоें рд░рд╣рдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдиौрд╕ेрдиा рдХे рдмेрдб़े рдоें рдПрдХ рд╡िрдоाрди рд╡ाрд╣рдХ рд╣ोрдиे рдХा рджрд░्рд╢рди рд╡рд╣ рднрд╡िрд╖्рдп рд╣ै рдЬो рдиिрдХрдЯ рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рд░рд╣рдиे рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै" рдПрдбрдоिрд░рд▓ рдиे рдХрд╣ा।
рдкिрдЫрд▓े рд╕ाрд▓, рд░рдХ्рд╖ा рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдиे рдЕрдкрдиी рдЙрдЪ्рдЪ рд▓ाрдЧрдд рдХे рдХाрд░рдг рджूрд╕рд░े рд╡िрдоाрди рд╡ाрд╣рдХ рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдиेрд╡ी рдХी рдпोрдЬрдиा рдХो рдкрдХрдб़рдиे рдХा рдлैрд╕рд▓ा рдХिрдпा рдеा।
2016 рдоें рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рдеाрдкिрдд рдПрдХ рд╕рдоिрддि рдиे рдЕंрдбрдоाрди рдФрд░ рдиिрдХोрдмाрд░ рдж्рд╡ीрдкрд╕рдоूрд╣ рдоें рдПрдХ рд╡ाрд╣рдХ рдХे рдмрдЬाрдп рд▓рдб़ाрдХू рд╡िрдоाрди рдХे рд▓िрдП рд▓ंрдмे рд╕рдордп рддрдХ рдЪрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рдиिрд╡ेрд╢ рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢ рдХी рдеी।
рдЗрд╕ рдмीрдЪ, рдЙрднрдпрдЪрд░ рд╣рдорд▓ा рдЬрд╣ाрдЬों рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдкрд░ рдЯिрдк्рдкрдгी рдХрд░рддे рд╣ुрдП, рдЬिрд╕े рд▓ैंрдбिंрдЧ рдк्рд▓ेрдЯрдлाрд░्рдо рдбॉрдХ्рд╕ (рдПрд▓рдкीрдбी) рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै, рдЙрдкाрдз्рдпрдХ्рд╖ рдиे рдХрд╣ा, "рд╣рдоाрд░ी рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЪाрд░ рдПрд▓рдкीрдбी рд╣ाрд╕िрд▓ рдХी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдП। рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рджो рдХंрдкрдиिрдпां рдоैрджाрди рдоें рд╣ैं рд▓ेрдХिрди рдЬрд╣ाрдЬों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा рднाрд░рдд рдХी рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд▓ाрдЧрдд рдХрд░ीрдм 20,000 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рд╣ोрдиे рдХा рдЕрдиुрдоाрди рд╣ै।
рд╕ुрдкрд░рд╕ोрдиिрдХ рдоिрд╕ाрдЗрд▓ рдм्рд░рд╣्рдоोрд╕ рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рдмाрд░े рдоें рдкूрдЫे рдЬाрдиे рдкрд░, рдЬिрд╕े рдЗрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ рдоें рдПрдХ рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдХрдеिрдд рддौрд░ рдкрд░ рд▓ीрдХ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा, рдЙрдкाрдз्рдпрдХ्рд╖ рдиे рдХрд╣ा, "рдоैं рдм्рд░ाрд╣्рдоोрд╕ рдоिрд╕ाрдЗрд▓ों рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╡िрд╡рд░рдг рдоें рдирд╣ीं рдЧрдпा рдеा рдЬो рдХि рд▓ीрдХ рд╣ो рдЧрдпा рдеा рдоेрд░े рдкाрд╕ рдЖрдкрдХो рдпрд╣ рдмрддाрдиे рдХे рд▓िрдП рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╡िрд╡рд░рдг рдирд╣ीं рд╣ैं рдХि рдХ्рдпा рдХिрд╕ी рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рд╕े рд╕рдордЭौрддा рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा рдпा рдирд╣ीं।
рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдФрд░ рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдЖрддंрдХрд╡ाрдж рд╡िрд░ोрдзी рджрд▓ (рдПрдЯीрдПрд╕) рдиे рдХрдеिрдд рддौрд░ рдкрд░ рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХो "рддрдХрдиीрдХी рд╕ूрдЪрдиा" рд▓ीрдХ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдоें рдиाрдЧрдкुрд░ рд╕े рдм्рд░рд╣्рдоोрд╕ рдПрдпрд░ोрд╕्рдкेрд╕ рдЗрдХाрдИ рдЕрднिрдпंрддा рдиिрд╢ांрдд рдЕрдЧ्рд░рд╡ाрд▓ рдХो рдЧिрд░рдл्рддाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рдеा।
рдЬी-20 рдоें рднाрд░рдд рдХा рдмрдв़рддा рдорд╣рдд्рд╡
(sabhar dainik jagran )
рдЬрдЯिрд▓ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдХूрдЯрдиीрддिрдХ рджांрд╡рдкेрдЪों рдХे рдмीрдЪ рдЕрд░्рдЬेрдЯीрдиा рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी рдм्рдпूрдирд╕ рдЖрдпрд░्рд╕ рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рдЬी-20 рджेрд╢ों рдХा 13рд╡ां рд╢िрдЦрд░ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡्рдпाрдкाрд░, рдбрдм्рд▓्рдпूрдЯीрдУ рдоें рд╕ुрдзाрд░, рд░ोрдЬрдЧाрд░, рдиिрд╡ेрд╢, рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдгрд╡ाрдж, рдЖрддंрдХрд╡ाрдж рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЬैрд╕े рдоुрдж्рджों рдкрд░ рд╡िрд╕्рддृрдд рдЪрд░्рдЪा рдХे рд╕ाрде рд╕ंрдкрди्рди рд╣ो рдЧрдпा। рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЪрд▓ рд░рд╣ी рддрдиाрддрдиी рдХे рдмीрдЪ рдпрд╣ рд░ाрд╣рдд рдХी рдмाрдд рд░рд╣ी рдХि рдЬी-20 рджेрд╢ों рдиे рдПрдХ рд╕्рд╡рд░ рдоें рд╡िрд╢्рд╡ рд╡्рдпाрдкाрд░ рд╕ंрдЧрдарди (рдбрдм्рд▓्рдпूрдЯीрдУ) рдоें рдвांрдЪाрдЧрдд рд╕ुрдзाрд░ рдкрд░ рд╣ाрдоी рднрд░ी। рд╕ंрдЧрдарди рдХे рджेрд╢ों рдиे рдмेрд╣िрдЪрдХ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рднी рдХिрдпा рдХि рдбрдм्рд▓्рдпूрдЯीрдУ рд╡ृрдж्рдзि рдФрд░ рд░ोрдЬрдЧाрд░ рд╕ृрдЬрди рдХे рдЕрдкрдиे рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдХो рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░рдиे рдоें рд╡िрдлрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕ंрднрд╡ рд╣ै рдХि рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╡рдХ्рдд рдоें рдЗрд╕рдХो рд░ोрдЬрдЧाрд░ोрди्рдоुрдЦ рдмрдиाрдиे рдХी рдкрд╣рд▓ рддेрдЬ рд╣ो।
рдиौ-рд╕ूрдд्рд░ीрдп рдПрдЬेंрдбा
рдЬी-20 рд╢िрдЦрд░ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рднाрд░рдд рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕ рдЕрд░्рде рдоें рдЬ्рдпाрджा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд░рд╣ा рдХि рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрд░्рдеिрдХ рдЕрдкрд░ाрдзिрдпों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдкेрд╢ рдиौ-рд╕ूрдд्рд░ीрдп рдПрдЬेंрдбे рдХो рд╕ंрдЧрдарди рдХे рд╕рднी рджेрд╢ों рдиे рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рд▓िрдпा рдФрд░ рдоाрдиा рдХि рднрдЧोрдб़े рдЖрд░्рдеिрдХ рдЕрдкрд░ाрдзिрдпों рдХो рдк्рд░рд╡ेрд╢ рджेрдиे рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдкрдиाрд╣рдЧाрд╣ рдкाрдиे рд╕े рд░ोрдХрдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рддंрдд्рд░ рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ै। рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдиे рдЕрдкрдиे рдиौ рд╕ूрдд्рд░ीрдп рдПрдЬेंрдбे рдоें рд╕ंрдЧрдарди рдХे рд╕рднी рджेрд╢ों рд╕े рдЖрдЧ्рд░рд╣ рднी рдХिрдпा рдХि рдЖрд░्рдеिрдХ рдЕрдкрд░ाрдзिрдпों рд╕े рдиिрдкрдЯрдиे рдХे рд▓िрдП рдХाрдиूрдиी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХे рд╕ाрде рдпूрдиाрдЗрдЯेрдб рдиेрд╢ंрд╕ рдХрди्рд╡ेंрд╢рди рдЕрдЧेंрд╕्рдЯ рдХрд░рдк्рд╢рди рдФрд░ рдпूрдиाрдЗрдЯेрдб рдиेрд╢ंрд╕ рдЕрдЧेंрд╕्рдЯ рдЯ्рд░ांрд╕рдиेрд╢рдирд▓ рдСрд░्рдЧрдиाрдЗрдЬ्рдб рдХ्рд░ाрдЗрдо рдХे рд╕िрдж्рдзांрддों рдХो рдкूрд░्рдгрдд: рдПрд╡ं рдк्рд░рднाрд╡ी рддрд░ीрдХे рд╕े рдХ्рд░िрдпाрди्рд╡िрдд рдХрд░рдиे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ै। рднाрд░рдд рдХे рдХрдИ рд░рд╕ूрдЦрджाрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЕрдкрд░ाрдз рдХो рдЕंрдЬाрдо рджेрдХрд░ рджूрд╕рд░े рджेрд╢ों рдоें рд╢рд░рдг рд▓िрдП рд╣ुрдП рд╣ैं। рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдиे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд╣ा рдХि рдЕрдЧрд░ рд╕ंрдЧрдарди рдХे рд╕рднी рджेрд╢ рдЗрд╕ рджिрд╢ा рдоें рдаोрд╕ рдкрд╣рд▓ рдХрд░рддे рд╣ैं рддो рд╕ूрдЪрдиा рдХे рдмेрд╣рддрд░ рдЖрджाрди-рдк्рд░рджाрди рдХे рдЬрд░िрдпे рднрдЧोрдб़े рдЖрд░्рдеिрдХ рдЕрдкрд░ाрдзिрдпों рдкрд░ рд╢िрдХंрдЬा рдХрд╕ा рдЬा рд╕рдХेрдЧा।
рдЧौрд░ рдХрд░ें рддो рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдиे рдЬी-20 рд╢िрдЦрд░ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдоें рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЪिंрддाрдУं рдХो рд╕ाрдЭा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЗрд╕ рдоंрдЪ рдХा рднाрд░рдд рдХे рд╣िрдд рдоें рд╢ाрдирджाрд░ рд╕рджुрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬрд╣ां рдПрдХ рдУрд░ рдЬाрдкाрди рдХे рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рд╢िंрдЬो рдПрдмे рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдбोрдиाрд▓्рдб рдЯ्рд░ंрдк рд╕े рд╕ाрдЭा рдорд╕рд▓ों рдкрд░ рдЧंрднीрд░ рд╡िрдорд░्рд╢ рдХрд░ рд╣िंрдж-рдк्рд░рд╢ांрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХो рд╕ाрдЭा рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡ृрдж्рдзि рд╡ाрд▓ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдмрдиाрдиे рдХी рдЕрдкрдиी рд╡рдЪрдирдмрдж्рдзрддा рдкрд░ рдк्рд░рддिрдмрдж्рдзрддा рдЬрддाрдИ рд╡рд╣ीं рдЪीрди рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╢ी рдЪिрдирдлिंрдЧ рдФрд░ рд░ूрд╕ рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╡्рд▓ाрджिрдоीрд░ рдкुрддिрди рд╕े рднाрд░рдд рдХे рдЗрд╕ рдордд рдХा рд╕рдорд░्рдерди рдХрд░ाрдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рд░рд╣े рдХि рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдФрд░ рдбрдм्рд▓्рдпूрдЯीрдУ рдЬैрд╕े рдЕрди्рдп рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдоें рдвांрдЪाрдЧрдд рд╕ुрдзाрд░ рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ै।
12 рд╕ाрд▓ рдмाрдж рдд्рд░िрдкрдХ्рд╖ीрдп рд╡ाрд░्рддा
рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоोрджी рдХी рдкрд╣рд▓ рд╕े рднाрд░рдд, рдЪीрди рдФрд░ рд░ूрд╕ рдХे рдмीрдЪ 12 рд╕ाрд▓ рдмाрдж рджूрд╕рд░ी рдмाрд░ рдд्рд░िрдкрдХ्рд╖ीрдп рд╡ाрд░्рддा рд╣ुрдИ, рдЬो рдХि рдЗрди рджेрд╢ों рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрдмंрдзों рдХे рдкुрдирдорд░ूрд▓्рдпांрдХрди, рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдмрд╣ाрд▓ी рдФрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рд╢ांрддि рдХे рд▓िрдП рдмेрд╣рдж рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЗрди рддीрдиों рджेрд╢ों рдХे рдиेрддाрдУं рдХे рдмीрдЪ 2006 рдоें рдд्рд░िрдкрдХ्рд╖ीрдп рд╡ाрд░्рддा рд╣ुрдИ рдеी। рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╡рдХ्рдд рдоें рдЗрд╕ рд╡ाрд░्рддा рдХे рд╢ाрдирджाрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ, рдХूрдЯрдиीрддिрдХ рдФрд░ рд░рдгрдиीрддिрдХ рдкрд░िрдгाрдо рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЧौрд░ рдХрд░ें рддो рд╡ुрд╣ाрди рдмैрдардХ рдХे рдмाрдж рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдФрд░ рдЪीрди рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╢ी рдЪिрдирдлिंрдЧ рдХे рдмीрдЪ рдпрд╣ рдЪौрдеी рдоुрд▓ाрдХाрдд рд╣ै। рдмाрд░-рдмाрд░ рдоुрд▓ाрдХाрдд рдФрд░ рд╕ंрд╡ाрдж рдиे рджोрдиों рджेрд╢ों рдХे рд░िрд╢्рддों рдоें рдоिрдаाрд╕ рдШोрд▓ी рд╣ै। рдЙрд╕ी рдХा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै рдХि рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдФрд░ рдЪीрди рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╢ी рдЪिрдирдлिंрдЧ рджोрдиों рдиे рдПрдХ рд╕्рд╡рд░ рдоें рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдХि рдиिрдпрдоिрдд рд╕ंрд╡ाрдж рд╕े рджोрдиों рджेрд╢ों рдХे рд░िрд╢्рддों рдХो рдордЬрдмूрддी рдоिрд▓ी рд╣ै। рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ै рдХि рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╡рдХ्рдд рдоें рджोрдиों рджेрд╢ рдЬрдЯिрд▓ рд╕ीрдоा-рд╡िрд╡ाрдж рдХो рднी рд╕ुрд▓рдЭाрдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рд░рд╣ेंрдЧे। рднाрд░рдд рдХे рд▓िрдП рдЪीрди рдФрд░ рд░ूрд╕ рд╕े рдмेрд╣рддрд░ рд╕ंрдмंрдз рд░рдХ्рд╖ा, рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा, рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рд╢ांрддि рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ुрдзाрд░ рдХो рдЧрддि рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдмेрд╣рдж рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рд╢िрдЦрд░ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рд╕े рдЗрддрд░ рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдФрд░ рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рдорд╣ाрд╕рдЪिрд╡ рдПंрдЯोрдиिрдпों рдЧुрддेрд░рд╕ рдХे рдмीрдЪ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЧंрднीрд░ рд╡िрдЪाрд░-рд╡िрдорд░्рд╢ рд╣ुрдЖ рдФрд░ рдкेрд░िрд╕ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕рдордЭौрддे рдкрд░ рдПंрдЯोрдиिрдпों рдЧुрддेрд░рд╕ рдиे рднाрд░рдд рдХे рд░ुрдЦ рдХी рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдХी।
рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╣ै рдХि рдкेрд░िрд╕ рд╕рдордЭौрддे рдХे рддрд╣рдд рднाрд░рдд рдиे 2030 рддрдХ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХे рд▓िрдП рдШाрддрдХ рдЧैрд╕ों рдХा рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬрди 35 рдк्рд░рддिрд╢рдд рддрдХ рдШрдЯाрдиे рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рдиिрдоिрдд्рдд рднाрд░рдд рдФрд░ рдл्рд░ांрд╕ рдиे рдоिрд▓рдХрд░ рдЗंрдЯрд░рдиेрд╢рдирд▓ рд╕ोрд▓рд░ рдПрд▓ाрдпंрд╕ рдмрдиाрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें 121 рдЕрди्рдп рджेрд╢ों рдХो рднी рдЬोрдб़े рдЬाрдиे рдХी рддैрдпाрд░ी рд╣ै। рдЗрди рджेрд╢ों рдоें рдкрд╣ुंрдЪрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ूрд░्рдп рдХी рдХिрд░рдгों рдХा рд▓ाрдн рд▓ेрддे рд╣ुрдП рдЙрдирд╕े рдКрд░्рдЬा рдкैрджा рдХी рдЬाрдПрдЧी। рдпрд╣ां рдЬाрдирдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХि рдЧрдд рд╡рд░्рд╖ рдЬрд░्рдордиी рдХे рд╣ैрдо्рдмрд░्рдЧ рд╢рд╣рд░ рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рдЬी-20 рджेрд╢ों рдХे рд╢िрдЦрд░ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдоें рдм्рд░िрдХ्рд╕ рджेрд╢ों (рдм्рд░ाрдЬीрд▓, рд░ूрд╕, рднाрд░рдд, рдЪीрди рдФрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рдЕрдл्рд░ीрдХा) рдиे рдЬी-20 рдХे рд╕рджрд╕्рдп рджेрд╢ों рд╕े рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рднी рдкेрд░िрд╕ рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдХрд░ाрд░ рдХो рдХрдб़ाрдИ рд╕े рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиे рдХी рдЕрдкीрд▓ рдХी рдФрд░ рдХрд╣ा рдХि рдкेрд░िрд╕ рд╕рдордЭौрддा рдЕрдкрд░िрд╡рд░्рддрдиीрдп рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рд╕े рдкрд▓рдЯा рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХрддा। рднाрд░рдд рдЖрдЬ рднी рдЕрдкрдиी рдкुрд░ाрдиी рдк्рд░рддिрдмрдж्рдзрддा рдкрд░ рдХाрдпрдо рд╣ै।
2022 рдоें рдоेрдЬрдмाрдиी рдХрд░ेрдЧा рднाрд░рдд
рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоोрджी рдиे рдпूрд░ोрдкीрдп рд╕ंрдШ рдХे рд╕ाрде рднाрд░рдд рдХे рд░िрд╢्рддे рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиे рдХी рдкрд╣рд▓ рдХे рд╕ाрде рдЖрддंрдХрд╡ाрдж рд╕े рдиिрдкрдЯрдиे рдХे рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдк्рд░рдпाрд╕ों рдкрд░ рднी рдЪрд░्рдЪा рдХी। рдЕрдЪ्рдЫी рдмाрдд рд╣ै рдХि рджोрдиों рдкрдХ्рд╖ों рдиे рдЖрддंрдХрд╡ाрдж рдФрд░ рдХрдЯ्рдЯрд░рд╡ाрдж рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ, рдЬैрд╡िрдХ, рд░ेрдбिрдпोрд▓ॉрдЬिрдХрд▓ рдФрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдЦрддрд░ों рд╕े рдиिрдкрдЯрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рд╣рдпोрдЧ рдмрдв़ाрдиे рдХे рддрд░ीрдХों рдкрд░ рд╕рд╣рдорддि рдЬрддाрдИ рд╣ै। рднाрд░рдд рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдмрдб़ी рдЙрдкрд▓рдм्рдзि рд╣ै рдХि рд╡рд╣ 2022 рдоें рдЕрдЧрд▓े рдЬी-20 рд╢िрдЦрд░ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХी рдоेрдЬрдмाрдиी рдХрд░ेрдЧा। рдпрд╣ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рднाрд░рдд рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕рд▓िрдП рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдХि 2022 рдоें рднाрд░рдд рдЕрдкрдиी рдЖрдЬाрджी рдХी 75рд╡ीं рд╕ाрд▓рдЧिрд░рд╣ рдордиाрдПрдЧा।
рдаोрд╕ рд░ोрдбрдоैрдк рдХा рдЕрднाрд╡
рдЬी-20 рдХे 13рд╡ें рд╢िрдЦрд░ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХा рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХрд░ें рддो рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░-рд╡िрдорд░्рд╢ рддрдХ рд╣ी рд╕ीрдоिрдд рд░рд╣ा। рдЙрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдоौрдж्рд░िрдХ, рд╡िрдд्рддीрдп рдФрд░ рд╕ंрд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рдиीрддिрдпों рдкрд░ рддाрд▓рдоेрд▓ рдмिрдаाрдиे рдФрд░ рдХрд░ рдЪोрд░ी рд░ोрдХрдиे рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдХोрдИ рд░ोрдбрдоैрдк рдирд╣ीं рдЦींрдЪा рдЧрдпा। рдЗрд╕ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдоें рдЙрдо्рдоीрдж рдеी рдХि рдЬी-20 рдХे рджेрд╢ рдЖрд░्рдеिрдХ рдоुрдж्рджों рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЕрд╕ंрддुрд▓िрдд рд╡िрдХाрд╕, рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдоांрдЧ рдоें рдХрдоी рдФрд░ рдвांрдЪाрдЧрдд рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рд╕े рдиिрдкрдЯрдиे рдХी рдЪुрдиौрддी рдХो рд╕ाрдордиे рд░рдЦ рдХिрд╕ी рдаोрд╕ рд╕рдордЭौрддे рдХो рдЖрдХाрд░ рджेंрдЧे, рд▓ेрдХिрди рд╕िрд░्рдл рдЪрд░्рдЪा рддрдХ рд╣ी рд╕ीрдоिрдд рд░рд╣े। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдХाрд▓ा рдзрди рд╕े рдиिрдкрдЯрдиे, рдЯैрдХ्рд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рд▓ाрдиे, рдиिрд╡ेрд╢ рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдмрдв़ाрдиे, рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рд▓िрдП рдоुрдХ्рдд рдЖрд╡ाрдЬाрд╣ी рдкрд░ рдЬोрд░ рджेрдиे, рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдП рдКрд░्рдЬा рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдФрд░ рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ рдЯैрдХ्рд╕ рдХी рдЪोрд░ी рд░ोрдХрдиे рдХे рд▓िрдП рдиीрддिрдЧрдд рдЙрдкाрдп рдкрд░ рднी рдЧौрд░ рдирд╣ीं рдлрд░рдоाрдпा рдЧрдпा। рд╕рджрд╕्рдп рджेрд╢ों рдж्рд╡ाрд░ा рдиीрддिрдЧрдд рд╕рдорди्рд╡рдп рдФрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХी рджिрд╢ा рдоें рдЖрдЧे рдмрдв़рдХрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡िрдд्рддीрдп рдмाрдЬाрд░ рдХी рд╕्рдеिрд░рддा рдХे рд▓िрдП рдоुрдж्рд░ाрдиीрддि рдХो рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡ी рдмрдиाрдиे рдкрд░ рднी рдЧंрднीрд░рддा рдирд╣ीं рджिрдЦाрдИ рдЧрдИ। рдЙрдо्рдоीрдж рдеी рдХि рд╕рджрд╕्рдп рджेрд╢ рдоौрдЬूрджा рдЖрд░्рдеिрдХ рдард╣рд░ाрд╡ рд╕े рдЙрдмрд░рдиे рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рд░ोрдЬрдЧाрд░ोрди्рдоुрдЦ рдоाрд╣ौрд▓ рдиिрд░्рдоिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рд░рдХाрд░ी рдЦрд░्рдЪ рдФрд░ рд╡िрдд्рддीрдп рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдХे рдордз्рдп рд╕ंрддुрд▓рди рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдаोрд╕ рдиीрддि рдмрдиाрдПंрдЧे, рд▓ेрдХिрди рд╡े рдвुрд▓рдоुрд▓ рд░рд╡ैрдпा рдЕрдкрдиाрддे рджिрдЦे। рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдоें рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдгрд╡ाрджी рдЙрдкाрдпों рдХो рд╡ाрдкрд╕ рд▓ेрдиे рдХे рд╕ाрде рдХрд░ рдиिрдпрдоों рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рднी рдХिрд╕ी рддрд░рд╣ рдХी рдаोрд╕ рдкрд╣рд▓ рдирд╣ीं рд╣ुрдИ। рдЕрдЧрд░ рдЗрд╕ рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рд╣ुрдИ рд╣ोрддी рддो рдиि:рд╕ंрджेрд╣ рд╡िрдХाрд╕рд╢ीрд▓ рджेрд╢ों рдХा рднрд▓ा рд╣ोрддा।
рдЙрднрд░рддे рджेрд╢ों рдХी рдЪुрдиौрддी
рдоौрдЬूрджा рд╕рдордп рдоें рдЬी-20 рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЪुрдиौрддी рдЙрднрд░рддी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╡ाрд▓े рджेрд╢ों рдоें рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХा рд╕ंрдХрдЯ рдЦрдд्рдо рдХрд░рдиा, рдзीрдоी рд╡ृрдж्рдзि рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдпूрд░ोрдк рдоें рд╡िрдд्рддीрдп рдмाрдЬाрд░ рдХे рдмिрдЦрд░ाрд╡ рдХो рд░ोрдХрдиा рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдордж्рджेрдирдЬрд░ рдмैंрдХिंрдЧ рдпूрдиिрдпрди рдХो рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рдвंрдЧ рд╕े рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдкूंрдЬी рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдоें рд╡्рдпाрдкрдХ рдЙрддाрд░-рдЪрдв़ाрд╡, рдХрдаिрди рд╡िрдд्рддीрдп рд╣ाрд▓ाрдд рдФрд░ рдЙрдкрднोрдХ्рддा рд╡рд╕्рддुрдУं рдХे рдоूрд▓्рдпों рдоें рдШрдЯ-рдмрдв़ рдХो рдеाрдордиा рднी рдЙрд╕рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╣ै। рдпрд╣ рддрде्рдп рд╣ै рдХि рдЖंрддрд░िрдХ рдЬрдЯिрд▓рддाрдУं рдФрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдмाрдЬाрд░ рдоें рдЕрдиिрд╢्рдЪिрддрддा рдХा рдоाрд╣ौрд▓ рдмрдиा рд╣ुрдЖ рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рди рдХेрд╡рд▓ рд╡िрдХाрд╕рд╢ीрд▓ рджेрд╢ों, рдмрд▓्рдХि рд╡िрдХрд╕िрдд рджेрд╢ों рдоें рднी рдиिрдЬी рдиिрд╡ेрд╢ рдХрдо рд╣ो рд░рд╣े рд╣ैं। рдпрд╣ рдЬी-20 рдХे рд╡िрдХрд╕िрдд рджेрд╢ों рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╣ै рдХि рд╡े рдЙрди рд╡िрдХाрд╕рд╢ीрд▓ рджेрд╢ों рдоें рдЬрд╣ां рдЬीрдбीрдкी рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рдФрд░ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЛрдг рдХाрдлी рдКंрдЪा рд╣ै рд╡рд╣ां рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ुрдзाрд░ों рдХा рди рд╕िрд░्рдл рд╕рдорд░्рдерди рдХрд░ें, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕рдоें рд╕рд╣рднाрдЧी рднी рдмрдиें। рдЙрдЪिрдд рд╣ोрддा рдХि рдЗрд╕ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдоें рдЬी-20 рдХे рд╕рджрд╕्рдп рджेрд╢ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЧрддि рд▓ाрдиे рдФрд░ рдвांрдЪाрдЧрдд рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдУं рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдП рдХрд░्рдЬ рдХी рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕ुрд╡िрдзा рдХी рдЙрдкрд▓рдм्рдзрддा рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рдиीрддि рдмрдиाрдП рд╣ोрддे, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рдкрд╣рд▓ рдирд╣ीं рд╣ुрдИ। рд╕ंрдЧрдарди рдХे рджेрд╢ों рдХो рд╕рдордЭрдиा рд╣ोрдЧा рдХि рдиिрд╡ेрд╢, рд╡िрдд्рддीрдп рдиिрдпрдорди рдФрд░ рдвांрдЪाрдЧрдд рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдУं рдХे рдкोрд╖рдг рд╕े рдЬुрдб़ी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рдЬрдм рддрдХ рдЕंрдд рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा рддрдм рддрдХ рдЬी-20 рд╕рдоूрд╣ рдЕрдкрдиे рд▓рдХ्рд╖्рдп рдХो рд╣ाрд╕िрд▓ рдирд╣ीं рдХрд░ेрдЧा। рд╕рдЪ рддो рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЗрди्рд╣ीं рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдХो рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ी рдЬी-20 рд╕рдоूрд╣ рдХा рдЧрдарди рд╣ुрдЖ рдеा। рдЕрдЪ्рдЫी рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рднाрд░рдд рд╣рд░ рд╢िрдЦрд░ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдоें рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдкрд░ рдЪिंрддा рдЬाрд╣िрд░ рдХрд░ рдЬी-20 рдХो рдЙрд╕рдХा рд▓рдХ्рд╖्рдп рдпाрдж рджिрд▓ा рд░рд╣ा рд╣ै।
рддेрд▓ рдХा рдЦेрд▓ рдЕрднी рдФрд░ рдЪрд▓ेрдЧा
(рд╕ौрд░рдн рдЪंрдж्рд░, рдкूрд░्рд╡ рдкेрдЯ्рд░ोрд▓िрдпрдо рд╕рдЪिрд╡)
(sabhar hindustan )
рддेрд▓ рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдХो рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╡рд╕्рддु рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рд╡рдЬрд╣ें рднी рд╣ैं। рддेрд▓ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рд▓िрдП рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै, рдЗрд╕рдХा рдЕрдкрдиा рд╕ैрди्рдп рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ै рдФрд░ рдХुрдЫ рдЗрд▓ाрдХों рдоें рд╣ी рдЗрд╕рдХे рднंрдбाрд░ рд╕िрдордЯे рд╣ैं। рдпрд╣ рдЕрдиुрдоाрди рд▓рдЧाрдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ै рдХि рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рджिрдиों рдоें рддेрд▓ рдХी рдХीрдорддें рдХिрддрдиी рд╣ोंрдЧी? рдХ्рдпोंрдХि рддेрд▓ рдХी рджुрдиिрдпा рдоें рдЕрдиिрд╢्рдЪिрддрддा рд╣ी рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ै। рднू-рд░ाрдЬрдиीрддि рдФрд░ рднू-рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рддेрд▓ рдХा рдЕрд╡्рд╡рд▓ рд╕्рдеाрди рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рд╕ाрдорд░िрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рднी рд╣ै। рдпрд╣ рдЕрдкрдиे рдмूрддे рдкрд░ рджुрдиिрдпा рдХे рддрдоाрдо рджेрд╢ों рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा, рднू-рд░ाрдЬрдиीрддि рдФрд░ рдЖंрддрд░िрдХ рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдЙрдерд▓-рдкुрдерд▓ рдордЪा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдл्рд░ांрд╕ рдХे рджंрдЧे рдЗрд╕рдХे рддाрдЬा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ैं।
рдл्рд░ांрд╕ рдХी рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдФрд░ рдбीрдЬрд▓ рдкрд░ рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдХрд░ рд▓рдЧाрдХрд░ рдЗрдирдХी рдХीрдорддें рдмреЭा рджीं। рдорд╣ंрдЧाрдИ рдХे рдХाрд░рдг рдЬीрд╡рди-рдпाрдкрди рдоें рдЖ рд░рд╣ी рдоुрд╢्рдХिрд▓ों рд╕े рд╡ैрд╕े рд╣ी рд╡рд╣ां рд╣рд░ рдХोрдИ рдЬूрдЭ рд░рд╣ा рдеा। рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдХрджрдо рдиे рдЗрд╕ рдЖрдЧ рдоें рдШी рдбाрд▓рдиे рдХा рдХाрдо рдХिрдпा। рдкрд░िрд╡рд╣рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоुрдЦ्рдпрдд: рддेрд▓ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ां рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░िрдХ рдЧाреЬिрдпों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рднी рдирдЧрдг्рдп рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рд▓ोрдЧ рдкेрдЯ्рд░ो-рдкрджाрд░्рдеों рдоें рд╣ुрдИ рдоूрд▓्рдп-рд╡ृрдж्рдзि рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд╕реЬрдХों рдкрд░ рдЙрддрд░ рдЖрдП। рд╕्рдеिрддि рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХो рдмрд▓-рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиा рдкреЬा। рдоौрдд, рдЧिрд░рдл्рддाрд░िрдпों рдФрд░ рдШाрдпрд▓ों рдХा рд╕िрд▓рд╕िрд▓ा рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдпा। рдЬाрд╣िрд░ рддौрд░ рдкрд░, рдЗрд╕рд╕े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдоैрдХ्рд░ों рдХी рд╕ाрдЦ рдФрд░ рд▓ोрдХрдк्рд░िрдпрддा рдоें рднी рдЧिрд░ाрд╡рдЯ рдЖрдИ рд╣ै।
рдл्рд░ांрд╕ рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдоाрдиें, рддो рдпрд╣ рд╕рдм рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рддाрдкрдоाрди рдФрд░ рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдкрд░ рдЕंрдХुрд╢ рд▓рдЧाрдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рд╕ोрдЪ рдеी рдХि рдЬीрд╡ाрд╢्рдо рдИंрдзрди рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдоें рдХрдоी рд▓ाрдХрд░ рдХाрд░्рдмрди рдлुрдЯрдк्рд░िंрдЯ рдХो рдХрдо рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдордЧрд░ рдЬрдирддा рдХी рдирдЬрд░ рдоें рдмреЭी рдХीрдорддों рдХा рдиुрдХрд╕ाрди рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдЙрди्рд╣ें рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рд╡ाрджा рднрд╡िрд╖्рдп рдХा рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдЬो рдЕрднी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдоाрдд्рд░ рд╣ै। рдирдЬрд░िрдпे рдХे рдЗрд╕ी рдЕंрддрд░ рдиे рд▓ोрдЧों рдХो рд╕реЬрдХों рдкрд░ рдЙрддрд░рдиे рдХो рдордЬрдмूрд░ рдХिрдпा।
рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╕े рд╕рдмрдХ рд▓ेрдиा рдмुрдж्рдзिрдоाрдиी рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै। рдЕрддीрдд рдХे рдЕрдиुрднрд╡ों рдХा рд╣рдоें рд▓ाрдн рд▓ेрдиा рд╣ी рдЪाрд╣िрдП। рд╕ाрд▓ 1979 рдоें рдЗрд╕्рд▓ाрдоी рдХ्рд░ांрддि рдХे рдмाрдж рдИрд░ाрди рдоें рддेрд▓ рдХे рджाрдоों рдоें рднाрд░ी рдЙрдЫाрд▓ рдЖрдпा рдеा। рдЪूंрдХि рддेрд▓ рдХा рджाрдо рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╣ोрддा рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рддрдоाрдо рджेрд╢ों рдХे рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдФрд░ рдбीрдЬрд▓ рдХे рдЦुрджрд░ा рдоूрд▓्рдпों рдкрд░ рдкреЬा। рдЕрдоेрд░िрдХा рднी рдЗрд╕рд╕े рдЕрдЫूрддा рдирд╣ीं рд░рд╣ рд╕рдХा। 1980 рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЪुрдиाрд╡ рдоें рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЬिрдоी рдХाрд░्рдЯрд░ рдХो рдЬिрд╕ рд╣ाрд░ рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкреЬा, рдЙрд╕рдХा рдмреЬा рдХाрд░рдг рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдкंрдкों рдкрд░ рд▓рдЧी рд▓ंрдмी-рд▓ंрдмी рдХрддाрд░ें рдФрд░ рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рд╡ рдбीрдЬрд▓ рдХे рдоूрд▓्рдпों рдоें рд╡ृрдж्рдзि рдХो рднी рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
рдИрд░ाрди рд╕ंрдХрдЯ рдХे рджौрд░ाрди рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХाрд░्рдЯрд░ рдиे рддेрд▓ рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП ‘рдХाрд░्рдЯрд░ рдбॉрдХ्рдЯ्рд░िрди’ рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी рдеी। рдпрд╣ рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рджрд╢рдХों рдоें рдкрд╢्рдЪिрдо рдПрд╢िрдпा рдоें рдЕрдоेрд░िрдХी-рд░рдгрдиीрддि рдХी рдмुрдиिрдпाрдж рдмрдиी। рдЗрд╕ рдбॉрдХ्рдЯ्рд░िрди рдХे рддрд╣рдд рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рдШोрд╖рдгा рдХी рдХि рд╡рд╣ рдкрд╢्рдЪिрдо рдПрд╢िрдпा рдоें рдЕрдкрдиे рд╕ाрдорд░िрдХ рд╣िрддों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдмрд▓ рдк्рд░рдпोрдЧ рдХा рд╡िрдХрд▓्рдк рдЕрдкрдиा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рджрд╢рдХों рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рдХрдИ рдмाрд░ рдРрд╕ा рдХिрдпा рднी। рдЦाреЬी рдпुрдж्рдз рдФрд░ рдЗрд░ाрдХ рдкрд░ рд╕ैрди्рдп рд╣рдорд▓ा рдЗрд╕рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ैं। рдЬिрдоी рдХाрд░्рдЯрд░ рдХे рдмाрдж рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдмрдиे рд░ोрдиाрд▓्рдб рд░ेрдЧрди рдиे рднी рдЗрд╕ ‘рдбॉрдХ्рдЯ्рд░िрди’ рдХो рдЖрдЧे рдмреЭाрддे рд╣ुрдП рд╕рдКрджी рдЕрд░рдм рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рд╕ैрди्рдп рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдХрд░рдиे рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी। рдЗрд╕рдХे рдкрд╣рд▓े 1976 рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдФрд░ рд╕рдКрджी рдШрд░ाрдиे рдХे рдмीрдЪ рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдПрдХ рд╕рдордЭौрддा рд╣ुрдЖ рдеा, рдЬिрд╕рдиे ‘рдкेрдЯ्рд░ो-рдбॉрд▓рд░्рд╕’ рдХो рдЬрди्рдо рджिрдпा рдеा।
рдЕрднी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдбोрдиाрд▓्рдб рдЯ्рд░ंрдк рдж्рд╡ाрд░ा рдЯ्рд╡िрдЯрд░ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕рдКрджी рдЕрд░рдм рдкрд░ рджрдмाрд╡ рдмрдиाрдХрд░ рддेрд▓ рдХे рджाрдо рдХो рд╕ंрддुрд▓िрдд рд╡ рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рд░рдЦрдиे рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ рдХो рдЗрд╕ी рдкрд░िрдк्рд░ेрдХ्рд╖्рдп рдоें рджेрдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдкेрдЯ्рд░ो-рдкрджाрд░्рдеों рдХे рджाрдоों рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рд░рдЦрдиा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЯ्рд░ंрдк рдХी рдШрд░ेрд▓ू рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдордЬрдмूрд░ी рд╣ै। рддेрд▓ рдХे рджाрдо рдоें рдЕрдк्рд░рдд्рдпाрд╢िрдд рддेрдЬी рдХो рд░ोрдХрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХि рд╕рдКрджी рдЕрд░рдм рдХा рдЙрдд्рдкाрджрди рд▓рдЧाрддाрд░ рдмрдиा рддो рд░рд╣े рд╣ी, рд╕ाрде-рд╕ाрде рдк्рд░рддिрдмंрдз рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдИрд░ाрди рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдпाрдд рдХिрдП рдЬा рд░рд╣े рддेрд▓ рдХी рдоाрдд्рд░ा рдоें рдЖрдИ рдХрдоी рдХी рднрд░рдкाрдИ рднी рд╡рд╣ рдХрд░े। рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдЬрдоाрд▓ рдЦाрд╢ोрдЧी рдХी рд╣рдд्рдпा рдХे рдмाрдж рдШрдЯे рдШрдЯрдиाрдХ्рд░рдо рдиे рднी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЯ्рд░ंрдк рдХे рд╣ाрдеों рдХो рдордЬрдмूрдд рдХिрдпा рд╣ै। рд╕рдКрджी рдЕрд░рдм ‘рдУрдкेрдХ рдк्рд▓рд╕’ рдпाрдиी рдУрдкेрдХ рджेрд╢ рд╡ рд░ूрд╕ рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рдХрдоी рдпा рд╕ीрдоिрдд рд░рдЦрдХрд░ рддेрд▓ рдХे рджाрдо рдоें рд╡ृрдж्рдзि рдХрд░рдиे рдоें рдЬुрдЯा рд╣ै। рдпрд╣ рдЙрд╕рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рдордЬрдмूрд░ी рднी рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЙрд╕рдХे рдмрдЬрдЯ рдоें рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рд░ाрдЬрд╕्рд╡ рдХे рд▓рдХ्рд╖्рдп рдХो рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рддेрд▓ рдХा рдоूрд▓्рдп рд▓рдЧрднрдЧ 80 рдбॉрд▓рд░ рдк्рд░рддि рдмैрд░рд▓ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдл्рд░ांрд╕ рдХे рдЖंрджोрд▓рди рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╣ै рдХि рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЯ्рд░ंрдк рддेрд▓ рдХे рджाрдо рдХो рдПрдХ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рджाрдпрд░े рдоें рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдФрд░ рдХाрд░рдЧрд░ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рдмрд╣рд░рд╣ाрд▓, рднू-рд░ाрдЬрдиीрддि рдФрд░ рднू-рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдХाрд░рдг рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдордп рдоें рддेрд▓ рдХे рджाрдоों рдоें рдЕрд╕्рдеिрд░рддा рдХे рдмрдиे рд░рд╣рдиे рдХी рдЖрд╢ंрдХा рд╣ै। рдУрдкेрдХ рдк्рд▓рд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдд्рдкाрджрди-рд╕्рддрд░ рдХो рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиा рдпा рдЗрд╕рдоें рдХрдЯौрддी рдХा рдлैрд╕рд▓ा рдУрдкेрдХ рдХी рдХрд▓ рдпाрдиी 6 рджिрд╕ंрдмрд░ рдХो рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдмैрдардХ рдоें рд▓िрдпा рдЬाрдПрдЧा। рдИрд░ाрди рдкрд░ рдЕрдоेрд░िрдХी рдк्рд░рддिрдмंрдз рд╕े рдЫूрдЯ рдХी рдЫрд╣ рдоाрд╣ рдХी рд╕рдордп-рд╕ीрдоा рднी рдордИ рдорд╣ीрдиे рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рдЦрдд्рдо рд╣ो рдЬाрдПрдЧी। рдЗрд╕ рдк्рд░рддिрдмंрдз рд╕े рдкрд╣рд▓े рдИрд░ाрди 20 рд▓ाрдЦ рдмैрд░рд▓ рд╕े рдЕрдзिрдХ рддेрд▓ рдХा рдиिрд░्рдпाрдд рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा। рдЬाрд╣िрд░ рд╣ै, рдУрдкेрдХ рдк्рд▓рд╕ рдХे рдлैрд╕рд▓ों рдХा рд╕ीрдзा рдк्рд░рднाрд╡ рддेрд▓ рдХी рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдХीрдорддों рдкрд░ рдкреЬेрдЧा।
рднाрд░рдд рдЗрди рддрдоाрдо рдШрдЯрдиाрдХ्рд░рдоों рд╕े рд╕ीрдзा-рд╕ीрдзा рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрдЧा। рдкिрдЫрд▓े рдХुрдЫ рдорд╣ीрдиों рдоें рджेрд╢ рдоें рддेрд▓ рдХे рдмреЭрддे рджाрдоों рд╕े рд╕्рдеिрддि рдЪुрдиौрддीрдкूрд░्рдг рд╣ो рдЧрдИ рдеी। рд╣ाрд▓ांрдХि рдЕрднी рддेрд▓ рдХी рдХीрдорддों рдоें рдЧिрд░ाрд╡рдЯ рд╕े рд▓ोрдЧों рдХो рд░ाрд╣рдд рдоिрд▓ी рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рддेрд▓ рдХे рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоूрд▓्рдпों рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рдиे рдХी рднाрд░рдд рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдлिрд▓рд╣ाрд▓ рдирдЧрдг्рдп рд╣ै। рдРрд╕े рдоें, рд╣рдоाрд░ी рдпрд╣ी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рд╣ोрдЧी рдХि рдУрдкेрдХ рдк्рд▓рд╕ рд╡िрд╢्рд╡ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдкрд░ рддेрд▓ рдХे рдоूрд▓्рдпों рдХे рджूрд░рдЧाрдоी рдЕрд╕рд░ рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрдХрд░ рдПрдХ рд╕ंрддुрд▓िрдд рдлैрд╕рд▓ा рд▓े। рдЦाрд╕рдХрд░, рдЬрдм рдЗрди рд╕рдм рдлैрд╕рд▓ों рдХा рдЕрд╕рд░ рд▓ोрдХрд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ों рдкрд░ рдкреЬ рд╕рдХрддा рд╣ै, рддो рдЬрд░ूрд░ी рдпрд╣ рднी рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдЕрд╡рдзि рдХे рджौрд░ाрди рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдЬो рднी рдлैрд╕рд▓ा рдХрд░े, рд╡рд╣ рдШрд░ेрд▓ू рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рд╕्рдеिрд░рддा рдФрд░ рд░ाрдЬрдХोрд╖ीрдп рдШाрдЯे рдХो рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╕ीрдоा рдоें рд░рдЦрдиे рдХे рджृреЭ рд╕ंрдХрд▓्рдк рдХे рд╕ाрде рд▓िрдпा рдЬाрдП। рдХ्рдпा рдРрд╕ा рд╣ो рд╕рдХेрдЧा?
(рдпे рд▓ेрдЦрдХ рдХे рдЕрдкрдиे рд╡िрдЪाрд░ рд╣ैं)
рдХाрд▓े рдзрди рдХो рдкрд╡िрдд्рд░ рдмрдиाрдиे рдХा рд╕िрдпाрд╕ी рдЦेрд▓
(рдЕрдЬेрдп рдХुрдоाрд░)
(NBT)
рднाрд░рдд рдХा рд╕ाрдзाрд░рдг рдЖрджрдоी рдЕрдкрдиे рдЕрдиुрднрд╡ рд╕े рдЬाрдирддा рд╣ै рдХि рдЪुрдиाрд╡ рдоें рдЬिрди рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдФрд░ рдкाрд░्рдЯिрдпों рдХे рдкाрд╕ рдЬ्рдпाрджा рдЖрд░्рдеिрдХ рддाрдХрдд рд╣ोрддी рд╣ै, рдЙрдирдХे рдЬीрддрдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдмреЭ рдЬाрддी рд╣ै। рдк्рд░ाрдпः рдпрд╣ рджेрдЦा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдоें рд▓िрдк्рдд рдмреЬी-рдмреЬी рдХंрдкрдиिрдпां рдпा рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиा рдХाрд▓ा рдзрди рдЪुрдиाрд╡ рдХे рд╕рдордп рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкाрд░्рдЯिрдпों рдХो рдЗрд╕ рдЙрдо्рдоीрдж рдоें рд╕ौंрдк рджेрддे рд╣ैं рдХि рдЪुрдиाрд╡ рдХे рдмाрдж рдЙрдирдХे рд╣िрддों рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рдз्рдпाрди рд░рдЦा рдЬाрдПрдЧा। рдЪुрдиाрд╡ी рдлंрдбिंрдЧ рдХा рдоुрдж्рджा рджрд░рдЕрд╕рд▓ рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ाрдЧू рдХी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдЖрд░्рдеिрдХ рдиीрддिрдпों рд╕े рд╕ीрдзे рдЬुреЬा рд╣ै। рд╕рд░рдХाрд░ рдоें рдЖрдИ рдкाрд░्рдЯी рдЗрд╕рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рдоें рдЖрдХрд░ рдиिрдпрдоों рдоें рдвीрд▓ рджेрдиे рдХो рдордЬрдмूрд░ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдлंрдб рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ рдШрд░ाрдиे рдиिрдпрдорди рдХрд░्рддाрдУं рдХो рдЕрдкрдиी рдЬेрдм рдоें рд░рдЦрддे рд╣ैं। рдФрд░ рдЕрдЧрд░ рд╡े рдоीрдбिрдпा рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ों рддो рдЖрдо рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рд╡िрдЪाрд░ों рдХो рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдмрджрд▓рдиे рдоें рдХाрдордпाрдм рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं рдХि рдЖрдо рдЬрдирддा рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдаाрдпे рдЬा рд░рд╣े ‘рдХрдаोрд░ рдХрджрдоों’ рдХो ‘рдЬрдирд╣िрдд’ рдоें рджेрдЦрдиे рд▓рдЧрддी рд╣ै। • рдХोрдИ рд╕ीрдоा рдирд╣ीं
рдЕрдХ्рд╕рд░ рджेрдЦा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рдХुрдЫ рдоीрдбिрдпा рдШрд░ाрдиे рдЙрди рдоीрдбिрдпाрдХрд░्рдоिрдпों рдХो рдмाрд╣рд░ рдХा рд░ाрд╕्рддा рджिрдЦाрдиे рдоें рджेрд░ рдирд╣ीं рд▓рдЧा рд░рд╣े, рдЬो рд╕рдЪ рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рдЦреЬे рд╣ोрдХрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рдХोрдИ рднी рдИрдоाрдирджाрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдоें рджрдЦрд▓ंрджाрдЬी, рдШूрд╕рдЦोрд░ी рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдеाрдЧрдд рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдХो рдХрдо рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЪुрдиाрд╡ рдоें рдмреЬी рдкूंрдЬी рдХी рднूрдоिрдХा рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣ेрдЧी। рджुрд░्рднाрдЧ्рдпрд╡рд╢ рд╣рдоाрд░े рджेрд╢ рдоें рдХंрдкрдиिрдпों рдкрд░ рд▓ाрдЧू рд╡рд╣ рдкाрдмंрджी рднी рдПрдХ рд╡िрдд्рдд рд╡िрдзेрдпрдХ рдХे рдЬрд░िрдП рдЦрдд्рдо рдХрд░ рджी рдЧрдИ рд╣ै, рдЬिрд╕рдХे рддрд╣рдд рд╡े рдЕрдкрдиे рдкिрдЫрд▓े рддीрди рд╕ाрд▓ों рдХे рдФрд╕рдд рд╢ुрдж्рдз рдоुрдиाрдлे рдХा 7.5 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ी рдлंрдб рдХे рд░ूрдк рдоें рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкाрд░्рдЯिрдпों рдХो рджे рд╕рдХрддी рдеीं। рдЕрднी рддो рд╡े рдЗрд╕ рдордж рдоें рдЬिрддрдиा рдЪाрд╣े, рдЙрддрдиा рдЦрд░्рдЪ рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ैं। рдПрдЪ рдбी рджेрд╡рдЧौреЬा рдХे рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░िрдд्рд╡ рдХाрд▓ рдоें рдЗंрдж्рд░рдЬीрдд рдЧुрдк्рддा рдХрдоेрдЯी рдиे рд╕िрдлाрд░िрд╢ рдХी рдеी рдХि рдЪुрдиाрд╡ рдоें рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХो ‘рди्рдпूрдирддрдо рд╡िрдд्рддीрдп рдЖрдзाрд░’ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЖंрд╢िрдХ рд╕рд░рдХाрд░ी рдлंрдбिंрдЧ рдХा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
рдХрдИ рджेрд╢ों рдоें рдРрд╕ी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдкрд╣рд▓े рд╕े рдоौрдЬूрдж рд╣ै। рд╣рдоाрд░े рдпрд╣ां рднी рдРрд╕ा рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдордЧрд░ рд╣рдоाрд░े рдпрд╣ां рд╣ोрдЧा рдпрд╣ рдХि рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХी рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ рдлंрдбिंрдЧ рдкрд░ рдХोрдИ рд░ोрдХ рди рд╣ोрдиे рдХी рдоौрдЬूрджा рд╕्рдеिрддि рдоें рд╕рд░рдХाрд░ी рдЦрдЬाрдиे рд╕े рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рд╕рд╣ाрдпрддा рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХे рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХा рдПрдХ рдФрд░ рд╕्рд░ोрдд рдмрдирдХрд░ рд░рд╣ рдЬाрдПрдЧी। рдЗрд╕рд▓िрдП рдкрд╣рд▓े рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ рдлंрдбिंрдЧ рдкрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдХрд░рдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै। рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдоुрдХ्рдд рднाрд░рдд рдХे рдЪुрдиाрд╡ी рд╡ाрджे рд╕े рдЖрдИ рдмीрдЬेрдкी рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рд╣ाрд▓ рдоें рдЪुрдиाрд╡ी рдмॉрди्рдбों рдХे рдЬрд░िрдП рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкाрд░्рдЯिрдпों рдХे рд▓िрдП рдЪंрджा рдЬुрдЯाрдиे рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рд░рдЦा рд╣ै। рдЪुрдиाрд╡ी рдмॉрди्рдб рдПрдХ рд░ुрдХ्рдХे рдХे рд░ूрдк рдоें рдмीрдпрд░рд░ рдмांрдб рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕े рдЬाрд░ी рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕्рдЯेрдЯ рдмैंрдХ рдСрдл рдЗंрдбिрдпा рдХी рдЪुрдиिंрджा рдм्рд░ांрдЪों рдХो рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдпे рдмॉрди्рдб рдПрдХ рд╣рдЬाрд░, рджрд╕ рд╣рдЬाрд░, рдПрдХ рд▓ाрдЦ, рджрд╕ рд▓ाрдЦ рдФрд░ рдПрдХ рдХрд░ोреЬ рд░ुрдкрдпों рдоें рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ैं рдФрд░ рдпे 15 рджिрдиों рдХे рд▓िрдП рдоाрди्рдп рд╣ोंрдЧे। рдЬिрди рдкंрдЬीрдХृрдд рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкाрд░्рдЯिрдпों рдХो рд░ाрдЬ्рдп рдоें рдпा рдЖрдо рдЪुрдиाрд╡ों рдоें рдХुрд▓ рдордд рдХा рдПрдХ рдк्рд░рддिрд╢рдд рдордд рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдЖ рд╣ो, рд╡े рдЗрди рдмॉрди्рдб्рд╕ рдХे рдЬрд░िрдпे рдзрди рд▓े рд╕рдХрддी рд╣ैं।
рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдпрд╣ рднी рдХрд╣ा рд╣ै рдХि рдХिрд╕ी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкाрд░्рдЯी рдХो рдЦुрд▓ाрд╕ा рдХрд░рдиे рдХी рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдиे рдпрд╣ рдзрди рдХिрд╕рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा рд╣ै। рди рд╣ी рдХिрд╕ी рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ рдШрд░ाрдиे рдпा рдЕрдоीрд░ рдЖрджрдоी рдХो рдпрд╣ рдмрддाрдиे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдиे рдпрд╣ рдзрди рдХिрд╕ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкाрд░्рдЯी рдХो рджिрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рдлंрдбिंрдЧ рдХेрд╡рд▓ рджेрд╕ी рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ рдХंрдкрдиिрдпां рд╣ी рдирд╣ीं, рд╡िрджेрд╢ी рдХंрдкрдиिрдпां рднी рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ैं। рд╕рдмрд╕े рдордЬेрджाрд░ рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╡िрдд्рдд рдоंрдд्рд░ी рдиे рдЪुрдиाрд╡ी рдмॉрди्рдбों рдХे рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдХी рд╕ूрдЪрдиा рджेрддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдХि рдЗрд╕рд╕े рдЕрдзिрдХ рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рдЖрдПрдЧी рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдлंрдбिंрдЧ рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕ाрдл-рд╕ुрдерд░ी рд╣ोрдЧी। рдЬрдмрдХि рд╕рдЪाрдИ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕े рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкाрд░्рдЯिрдпों рдХे рд▓िрдП рдЕрд╕ीрдоिрдд рддрдеा рдЕрдиाрдо рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ рдФрд░ рд╡िрджेрд╢ी рдлंрдбिंрдЧ рдХे рджрд░рд╡ाрдЬे рдЦोрд▓ рджिрдП рдЧрдП рд╣ैं। рд╣рдоाрд░े рджेрд╢ рдоें рдЪुрдиाрд╡ рдоें рдкाрд░्рдЯिрдпों рдХे рдЦрд░्рдЪ рдХी рдХोрдИ рдЕрдзिрдХрддрдо рд╕ीрдоा рдирд╣ीं рд╣ै। рдЬрди-рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХाрдиूрди рдХी рдзाрд░ा-77 рд╕िрд░्рдл рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХे рдЪुрдиाрд╡ рдЦрд░्рдЪ рдкрд░ рдЕंрдХुрд╢ рд▓рдЧाрддी рд╣ै। рдЪुрдиाрд╡ी рдмॉрди्рдбों рд╕े рдПрдХрдд्рд░ рдХी рдЧрдИ рдзрдирд░ाрд╢ि рдкाрд░्рдЯिрдпां рдЕрдм рдЦुрд▓्рд▓рдо-рдЦुрд▓्рд▓ा рдЦрд░्рдЪ рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдоें рд╕्рд░ोрдд рдмрддाрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ै।
рд╕рдордЭрдиे рдХी рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЪुрдиाрд╡ी рдмॉрди्рдб рдХे рдоुрдж्рджे рдХो рдЖрдо рдЪुрдиाрд╡ों рд╕े рдРрди рдкрд╣рд▓े рдЙрдЫाрд▓рдиे рдХी реЫрд░ूрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдХ्рдпों рдЖ рдкреЬी! рд╣ुрдЖ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд░ाрдлेрд▓ рд╕ौрджे рдоें рдПрдХ рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ рдШрд░ाрдиे рдХा рдиाрдо рдЙрдЫрд▓ рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдкाрд╕ рд╡िрдкрдХ्рд╖ рдХे рд╣рдорд▓े рдХा рдХोрдИ рд╕ंрддोрд╖рдЬрдирдХ рдЬрд╡ाрдм рдирд╣ीं рдеा। рд╢рдд्рд░ुрдШ्рди рд╕िрди्рд╣ा рдиे рдаीрдХ рд╣ी рдХрд╣ा рд╣ै рдХि ‘рдЕрдЧрд░ рдПрдХ рдЯेрд▓ीрдХॉрдо рдХंрдкрдиी рдХो рд▓реЬाрдХू рдЬрд╣ाрдЬ рдмрдиाрдиे рдХी рдбीрд▓ рджी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै рддो рдлिрд░ ‘рд╣рд▓्рджीрд░ाрдо’ рдХो рднी рддोрдк рдХे рдЧोрд▓े рдмрдиाрдиे рдХा рдСрд░्рдбрд░ рдоिрд▓рдиा рдЪाрд╣िрдП рдХ्рдпोंрдХि рдЙрд╕рдХे рдкाрд╕ рддो ‘рд▓рдб्рдбू’ рдмрдиाрдиे рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рднी рд╣ै।’ рд░рдХ्рд╖ा рдХाрд░्рдп рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╕рд░ाрд╕рд░ рдЕрдпोрдЧ्рдп рдХंрдкрдиी рдХा рдЪुрдиा рдЬाрдиा, рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдХिрд╕ी рд▓ेрди-рджेрди рдХी рдУрд░ рдЗрд╢ाрд░ा рдХрд░рддा рд╣ै। рд╢ाрдпрдж рдЗрд╕ рдХिрд╕्рдо рдХे рдКंрдЪे рд╕्рддрд░ рдХे рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдХो рд╡ैрдзрддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ी рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдмॉрди्рдб рдХी рд╢рдХ्рд▓ рдоें рдШूрд╕ рдХे рдкैрд╕े рдХो рд▓ेрдиा-рджेрдиा рдХाрдиूрдиी рдмрдиा рджिрдпा рд╣ै। рдЪुрдиाрд╡ी рдмॉрди्рдбों рд╕े рдЙрд╕рдХी рдпрд╣ рд╕рдорд╕्рдпा рдПрдХ рд╣ी рдЭрдЯрдХे рдоें рдЦрдд्рдо рд╣ो рдЧрдИ рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕ рдмाрд░े рдоें рди рд▓ेрдиे рд╡ाрд▓े рдХो рдХुрдЫ рдмрддाрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै, рди рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдХो। • рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдкрд░ рдЦрддрд░ा
рд╣ोрдЧा рд╕िрд░्рдл рдпрд╣ рдХि рдЬो рд░िрд╢्рд╡рдд рдкрд╣рд▓े рдоेрдЬ рдХे рдиीрдЪे рд╕े рджी рдЬाрддी рдеी, рд╡рд╣ рдЕрдм рдХाрдиूрдиी рдвंрдЧ рд╕े рджी рдЬाрдПрдЧी рдФрд░ рдЗрд╕рдоें рдЬрдирддा рдФрд░ рджेрд╢ рдХे рд╣िрддों рдХी рдЕрдирджेрдЦी рдХрд░рддे рд╣ुрдП ‘рдЗрд╕ рд╣ाрде рджे, рдЙрд╕ рд╣ाрде рд▓े’ рдХे рдлाрд░्рдоूрд▓े рд╕े рд╢ाрд╕рдХ рдкाрд░्рдЯी рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рд╣िрддрд╕ाрдзрдХ рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ рдХंрдкрдиिрдпों, рджोрдиों рдХो рдлाрдпрджा рд╣ोрдЧा। рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рддрдм, рдЬрдм рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкाрд░्рдЯिрдпों рдХो рджिрдП рдЧрдП рдЪंрджे рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдкреЬрддाрд▓ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдХрд░ рджिрдП рдЧрдП рд╣ैं। рдЗрд╕рд╕े рджрд░рдмाрд░ी рдкूंрдЬीрд╡ाрдж рдХे рдмेрд░ोрдХрдЯोрдХ рдкрдирдкрдиे рдХी рд╕्рдеिрддिрдпां рддैрдпाрд░ рд╣ोंрдЧी। рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкाрд░्рдЯिрдпों рдФрд░ рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ рдШрд░ाрдиों рдХी рдоिрд▓ीрднрдЧрдд рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХी рд╕ंрдЪाрд▓рдХ рдмрдирдХрд░ рдЕंрддрддः рдЬрдирддंрдд्рд░ рдХो рдХрдордЬोрд░ рдХрд░ेрдЧी, рд▓िрд╣ाрдЬा рднाрд░рдд рдоें рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХे рд▓िрдП рдЪुрдиाрд╡ी рдмॉрди्рдбों рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╡ाрдкрд╕ рд▓ी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдП।
рд╢िрдЦрд░ рдкрд░ рдЫाрдпा рднाрд░рдд
(рдбॉ. рджिрд▓ीрдк рдЪौрдмे)
рдЕрдоेрд░िрдХी рджрдмाрд╡ рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рднाрд░рдд рдиे рд░ूрд╕ рдХे рд╕ाрде рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕ंрдмंрдзों рдХो рдирдпा рдЖрдпाрдо рджिрдпा рдеा। рдпрд╣ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕ंрдмंрдз рднाрд░рдд рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╡िрджेрд╢ рдиीрддि рдХा рдкुрдЦ्рддा рдк्рд░рдоाрдг рд╣ैं। рд░ूрд╕, рднाрд░рдд рдФрд░ рдЪीрди рдХे рдмीрдЪ рд╣ुрдИ рдд्рд░िрдкрдХ्рд╖ीрдп рд╡ाрд░्рддा рдоें рдиिрдпंрддрдг्рд░ рд╢ांрддि рдФрд░ рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХो рдмрдв़ाрдиे рдкрд░ рдЬोрд░ рджिрдпा рдЧрдпा। рдЗрди рддीрдиों рджेрд╢ों рдХे рдмीрдЪ рдХрд░ीрдм рдмाрд░рд╣ рд╕ाрд▓ рдмाрдж рдд्рд░िрдкрдХ्рд╖ीрдп рд╡ाрд░्рддा рд╣ुрдИ рд╣ै
рдЬी-20 рд╢िрдЦрд░ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХे рдкांрдЪ рд╕ाрд▓ рдХे рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдХी рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдФрд░ рд╡्рдпाрдкрдХ рдЕрд░्рде рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рдХूрдЯрдиीрддिрдХ рдмैрдардХ рд╣ै। рдЗрд╕ рдмैрдардХ рдоें рдоोрджी рдХो рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рд╕рдмрд╕े рдмрдб़े рдФрд░ рдкрд░рд╕्рдкрд░ рд╡िрд░ोрдзी рд░ुрдЦ рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рдиेрддाрдУं рдХे рд╕ाрде рд╡ाрддрдЪीрдд рдХा рдоौрдХा рдоिрд▓ा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоोрджी рдХी рд╡िрджेрд╢ рдиीрддि рдХा рдоूрд▓्рдпांрдХрди рднी рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा рдХि рд╡рд╣ рдХрд╣ां рд╕рдлрд▓ рд░рд╣े рд╣ैं, рдФрд░ рдХрд╣ां рдЕрд╕рдлрд▓।
рдЗрд╕ рд╢िрдЦрд░ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдоें рджो рдд्рд░िрдкрдХ्рд╖ीрдп рдмैрдардХें рд╣ुрдИ। рдкрд╣рд▓ी рдмैрдардХ рдЕрдоेрд░िрдХा, рдЬाрдкाрди рдФрд░ рднाрд░рдд рдХे рдмीрдЪ; рдФрд░ рджूрд╕рд░ी рдд्рд░िрдкрдХ्рд╖ीрдп рдмैрдардХ рд░ूрд╕, рдЪीрди рдФрд░ рднाрд░рдд рдХे рдмीрдЪ рд╣ुрдИ। рднाрд░рдд рджोрдиों рдмैрдардХों рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ुрдЖ। рдпрд╣ рдиिрдпंрддрдг्рд░ рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рднाрд░рдд рдХे рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै। рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоोрджी рдкрд░рд╕्рдкрд░ рд╡िрд░ोрдзी рд╡िрдЪाрд░ рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рдФрд░ рдПрдХ рджूрд╕рд░े рд╕े рдЭрдЧрдб़рдиे рд╡ाрд▓े рд╢ीрд░्рд╖ рдиेрддाрдУं рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрддुрд▓рди рдмрдиाрдХрд░ рднाрд░рдд рдХे рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рдХो рдХाрдпрдо рд░рдЦрддे рд╣ैं, рдпрд╣ рдмाрдд рдЗрд╕ рдмैрдардХ рд╕े рдк्рд░рдоाрдгिрдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдЕрдЬ्рд░ेрдЯीрдиा рдоें рддेрд░рд╣рд╡ें рдЬी-20 рд╢िрдЦрд░ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдоें рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдбोрдиाрд▓्рдб рдЯ्рд░ंрдк, рдЬाрдкाрдиी рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рд╢िंрдЬो рдЖрдмे рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХे рдмीрдЪ рд╣ुрдИ рдд्рд░िрдкрдХ्рд╖ीрдп рдмाрддрдЪीрдд рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рдПрдЬेंрдбा рднाрд░рдд-рдк्рд░рд╢ांрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЪीрди рдХे рдХूрдЯрдиीрддिрдХ рд╡рд░्рдЪрд╕्рд╡ рдкрд░ рд░ोрдХ рд▓рдЧाрдиे рдХे рдЙрдкाрдпों рдкрд░ рдХेंрдж्рд░िрдд рдеा।
рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдпрд╣ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд░рдЦрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЪीрди рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЕрдкрдиे рдк्рд░рднुрдд्рд╡ рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै। рдЕрдоेрд░िрдХा рдЪाрд╣рддा рд╣ै рдХि рдЪीрди рдХो рд░ोрдХрдиे рдХे рд▓िрдПрднाрд░рдд рдЦुрд▓рдХрд░ рднाрдЧीрджाрд░ рдмрдиे। рд╣ाрд▓ांрдХि рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоोрджी рдиे рдЗрд╕ рдмैрдардХ рдоें рднाрд░рдд-рдк्рд░рд╢ांрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХो рд╕ाрдЭा рд╡ृрдж्рдзिрд╡ाрд▓ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдмрдиाрдиे рдХी рдЕрдкрдиी рдк्рд░рддिрдмрдж्рдзрддा рдкрд░ рдЬोрд░ рджिрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЗрд╕ рдд्рд░िрдкрдХ्рд╖ीрдп рдмैрдардХ рдоें рдЬाрдкाрди, рдЕрдоेрд░िрдХा рдФрд░ рднाрд░рдд рдХे рдиाрдо рдХे рдкрд╣рд▓े рдЕрдХ्рд╖рд░ рдХो рдЬोрдб़рдХрд░ ‘‘рдЬрдп’ рдиाрдо рджिрдпा। рд▓ेрдХिрди рднाрд░рдд рдЪीрди рдХे рд╕ाрде рдд्рд░िрдкрдХ्рд╖ीрдп рд╕ंрдмंрдзों рдХो рд╕ाрдоाрди्рдп рдФрд░ рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै।
рд░ूрд╕ рдФрд░ рдЙрдХ्рд░ेрди рдХे рдмीрдЪ рдЪाрд░ी рддрдиाрд╡ рдХे рдХाрд░рдг рд░ूрд╕ी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдкुрддिрди рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЯ्рд░ंрдк рдХे рдмीрдЪ рдмाрддрдЪीрдд рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХी। рдЗрд╕ рд╢िрдЦрд░ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдоें рд░ूрд╕, рдЪीрди рдФрд░ рднाрд░рдд рдХे рдмीрдЪ рдд्рд░िрдкрдХ्рд╖ीрдп рдмाрддрдЪीрдд рд╣ुрдИ, рдЬिрд╕рдХा рднाрд░рдд рдХी рд╡िрджेрд╢ рдиीрддि рдХे рд▓िрдП рдЦाрд╕ рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд╣ै। рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоोрджी рдХे рд╕ाрде рд░ूрд╕ी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдкुрддिрди рдХा рдкुрд░ाрдиा рд░िрд╢्рддा рд╣ै। рдкिрдЫрд▓े рджिрдиों рдкुрддिрди рднाрд░рдд рдХी рдпाрдд्рд░ा рдкрд░ рдЖрдП рднी рдеे। рдЕрдоेрд░िрдХी рджрдмाрд╡ рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рднाрд░рдд рдиे рд░ूрд╕ рдХे рд╕ाрде рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕ंрдмंрдзों рдХो рдирдпा рдЖрдпाрдо рджिрдпा рдеा। рдпрд╣ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕ंрдмंрдз рднाрд░рдд рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╡िрджेрд╢ рдиीрддि рдХा рдкुрдЦ्рддा рдк्рд░рдоाрдг рд╣ैं। рд░ूрд╕, рднाрд░рдд рдФрд░ рдЪीрди рдХे рдмीрдЪ рд╣ुрдИ рдд्рд░िрдкрдХ्рд╖ीрдп рд╡ाрд░्рддा рдоें рдиिрдпंрддрдг्рд░ рд╢ांрддि рдФрд░ рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХो рдмрдв़ाрдиे рдкрд░ рдЬोрд░ рджिрдпा рдЧрдпा।
рдЗрди рддीрдиों рджेрд╢ों рдХे рдмीрдЪ рдХрд░ीрдм рдмाрд░рд╣ рд╕ाрд▓ рдмाрдж рдд्рд░िрдкрдХ्рд╖ीрдп рд╡ाрд░्рддा рд╣ुрдИ рд╣ै। рдЗрд╕ рдд्рд░िрдкрдХ्рд╖ीрдп рд╡ाрд░्рддा рд╕े рдЗрддрд░ рднी рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоोрджी рдФрд░ рдЪीрдиी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХे рдмीрдЪ рдоुрд▓ाрдХाрдд рд╣ुрдИ। рджोрдиों рдХे рдмीрдЪ рдпрд╣ рдЪौрдеी рдоुрд▓ाрдХाрдд рд╣ै। рдЬрдм рдбोрдХрд▓ाрдо рдХे рдХाрд░рдг рдЪीрди рдХे рд╕ाрде рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХी рд╕्рдеिрддि рдмрди рдЧрдИ рдеी। рддрдм рдЪीрдиी рд╢рд╣рд░ рд╡ुрд╣ाрди рдоें рджोрдиों рдиेрддाрдУं рдХे рдмीрдЪ рдЕрдиौрдкрдЪाрд░िрдХ рдмैрдардХ рд╣ुрдИ рдеी, рдФрд░ рдоोрджी рдиे рдЗрд╕ рдЦрддрд░े рдХो рдЯाрд▓ рджिрдпा рдеा। рджोрдиों рдиेрддाрдУं рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХो рдпुрдж्рдз рдоें рдирд╣ीं рдмрджрд▓рдиे рдХी рд╕рд╣рдорддि рдмрдиी рдеी। рдЕрднी рдХुрдЫрджिрди рдкрд╣рд▓े рднाрд░рдд рдФрд░ рдЪीрди рдХे рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╕ीрдоा рд╡िрд╡ाрдж рдХो рд╕ुрд▓рдЭाрдиे рдХे рдорд╕рд▓े рдкрд░ рдмाрддрдЪीрдд рд╣ुрдИ рд╣ै। рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоोрджी рдиे рдЪीрдиी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЬिрдирдкिंрдЧ рдХे рд╕ाрде рдоुрд▓ाрдХाрдд рдХे рдмाрдж рдХрд╣ा рдХि рдж्рд╡िрдкрдХ्рд╖ीрдп рд╕ंрдмंрдзों рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े 2018 рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рд░рд╣ा рдФрд░ рдЕрдЧрд▓ा рд╕ाрд▓ рдЗрд╕рдоें рднी рдмेрд╣рддрд░ рд╣ोрдЧा।
рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЪीрдиी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╢ी рдЬिрдирдкिंрдЧ рдХो рдЕрдЧрд▓े рд╕ाрд▓ рдпाрдиी 2019 рдоें рдЕрдиौрдкрдЪाрд░िрдХ рд╡ाрд░्рддा рдХे рд▓िрдП рднाрд░рдд рдЖрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рднी рдХिрдпा। рдЪीрдиी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╢ी рдЬिрдирдкिंрдЧ рдХो рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиे рдХे рдкीрдЫे рднी рдПрдХ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕ंрджेрд╢ рдЫिрдкा рд╣ै। рднाрд░рдд рдХे рд▓िрдП рдЕрдЧрд▓ा рд╕ाрд▓ рдЪुрдиाрд╡ी рд╡рд░्рд╖ рд╣ै। рджूрд╕рд░ा рдЖрд╢рдп рдпрд╣ рд╣ुрдЖ рдХि рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоोрджी рдХा рд╡िрджेрд╢ी рдоोрд░्рдЪे рдХी рддрд░рд╣ рдЖрдд्рдорд╡िाрд╕ рдШрд░ेрд▓ू рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рднी рджिрдЦाрдИрджिрдпा। рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди, рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢ рдФрд░ рдЫрдд्рддीрд╕рдЧрдв़ рдХे рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ों рдХे рдмीрдЪ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬी-20 рд╢िрдЦрд░ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХे рд▓िрдП рдкांрдЪ рджिрдиों рдХा рд╕рдордп рдиिрдХाрд▓ा। рдЗрди рд░ाрдЬ्рдпों рдХे рдЪुрдиाрд╡ों рдХो рд▓ोрдХ рд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ рдХा рд╕ेрдоीрдлाрдЗрдирд▓ рдоाрдиा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЕрдЧрд░ рдЗрди рддीрдиों рдоें рд╕े рдХिрд╕ी рднी рд░ाрдЬ्рдп рдоें рднाрдЬрдкा рд╣ाрд░рддी рд╣ै, рддो рд╡िрдкрдХ्рд╖ рднाрдЬрдкा рдХी рдЙрд▓्рдЯी рдЧिрдирддी рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд╣рдХрд░ рдк्рд░рдЪाрд░ рдХрд░рдиा рд╢ुрд░ू рдХрд░ेрдЧा। рдЗрди рдмाрддों рдХो рдирдЬрд░рдЕंрджाрдЬ рдХрд░рдХे рдЬी-20 рдХे рд╢िрдЦрд░ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдоें рдЬाрдиा рдмрддाрддा рд╣ै рдХि рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоोрджी рдЖрдЧाрдоी рдЖрдо рдЪुрдиाрд╡ рдЬीрддрдиे рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЖрдд्рдорд╡िाрд╕ рд╕े рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд▓рдмрд░ेрдЬ рд╣ैं। (RS)
Head quarters of UN Agencies &Other Organisations
1.Food and Agricultural Organisation (FAO) —Rome
2. International Labour Organisation (ILO) —Geneva
3. World Health Organisation (WHO) —Geneva
4. World meteorological Organisation (WMO) —Geneva
5. International Telecommunication Union (ITD) —Geneva
6. International Monetary Fund (IMF) —Washington D.C.
7. International Finance Corporation (IFC) —Washington D.C.
8. International Bank For Reconstruction and Development (IBRD) or World Bank —Washington
9. International Civil Aviation Organisation (ICAO) —Montreal(data by http://goo.gl/8a2rgq)
10. United Nations Educational Scientific and Cultural Organization (UNESCO) —Paris
11. United Nations International Children's Emergency Fund (UNICEF) —New York
12. Inter-governmental Maritime Consultative Organisation (IMCO) —London
13. International Atomic Energy Agency (IAEA) —Vienna(data by http://goo.gl/8a2rgq)
14. United Nations Industrial Development Organizations (UNIDO) —Vienna, (Austria)
15. United Nations Fund for Population Activities (UNFPA) —New York
16. United Nations Development Programme (UNDP) —New York(data by http://goo.gl/8a2rgq)
17. United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) —Geneva (Switzerland)
18. United Nations Environment Programme (UNEP) —Nairobi (Kenya)
19. Universal Postal Union (UPU) —Berne (Switzerland)
BiologyGeneral knowledge questions and answer
1. Whichdiseaseis known asChristmas disease?
Answer:Haemophilia(also known asBleeder's diseaseandRoyal disease)
2. The seat ofmemoryin thehuman brainis located in the _______ ?
Answer:Cerebrum
3. Which hormone is known asEmergency Hormone?
Answer:Adrenalin
4.Total number of bones in human body?
Answer:206
5.Total number of Muscles in human body?
Answer: 639
6. What is the Enzyme present in Saliva ?
Answer: Ptyalin
7.Covering of brain is called as __________ ?
Answer:Meninges
8.Covering of Lungs is called as __________ ?
Answer: Pleura
9.Covering of Heart is called as __________ ?
Answer:Pericardium
10. What is the full form ofCATinCAT scan(CT scan) ?
Answer:Computer Axial Tomograph
11. Who prepared the firstCholera vaccine?
Answer:Louis Pasteur
12. Whodiscovered Rabies vaccine?
Answer:Louis Pasteur
13. Blood pressure is the pressure exerted by blood on the walls of________ ?
Answer:arteries
**рдкрд░्рд╡рдд рд╢िрдЦрд░ рд╕рдоुрдж्рд░ рддрд▓ рд╕े рдКंрдЪाрдИ (рдоीрдЯрд░ рдоें) рдирджी рд▓рдо्рдмाрдИ (рдХि.рдоी.)**
*рдХे 2 8,611 рдм्рд░рд╣्рдордкुрдд्рд░ 2900
*рдХंрдЪрди рдЬंрдШा 8,598 рд╕िрди्рдзु 2880
*рдиंрдЧा рдкрд░्рд╡рдд 8,128 рдЧोрджाрд╡рд░ी 2465
*рдЧाрд╢ेрд░ рдм्рд░рдо 8,068 рдЧंрдЧा 2071
*рдм्рд░ॉрдб рдкीрдХ 8,047 рд╕рддрд▓рдЬ 1500
*рджिрд╕्рддेрдЧिрд▓ рд╕рд░ 7,885 рдпрдоुрдиा 1375
*рдоाрд╢ेрд░ рдм्рд░рдо (рдкूрд░्рд╡ी) 7,821 рдШाрдШрд░ा 1080
*рдиंрджा рджेрд╡ी 7,817 рдЪрдо्рдмрд▓ 965
*рдоाрд╢ेрд░ рдм्рд░рдо (рдкрд╢्рдЪिрдо) 7,806 рдорд╣ाрдирджी 828
*рд░ाрдХाрдкोрд╢ी 7,788 рдХाрд╡ेрд░ी 805
*рдХाрдоेрдд 7,756 рд╕ोрди 780
*рд╕ाрд╕ेрд░ рдХाँрдЧрдб़ी 7,672 рдХोрд╕ी 730
*рд╕िрдХ्рдпाँрдЧ рдХाँрдЧрдб़ी 7,544 рддाрдк्рддी 724
*рд╕िрдпा рдХाँрдЧрдб़ी 7,422 рд░ाрд╡ी 720
*рдЪौрдЦрдо्рдмा (рдмрдж्рд░ीрдиाрде рд╢िрдЦрд░)
7,138 рддुंрдЧрднрдж्рд░ा 640
*рдд्рд░िрд╢ूрд▓ (рдкрд╢्рдЪिрдо) 7,138 рд╡्рдпाрд╕ 625
*рдиूрдирдХूрди 7,135 рд░ाрдордЧंрдЧा 602
*рдкौрд╣ुрдирд░ी 7,128 рдкेрди्рдиाрд░ рдЕрдерд╡ा рдкिрдирдХिрди570
*рдХाँрдЯो 7,090 рдоाрд╣ी 560
*рджूрдиाрдЧिрд░ी 7,066
https://www.nta.ac.in/Quiz
Important Battles in the Indian History
(y) (y) (y) (y) (y) (y) (y) (y) (y) (y)
1. 1st battle of Tarain--1191-- Prithviraj Chauhan defeated Mohammed Ghori
2. 2nd battle of Tarain--1192--Mohammad Ghori defeated Prithviraj Chauhan
3. 1st battle of Panipat--1526--Babar defeated Ibrahim Lodi
4. Battle of Khanwa--1527-- Babur defeated Rana Sunga further strengthening his foothold in India.
5. Battle of Ghaghra--1529--Babur defeated Mahmud Lodi and Sultan Nusrat Shah thus establishing Mughal rule in India.
6. 2nd battle of Panipat--1556--Akbar defeated Hemu
7. 3rd battle of Panipat--1761Ahmed Shah Abdali defeated the Marathas
8. Battle of Talikota--1565--Deccan Sultanates defeated the glorious Vijayanagar empire
9. Battle of Haldighati--1576--Undecisive battle between Raja Man Singh of Mughal Army and Rana Pratap of Mewar.
10. Battle of Plassey--1757--British defeated Siraj-ud-duala with the help of Mir Zafar. This battle laid the foundation of British empire in India.
11. Battle of Wandiwash--1760--British decisively defeated the French in India. The Seven years war (1756 - 1763) between the British and the French in Europe ran parallel to this war. 3 Carnatic wars were fought between the British and the French and this battle was a part of the 3rd Carnatic War.
12. Battle of Buxar--1764--British defeated the combined forces of Mir Qasim, Shuja-ud-duala (Nawab of Oudh) and Shah Alam II(Mughal emperor). This completed the work began by the battle of Plassey.
13. Battle of Samugarh--1658--Aurangzeb defeated Dara Shikoh.
14. Battle of Karnal--1739--Nadir Shah defeated Mughal Emperor Muhammad Shah.
·!¦ с┤Шс┤Ас┤бс┤А╔┤ ╩Пс┤Ас┤Ес┤Аv ¦!·:
Q..1- ‘рдирдпрдиों рдХी рдиीрд▓рдо рдХी рдШाрдЯी, рдЬिрд╕ рд░рд╕рдШрди рд╕े рдЫा рдЬाрддी рд╣ो,’?рдоैं рдХाрд╡्рдп рдЧुрдг рд╣ै??
A- рдоाрдзुрд░्рдп
B- рдк्рд░рд╕ाрдж√√
C- рдУрдЬ
D- рд╢्рд░ृंрдЧाрд░
Q..2- ‘рдоेрд░ी рднрд╡ рдмाрдзा рд╣рд░ो, рд░ाрдзा рдиाрдЧрд░ि рд╕ोрдп! рдЬा рддрди рдХी рдЭांрдИ рдкрд░े,рд╕्рдпाрдоु рд╣рд░िрдд рджुрддि рд╣ोрдп!!’ рдоें рдЫंрдж рд╣ै??
A- рд╕ोрд░рдаा
B- рдЪौрдкाрдИ
C- рджोрд╣ा√√
D- рд░ोрд▓ा
Q..3-‘рдЕрд╡рд╣िрдд्рдеा’рдХिрд╕ рд╡рд░्рдЧ рдоें рдЖрдПрдЧा??
A- рд╡िрднाрд╡
B- рд╕ंрдЪाрд░ी рднाрд╡√√
C- рдЕрдиुрднाрд╡
D- рд╡्рдпंрдЬрдиा рд╡्рдпाрдкाрд░
Q..4-‘рдУ рдЭाрд░рдЦंрдб рдХे рдЕрдЧ्рд░рдЬ’ рдпрд╣ां ‘рдЭाрд░рдЦंрдб’ рд╕े рдЖрд╢рдп рд╣ै??
A- рд╡рди рдк्рд░рджेрд╢√√
B- рдЭрд░рдиा
C- рдЦрдг्рдб рд╡рд░्рд╖ा
D- рднाрд░рдд рдХा рд░ाрдЬ्рдп
Q..5- ‘рдкुрд░ाрдгों’рдоें рдЧрдгрдкрддि рдХा рдХौрди рд╕े рд░ूрдк рдоें рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा рд╣ै??
A- рдЧрдгрдкрддि рд╡ंрджрдиा
B- рдЧрдгрдиाрдпрдХ рд╕ेрдиाрдиी√√
C- рдЧрдгрдиाрдпрдХ
D- рдЗрдирдоें рд╕े рдХोрдИ рдирд╣ीं
Q..6- ‘рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдмाрдкू’,’рдЪेрддрдиा’, ‘рджूрдз рдмрддाрд╢ा’, рдирдордХ рдмाрд▓ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рд░рдЪिрдпрддा рд╣ैं??
A- рд╢्рдпाрдо рдиाрд░ाрдпрдг рдкांрдбेрдп
B- рд╕ोрд╣рдирд▓ाрд▓ рдж्рд╡िрд╡ेрджी√√
C- рдорд╣ाрд╡ीрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдж्рд╡िрд╡ेрджी
D- рдХेрджाрд░рдиाрде рдЕрдЧ्рд░рд╡ाрд▓
Q..7- рдк्рд░рддाрдк рд╡ рдХрд░्рдорд╡ीрд░ рдкрдд्рд░िрдХा рдХे рд╕ंрдкाрджрдХ рдХौрди рд╣ैं??
A- рдоाрдЦрдирд▓ाрд▓ рдЪрддुрд░्рд╡ेрджी√√
B- рдмाрд▓рдХृрд╖्рдг рд╢рд░्рдоा ‘рдирд╡ीрди’
C- рд╕ूрд░्рдпрдХांрдд рдд्рд░िрдкाрдаी
D- рдмाрд▓рдХृрд╖्рдг рднрдЯ्рдЯ
Q..8- ‘рд╡рд╣ рдмрд╕ рд╕्рдЯैंрдб рддрдм рдкрд╣ुंрдЪा, рдЬрдм рдЧाрдб़ी рдЪрд▓ рджी’ рдоैं рдк्рд░рдзाрди рдЙрдкрд╡ाрдХ्рдп рд╣ै ??
A- рдЬрдм рдЧाрдб़ी рдЪрд▓ рджी
B- рд╡рд╣ рдмрд╕ рд╕्рдЯैंрдб рддрдм рдкрд╣ुंрдЪा√√
C- рджोрдиों
D- рджोрдиों рдирд╣ीं
Q..9- рдЖрд╢्рд░िрдд рдЙрдкрд╡ाрдХ्рдп рдХा рднेрдж рдирд╣ीं рд╣ै??
A- рд╕ंрдЬ्рдЮा-рдЙрдкрд╡ाрдХ्рдп
B- рд╕рд░्рд╡рдиाрдо-рдЙрдкрд╡ाрдХ्рдп√√
C- рд╡िрд╢ेрд╖рдг-рдЙрдкрд╡ाрдХ्рдп
D- рдХिрдпा рд╡िрд╢ेрд╖рдг-рдЙрдкрд╡ाрдХ्рдп
Q..10- рд╡िрд╢ेрд╖рдг рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЕрд╢ुрдж्рдз рд╡ाрдХ्рдп рд╣ै??
A- рд░ीрдиा рдХी рд╕ाрдб़ी рдмрдиाрд░рд╕ी рд╣ै
B- рдк्рд░ीрддрдо рдЪрддुрд░ рдмाрд▓рдХ рд╣ै
C- рдк्рд░рддिрднा рддेрдЬ рдиाрдЪрддी рд╣ै√√
D- рдЙрдоा рдПрдХ рд╕ुрд╢ीрд▓ рдорд╣िрд▓ा рд╣ै
Q..11- рд╡рд░्рддрдиी рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд╢ुрдж्рдз рд╢рдм्рдж рд╣ै??
A- рддрджोрдкрд░ांрдд
B- рддрджुрдкрд░ांрдд
C- рддрджंрддрд░
D- рддрджूрдкрд░ांрдд√√
Q..12- “рднрдХ्рддिрди”рд╕ंрд╕्рдорд░рдг рдоें рднрдХ्рддिрди рдХिрд╕рд╕े рдбрд░рддी рд╣ै??
A- рдорд╣ाрджेрд╡ी рд╕े
B- рдХाрд░ाрдЧाрд░ рд╕े√√
C- рдХुрдд्рддे рд╕े
D- рд╢ेрд░ рд╕े
Q..13-“рдмाрдЬाрд░ рджрд░्рд╢рди” рдиिрдмंрдз рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдорди рдоें рдмाрдЬाрд░ рджेрдЦ рдХ्рдпा рдЬाрдЧрддा рд╣ै??
A- рдорди рдоें рдЕрднाрд╡
B- рддृрд╖्рдгा
C- рдИрд░्рд╖्рдпा, рд▓ाрд▓рд╕ा
D- рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рд╕рднी√√
Q..14- рд▓рддा рдоंрдЧेрд╢рдХрд░ рдХे рдЧाрдиे рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПं??
A- рдЧाрдирдкрд░
B- рд╕ंрдЧीрдд
C- рд╕्рд╡рд░ों рдХी рдЭंрдХाрд░
D- рдиाрджрдордп рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг√√
Q..15-рдЗंрджрд░ рд╕ेрдиा рдХो рд▓ोрдЧ рдФрд░ рдХिрд╕ рдиाрдо рд╕े рдкुрдХाрд░рддे рдеे??
A- рджेрд╡ рдоंрдбрд▓ी
B- рдвोрд▓рдХ рдоंрдбрд▓ी
C- рдоेрдврдХ рдоंрдбрд▓ी√√
D- рд╕рд░рджाрд░ рдоंрдбрд▓ी
Q..16- “рд╡े рдЖंрдЦें”рдХрд╡िрддा рдоें рдкрддंрдЬी рдХिрд╕рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा рд╣ै??
A- рдЕрдмрд▓ा рдиाрд░ी рдХा
B- рдХिрд╕ाрди рдХा√√
C- рд╡ृрдж्рдзों рдХा
D- рд░ाрдЬрдиीрддिрдЬ्рдЮों рдХा
Q..17- рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рд╣िंрджी рдк्рд░рдЪाрд░ рд╕рдоिрддि рдордж्рд░ाрд╕ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдоें рдХिрд╕рдХा рдпोрдЧрджाрди рд╡िрд╢ेрд╖ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╣ै??
A- рдЧिрд▓рдХ्рд░िрд╕्рдЯ
B- рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдо рджाрд╕ рдЯंрдбрди
C- рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी√√
D- рдмाрдмू рддोрддाрд░ाрдо
Q..18- ‘рдоुрдХ्рддाрдлрд▓ рдоुрдХрддा рдЪुрдЧै,рдЕрдм рдЙрдб़ि рдЕрдирдд рди рдЬाрд╣िं’ ‘рдоुрдХ्рддाрдлрд▓’ рд╕े рдХ्рдпा рдЖрд╢рдп рд╣ै??
A- рдоोрддी√√
B- рдордгिрдпा
C- рдкрди्рдиा
D- рдоुрдХ्рддाрдлрд▓
Q..19- рд╣рд░िрд╢ंрдХрд░ рдкрд░рд╕ाрдИ рдиे ‘рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХे рдлрдЯे рдЬूрддे’рдоें рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдкुрд░рдЦे рдХिрд╕рдХे рд▓िрдП рдХрд╣ा рд╣ै??
A- рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХो√√
B- рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлрд░ рдХो
C- рдЧांрдзी рдХो
D- рдкुрд░ाрдиे рд╕ाрдоाрди рдХो
Q..20- рдЖрд▓ो рдЖंрдзाрд░ि рдоें рддाрддुрд╢ рдХो рдХ्рдпा рд╕ुрдирдХрд░ рдмुрд░ा рд▓рдЧा??
A- рд╕ुрдиिрд▓ рдХे рдХрд╣рдиे рдкрд░
B- рд▓ेрдЦिрдХा рд╕े рдЧрд▓рддी рд╣ो рдЬाрдиे рдкрд░
C- рдмेрдмी рдЕрдм рд╡рд╣ां рдирд╣ीं рд░рд╣рддी рд╕ुрдирдХрд░√√
D- рд▓ेрдЦिрдХा рдХे рджेрд░ рд╕े рдЖрдиे рдкрд░
Q..21- “рдЖрдкрдХे рд▓ाрдбрд▓े рдмेрдЯे рдХी рд░ीрдв рдХी рд╣рдб्рдбी рднी рд╣ै рдпा рдирд╣ीं”-‘рд░ीрдв рдХी рд╣рдб्рдбी’ рдкाрда рдоें рдпрд╣ рдХрдерди рдХिрд╕рдХा рд╣ै??
A- рд╢ंрдХрд░ рдХा
B- рд░ाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рдХा
C- рдЙрдоा рдХा√√
D- рдЧोрдкाрд▓ рдк्рд░рд╕ाрдж рдХा
Q..22- рдоुрд╕рд╣рд░ी рдЬाрддि рдХे рд▓ोрдЧ рдПрдХ рдКंрдЪी рдЬрдЧрд╣ рдордЪाрди рдмрдиाрдХрд░ рдХौрди рд╕ा рдиृрдд्рдп рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं ?рдлрдгीрд╢्рд╡рд░ рдиाрде рд░ेрдгु рдХे “рдЗрд╕ рдЬрд▓ рдоें рдк्рд░рд▓рдп рдоें”рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдмрддाрдЗрдП??
A- рдЗंрдж्рд░ाрдгी
B- рдХाрд▓рдмेрд▓िрдпा
C- рдмрд▓рд╡ाрд╣ी√√
D- рдЧीрджрдб़ी
Q..23- “рд╕ाрд░ंрдЧ” рд╢рдм्рдж рдХा рдЧрд▓рдд рд╡िрдХрд▓्рдк рдЪुрдиिрдП??
A- рдмाрджрд▓
B- рд╕рд░्рдк
C- рдоोрд░
D- рд╕िंрд╣√√
Q..24- “рдоौрд░-рдоोрд░” рд╢рдм्рдж рдпुрдЧ्рдо рдХा рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдЕрд░्рде рдХौрдирд╕ा рд╣ै??
A- рдоुрдХुрдЯ-рдордпूрд░√√
B- рдЬीрдд-рдордпूрд░
C- рд╕ुंрджрд░ рдордпूрд░
D- рдЕрдзिрдХ рдордпूрд░
Q..25-“рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖”рдХा рд╡िрд▓ोрдо рд╣ै??
A- рдЕрдк्рд░рд╕्рддुрдд
B- рдкीрдЫे
C- рдкрд░ोрдХ्рд╖√√
D- рджूрд░
Q..26- “рднूрд╖рдг”рдХा рд╕ंрдзि рд╡िрдЪ्рдЫेрдж рд╣ै??
A- рднूрд╖्+рдЕрди√√
B- рднूрд╖+рдЕрди
C-рднूрд╖्+рдЕрдг
D-рднूрд╖+рдЕрди
Q..27-“рд╢्рдорд╢्рд░ु”рдХा рддрдж्рднрд╡ рд░ूрдк рд╣ै??
A- рдЕрд╢्рд░ु
B- рдЖंрд╕ू
C- рдоूँрдЫ√√
D- рд╢्рд╡ाрд╕
Q..28- рдиिрдо्рди рдоें рд╕े рджेрд╢ों рд╕े рд╢рдм्рдж рд╣ै??
A- рд╡рд░्рд╖рдЧांрда
B- рдЪाрдмी
C- рдЦрд░्рд░ाрдЯा√√
D- рдЧрдорд▓ा
Q..29- “рдоांрдЧрдкрдд्рд░”рд╢рдм्рдж рд╣ै??
A- рджेрд╢рдХ
B- рд╕ंрдХрд░√√
C- рд╡िрджेрд╢ी
D- рддрдд्рд╕рдо
Q..30- “рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд╡िрдзि”рдоें рдкрд╣рд▓े рдХ्рдпा рдХाрд░्рдп рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै??
A- рд╕ीрдЦрдиे рд╡ाрд▓ा рдкрд░्рдпाрдпрд╡ाрдЪी рд▓िрдЦрддा рд╣ै
B- рд╕ीрдЦрдиे рд╡ाрд▓ा рдкрд╣рд▓े рд╡ाрдХ्рдп рдкрдб़рддा рд╣ै
C- рд╕ीрдЦрдиे рд╡ाрд▓ा рдкрд╣рд▓े рд╡ाрдХ्рдп рдмोрд▓рддा рд╣ै√√
D- рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╕рднी рднाрд░рдд рдХो рдирдИ рдКंрдЪाрдИ рдкрд░ рд▓े рдЬाрддा рдЗрд╕рд░ो
(рд╕ाрднाрд░ рджैрдиिрдХ рдЬाрдЧрд░рдг )
рднाрд░рдд рдПрдХ рдирдИ рдЙрдб़ाрди рдкрд░ рд╣ै। рдЙрд╕рдХी рдпрд╣ рдирдИ рдЙрдб़ाрди рдЪंрдж्рд░рдоा рдФрд░ рдоंрдЧрд▓ рдХी рд░ाрд╣ рдкрд░ рд╣ै, рдХाрд░ोрдмाрд░ рдХी рджिрд╢ा рдоें рд╣ै рдФрд░ рд╕ाрде рдоें рджेрд╢ рдХी рдЬрдирддा рдХे рд╕рддрдд рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓рдХ्рд╖्рдп рдХो рд╕ाрдзрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ै। рдЗрд╕ рдЙрдб़ाрди рдоें рдЙрд╕рдХे рд╕рдкрдиों рдХो рд╕ाрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдоें рдЕрд╣рдо рднूрдоिрдХा рднाрд░рддीрдп рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдПрдЬेंрд╕ी-рдЗрд╕рд░ो рдХे рддाрдХрддрд╡рд░ рд░ॉрдХेрдЯों рдХी рд╣ै рдЬो рд╕рдлрд▓рддा рдХे рдирдП рдХीрд░्рддिрдоाрди рд░рдЪрддे рд╣ुрдП рдЕрдкрдиी рдХ्рд╖рдорддा рдФрд░ рдпोрдЧ्рдпрддा рд╕ाрдмिрдд рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЗрд╕рдоें рд╕рдмрд╕े рддाрдЬा рдХिрд╕्рд╕ा 14 рдирд╡ंрдмрд░ рдХो рд╕्рдкेрд╕ рдоें рдирд╡ीрдирддрдо рд╕ंрдЪाрд░ рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдЬीрд╕ैрдЯ-29 рдХो рд╕рдлрд▓рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рдЙрд╕рдХी рдХрдХ्рд╖ा рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े 640 рдЯрди рд╡рдЬрдиी рд░ॉрдХेрдЯ рдЬीрдПрд╕рдПрд▓рд╡ी рдоाрд░्рдХ-3 рдбी-2 рдХा рд╣ै। рджेрд╢ рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рдЗрд╕ рддीрд╕рд░ी рдкीрдв़ी рдХे рд░ॉрдХेрдЯ рдиे рдПрдХ рдУрд░ рдЬрд╣ां рдпрд╣ рдЖрд╢्рд╡рд╕्рдд рдХिрдпा рд╣ै рдХि рдЗрд╕рд░ो рдЕрдм 2022 рддрдХ рдЪांрдж рдкрд░ рдЗंрд╕ाрди рднेрдЬрдиे рдХे рдЕрдкрдиा рдоिрд╢рди рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рдХाрдо рдоें рдмेрд╣िрдЪрдХ рдЬुрдЯ рд╕рдХрддा рд╣ै। рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рдпрд╣ рднी рд╕ाрдмिрдд рдХिрдпा рд╣ै рдХि рднाрд░ी рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ों рдХो рд╕्рдкेрд╕ рдоें рднेрдЬрдиे рдХा рдЬो рдХाрдо рдЕрдм рддрдХ рд░ूрд╕, рдЕрдоेрд░िрдХा рдЬैрд╕े рджेрд╢ рдХрд░рддे рд░рд╣े рд╣ैं, рдЙрд╕рдоें рднाрд░рдд рдХी рдпोрдЧ्рдпрддा рдЕрдм рдмрд░ाрдмрд░ी рдХी рд╣ै।
рд░ॉрдХेрдЯ рд╕ाрдЗंрд╕ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЬीрдПрд╕рдПрд▓рд╡ी рдоाрд░्рдХ-3 рдХी рдХाрдордпाрдмी рдХा рд╕्рддрд░ рдпрджि рд╣рдо рдиाрдкрдиा рдЪाрд╣ें рддो рдЗрд╕рдХी рдПрдХ рдХрд╕ौрдЯी рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рд╢ुрд░ुрдЖрддी рдЪंрдж्рд░ рдоिрд╢рди рд╣ोंрдЧे। рдХрд░ीрдм 50 рд╕ाрд▓ рдкрд╣рд▓े рдЕрдоेрд░िрдХी рд╕्рдкेрд╕ рдПрдЬेंрд╕ी-рдиाрд╕ा рдиे рдЕрдкрдиे рдЬिрд╕ рдпाрди рдЕрдкोрд▓ो-11 рд╕े рдиीрд▓ рдЖрд░्рдорд╕्рдЯ्рд░ांрдЧ рдХो рдЪांрдж рдкрд░ рднेрдЬा рдеा, рдЙрд╕рдХा рд╡рдЬрд╣ 4932 рдХिрд▓ोрдЧ्рд░ाрдо рдеा। рдпाрдиी рдпрджि рдХिрд╕ी рджेрд╢ рдХा рд░ॉрдХेрдЯ 5 рдЯрди рддрдХ рдХा рд╡рдЬрди рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоें рд▓े рдЬाрдиे рдХी рд╣ैрд╕िрдпрдд рд░рдЦрддा рд╣ै, рддрднी рдЙрд╕े рдЪंрдж्рд░рдоा рдкрд░ рдЗंрд╕ाрди рднेрдЬрдиे рдХे рд╕рдкрдиे рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ोрдЪрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╣ै рдХि рдЬीрдПрд╕рдПрд▓рд╡ी рдоाрд░्рдХ-3 рд╕े рднेрдЬे рдЧрдП рд╕ंрдЪाрд░ рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдЬीрд╕ैрдЯ-29 рдХा рд╡рдЬрди 3,423 рдХिрд▓ोрдЧ्рд░ाрдо рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рд░ॉрдХेрдЯ 4 рдЯрди рддрдХ рдХे рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдХो рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоें рд▓े рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдЪंрдж्рд░рдоा рдкрд░ рдЗंрд╕ाрди рднेрдЬрдиे рдХी рднाрд░рдд рдХी рджाрд╡ेрджाрд░ी рдкुрдЦ्рддा рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ी рд╡рдЬрд╣ рд╣ै рдХि рдмाрд╣ुрдмрд▓ी рдХрд╣े рдЧрдП рдЗрд╕ рд░ॉрдХेрдЯ рдХी рдХाрдордпाрдмी рдХो рдЦुрдж рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдиे рд╕рд░ाрд╣ा। рд╕ाрде рд╣ी рдЗрд╕рд░ो рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдХे. рд╕िрд╡рди рдиे рднी рдХрд╣ा рдХि рдЗрд╕рд░ो рдХे рд╕рдмрд╕े рднाрд░ी рд▓ांрдЪрд░ рдиे рдЕрдкрдиे рджूрд╕рд░े рдоिрд╢рди рдоें рдЕрдм рддрдХ рд╕рдмрд╕े рднाрд░ी рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдЬीрд╕ैрдЯ-29 рдХो рдЙрд╕рдХी рдХрдХ्рд╖ा рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдХे рд╣рдоाрд░ी рдЖрд╢ाрдУं рдХो рдЬрдЧा рджिрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рд░ो рдХे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдиे рдЗрд╕ рдЕрднिрдпाрди рдХो рдЗрд╕рд▓िрдП рднी рдЕрд╣рдо рдоाрдиा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рднाрд░рдд рдХे рдорд╣рдд्рд╡ाрдХांрдХ्рд╖ी рдЪंрдж्рд░рдпाрди-2 рдФрд░ рдоाрдирд╡рдпुрдХ्рдд рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдЕрднिрдпाрдиों рдоें рдЗрд╕ рд░ॉрдХेрдЯ рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╕िрд╡рди рдиे рдПрд▓ाрди рдХिрдпा рдХि рдЬрдирд╡рд░ी 2019 рдоें рднेрдЬा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдЪंрдж्рд░рдпाрди рдЗрд╕ рд░ॉрдХेрдЯ рдХा рдкрд╣рд▓ा рдСрдкрд░ेрд╢рдирд▓ рдЕрднिрдпाрди рд╣ोрдЧा।
рд╣ाрд▓ांрдХि рдпрд╣ рд╕рд╣ी рд╣ै рдХि рдЗрд╕рд░ो рдХो рдЕрдкोрд▓ो-11 рд╡ाрд▓ी рдХाрдордпाрдмी рдХे рдХрд░ीрдм рдкрд╣ुंрдЪрдиे рдоें рдкांрдЪ рджрд╢рдХ рд▓рдЧ рдЧрдП рд╣ैं, рдкрд░ рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा рд╣ोрдЧा рдХि рдмेрд╣рдж рдорд╣ंрдЧे рдФрд░ рддрдХрдиीрдХ рдоें рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд╕рдЯीрдХрддा-рд╕ूрдХ्рд╖्рдорддा рдХी рдоांрдЧ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЪंрдж्рд░ рдЕрднिрдпाрдиों рдХो рдЦुрдж рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рдЕрдкोрд▓ो рдоिрд╢рдиों рдХे рдмाрдж рд▓ंрдмे рд╕рдордп рддрдХ рд╕्рдердЧिрдд рд░рдЦा рд╣ै। рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рд░ूрд╕ (рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ) рд╕े рд╣ोрдб़ рд▓ेрдиे рдФрд░ рджुрдиिрдпा рдоें рдЕрдкрдиी рдмрдв़рдд рд╕ाрдмिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдмिрд░ाрджрд░ी рдиे рдЪंрдж्рд░ рдоिрд╢рдиों рдХो рдЕрд╣рдоिрдпрдд рджी рдеी, рд▓ेрдХिрди рдмाрдж рдоें рдмेрдЗंрддрд╣ा рдЦрд░्рдЪ рдХे рдЪрд▓рддे рдиाрд╕ा рдиे рднाрд░ी рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ों рдХो рд╕्рдкेрд╕ рдоें рднेрдЬрдиे рдХे рдХाрдо рд╕े рдЦुрдж рдХो рдЕрд▓рдЧ рдХрд░ рд▓िрдпा рдеा, рд▓ेрдХिрди рдЕрдм рджुрдиिрдпा рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдЪंрдж्рд░ рдФрд░ рдоंрдЧрд▓ рдоिрд╢рдиों рдХी рддрд░рдл рдмрдв़ рд░рд╣ी рд╣ै। рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЪीрди-рдЬाрдкाрди рдЖрджि рднी рдЗрд╕ рдирдИ рд╣ोрдб़ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा рд╣ोрдЧा рдХि рдЗрд╕ рд╣ोрдб़ рдоें рдЕрдм рд╡िрдЬेрддा рд╡рд╣ी рджेрд╢ рдФрд░ рд╕्рдкेрд╕ рдПрдЬेंрд╕ी рд╣ोрдЧी, рдЬो рдмेрд╣рдж рдХрдо рд▓ाрдЧрдд рдоें рдФрд░ рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд╕рдЯीрдХрддा рдХे рд╕ाрде рдЕрдкрдиे рд╕्рдкेрд╕ рдЕрднिрдпाрди рдЪрд▓ाрдПрдЧी। рдЗрд╕ рдирдЬрд░िрдП рд╕े рджेрдЦें рддो рдЗрд╕рд░ो рдиे рджोрдиों рдоोрд░्рдЪो рдкрд░ рдЕрдкрдиी рдХाрдмिрд▓िрдпрдд рджिрдЦाрдИ рд╣ै।
рдЕрд╣рдо рдмाрдд рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ों рдХो рд╕्рдкेрд╕ рдоें рд▓े рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рднрд░ोрд╕ेрдоंрдж рд░ॉрдХेрдЯ рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиे рдХी рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЕрдм рдЖрдЧे рдХी рд╕्рдкेрд╕ рд░ेрд╕ рдЗрди्рд╣ीं рдкрд░ рдЯिрдХी рд╣ै। рдХрднी рд╕ाрдЗрдХिрд▓ рд╕े рд░ॉрдХेрдЯ рдХे рдкुрд░्рдЬे рдвोрдиे рд╡ाрд▓े рдЗрд╕рд░ो рдХो рдПрдХ рдмрдб़ी рдХाрдордпाрдмी рддрдм рдоिрд▓ी рдеी, рдЬрдм рдЙрд╕рдХे рд░ॉрдХेрдЯ рдкीрдПрд╕рдПрд▓рд╡ी рдиे рджुрдиिрдпा рднрд░ рдХे рджрд░्рдЬрдиों рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ों рдХो рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоें рдЫोрдб़ा рдеा। рдкीрдПрд╕рдПрд▓рд╡ी рдХी рдорджрдж рд╕े рд╣рдоाрд░ा рджेрд╢ рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ों рдХी рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рд▓ांрдЪिंрдЧ рджुрдиिрдпा рдоें рд╕рдмрд╕े рдХрдо рдХीрдордд рдкрд░ рдХрд░рддा рд░рд╣ा рд╣ै। рджाрд╡ा рд╣ै рдХि рдЖрдорддौрд░ рдкрд░ рдПрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рдЖрдХाрд░ рдХे рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдХी рдкीрдПрд╕рдПрд▓рд╡ी рд╕े рд▓ांрдЪिंрдЧ 100 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпों рдХी рдкрдб़рддी рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рд╕्рдеाрдкिрдд рд░ॉрдХेрдЯ рдПрдЯрд▓рд╕-5 рд╕े рдЗрд╕рдХी рдХीрдордд 6692 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рд╣ोрддी рд╣ै। рдПрдХ рд░ेрдЦांрдХिрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЬिрддрдиा рдзрди рдЕрдоेрд░िрдХी рд╕्рдкेрд╕ рд╕ेंрдЯрд░-рдиाрд╕ा рдЕрдкрдиे рд╕्рдкेрд╕ рдоिрд╢рди рдкрд░ рдПрдХ рд╕ाрд▓ рдоें рдЦрд░्рдЪ рдХрд░рддा рд╣ै, рдЙрддрдиे рдкैрд╕ों рдоें рдЗрд╕рд░ो 40 рд╕ाрд▓ рддрдХ рдХाрдо рдХрд░рддा рд░рд╣ рд╕рдХрддा рд╣ै, рдкрд░ рд╣ाрд▓ рддрдХ рд╕ैрдЯेрд▓ाрдЗрдЯ рд▓ांрдЪिंрдЧ рдХे рд╕्рдкेрд╕ рдоाрд░्рдХेрдЯ рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рд╣िрд╕्рд╕ेрджाрд░ी 41 рдлीрд╕рдж рддрдХ рд░рд╣ी рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдЗрд╕рд░ो рдХी рд╣िрд╕्рд╕ेрджाрд░ी рд╕िрд░्рдл рдЪाрд░ рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдмрдб़ी рд╡рдЬрд╣ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдиाрд╕ा рдХे рдкाрд╕ рдПрдХ рдЦाрд▓ी рдЯ्рд░рдХ рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╡рдЬрди рд╡ाрд▓े рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдХो рд╕्рдкेрд╕ рдоें рдЫोрдб़рдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдЗрд╕рд░ो рд╣ाрд▓ рддрдХ рдПрдХ рдордз्рдпрдо рдЖрдХाрд░ рдХी рдХाрд░ рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╡рдЬрди рд╡ाрд▓े рд╕ैрдЯेрд▓ाрдЗрдЯ рдЫोрдб़ рдкा рд░рд╣ा рдеा। рд╣ाрд▓ांрдХि рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рдЗрд╕рд░ो рдиे рдЕрдкрдиे рд╕рд╣рдпोрдЧी рд╕ंрдЧрдарди рдПंрдЯिрдХ्рд╕ рдХॉрд░рдкोрд░ेрд╢рди рдХे рдЬрд░िрдП рдкीрдПрд╕рдПрд▓рд╡ी рдХी рдкрд╣рд▓ी рд▓ांрдЪिंрдЧ рдХे рдмाрдж рд╕े 2014 рддрдХ рд╕ाрдв़े рдЪाрд░ рдЕрд░рдм рд░ुрдкрдпे рдХрдоा рд▓िрдП рдеे। рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рдпрд╣ рднी рд╣ै рдХि рдПрд╢िрдпाрдИ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЪीрди рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдХोрдИ рдЕрди्рдп рдкрдб़ोрд╕ी рдоुрд▓्рдХ рд╕्рдкेрд╕ рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рднाрд░рдд рдХी рдмрд░ाрдмрд░ी рдирд╣ीं рдХрд░ рдкा рд░рд╣ा рд╣ै।
рдЪीрди рднी рдЗрд╕рд░ो рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ै। рдкिрдЫрд▓े рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдг рдоें рдПрдХ рд╕ाрде 104 рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ों рдХो рд╕्рдкेрд╕ рдоें рдкрд╣ुंрдЪाрдиे рдкрд░ рдЪीрди рдХे рд╕рд░рдХाрд░ी рдЕрдЦрдмाрд░-рдЧ्рд▓ोрдмрд▓ рдЯाрдЗрдо्рд╕ рдиे рдЕрдкрдиे рд╕ंрдкाрджрдХीрдп рдоें рд▓िрдЦा рдеा рдХि рдпूं рддो рд╕्рдкेрд╕ рдЯेрдХ्рдиोрд▓ॉрдЬी рдХी рд░ेрд╕ рдХो рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ों рдХी рд▓ांрдЪिंрдЧ рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рд╕े рдирд╣ीं рдЖंрдХा рдЬा рд╕рдХрддा, рд▓ेрдХिрди рдХрдо рдиिрд╡ेрд╢ рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╕्рдкेрд╕ рдЯेрдХ्рдиोрд▓ॉрдЬी рдоें рдЧ्рд▓ोрдмрд▓ рд▓ेрд╡рд▓ рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░ рдЗрд╕рд░ो рдиे рдмрдб़ा рдХाрдо рдХिрдпा рд╣ै। рдЕрдЦрдмाрд░ рдХे рдоुрддाрдмिрдХ рдХिрд╕ी рджेрд╢ рдХी рд╕्рдкेрд╕ рдЯेрдХ्рдиोрд▓ॉрдЬी рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдЗрд╕ рдмाрдд рд╕े рдирдкрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рдЙрд╕рдоें рдиिрд╡ेрд╢ рдХिрддрдиा рдХिрдпा рдЧрдпा। 2016 рдоें рдЗрдХोрдиॉрдоिрдХ рдлोрд░рдо рдХी рдУрд░ рд╕े рдЬाрд░ी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ 2013 рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдХा рд╕्рдкेрд╕ рдмрдЬрдЯ рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ 39.3 рдЕрд░рдм рдбॉрд▓рд░ рдеा, рдЪीрди 6.1 рдЕрд░рдм рдбॉрд▓рд░ рдХे рд╕ाрде рджूрд╕рд░े, рд░ूрд╕ 5.3 рдЕрд░рдм рдбॉрд▓рд░ рдХे рд╕ाрде рддीрд╕рд░े рдФрд░ рдЬाрдкाрди 3.6 рдЕрд░рдм рдбॉрд▓рд░ рдХे рд╕्рдкेрд╕ рдмрдЬрдЯ рдХे рд╕ाрде рдЪौрдеे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдеा। рдЗрди рд╕рднी рджेрд╢ों рдХे рдоुрдХाрдмрд▓े рднाрд░рдд рдХा рдмрдЬрдЯ рдорд╣рдЬ 1.2 рдЕрд░рдм рдбॉрд▓рд░ рдеा, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рдоुрдХाрдо рд╕े рдЖрдЧे рдЬाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬрд░ूрд░ी рдеा рдХि рдЗрд╕рд░ो рдЪाрд░ рд╕े рдкांрдЪ рдЯрди рд╡рдЬрдиी рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ों рдХो рд╕्рдкेрд╕ рдоें рд▓े рдЬाрдП। рдпрд╣ рд╕िрд░्рдл рдЙрд╕рдХे рдЪंрдж्рд░ рддрдеा рдоंрдЧрд▓ рдоिрд╢рдиों рдФрд░ рдЗंрд╕ाрди рдХो рдЪंрдж्рд░рдоा рдкрд░ рднेрдЬрдиे рдХे рдЙрд╕рдХे рд╕рдкрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ी рдЬрд░ूрд░ी рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдХे рдХाрд░ोрдмाрд░ी рджोрд╣рди рдоें рднी рдЗрд╕рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдХि рдЕрдзिрдХрддрдо рдвाрдИ рдЯрди рд╡рдЬрдиी рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ों рдХो рдвोрдиे рдХे рдХाрдмिрд▓ рдкीрдПрд╕рдПрд▓рд╡ी рдоाрд░्рдХ-2 рд╕े рдЖрдЧे рдмрдв़рдХрд░ рдЗрд╕рд░ो рдиे рдЬीрдПрд╕рдПрд▓рд╡ी рдоाрд░्рдХ-3 рдХे рд╕рдлрд▓ рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдг рдХे рд╕ाрде рднाрд░ी рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдкрд░िрд╡рд╣рди рдХे рдмाрдЬाрд░ рдоें рдЕрдкрдиी рджрд╕्рддрдХ рджे рджी рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдпрд╣ рдЙрдо्рдоीрдж рднी рдЬрдЧी рд╣ै рдХि рдЬीрдПрд╕рдПрд▓рд╡ी 2022 рддрдХ рдкांрдЪ рдЯрди рд╡рдЬрдиी рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдХो 5 рд▓ाрдЦ рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рджूрд░ рд▓े рдЬाрдХрд░ рдЙрд╕े рд╡ाрдкрд╕ рд▓ौрдЯाрдиे рдХी рдЦूрдмी рджिрдЦा рд╣ी рджेрдЧा, рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдХे рдмिрдиा рд╣рдоाрд░े рдЪंрдж्рд░ рдоिрд╢рди рдФрд░ рдЗंрд╕ाрди рдХो рд╕्рдкेрд╕ рдоें рднेрдЬрдиे рдХी рдХाрдордпाрдмी рдЦुрдж рдХे рдмूрддे рдкाрдиा рдоुрдордХिрди рдирд╣ीं рд╣ै।
рд▓ेрдХिрди рд╕्рдкेрд╕ рдоें рдмрдв़рдд рдХा рдХोрдИ рдорддрд▓рдм рддрднी рд╣ै, рдЬрдм рдЙрд╕рд╕े рдХाрд░ोрдмाрд░ рдФрд░ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдХुрдЫ рдаोрд╕ рдЬрдоीрдиी рд▓рдХ्рд╖्рдп рднी рд╣ाрд╕िрд▓ рд╣ों рдФрд░ рдЙрдирд╕े рджेрд╢ рдХी рдЬрдирддा рдХी рдмेрд╣рддрд░ी рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХा рдХोрдИ рд░ाрд╕्рддा рдЦुрд▓े। рдпрд╣ рдЙрдкрд▓рдм्рдзि рдЖंрдХрдб़ों рдоें рддो рдХाрдлी рд╕ुрд╣ाрд╡рдиी рд▓рдЧрддी рд╣ै рдХि рдЬीрдПрд╕рдПрд▓рд╡ी рдоाрд░्рдХ-3 рд╕े рджेрд╢ рдХे рд╕рдмрд╕े рднाрд░ी рдФрд░ рдЙрди्рдирдд рд╕ंрдЪाрд░ рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдЬीрд╕ैрдЯ-29 рдХो рдХрдХ्рд╖ा рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा, рдкрд░ рд╕рд╡ाрд▓ рд╣ै рдХि рдХ्рдпा рдЗрд╕рд╕े рдЬрдирддा рдХो рдХोрдИ рд▓ाрдн рд╣ुрдЖ? рдз्рдпाрди рджें рдХि рдЬीрд╕ैрдЯ-29 рдПрдХ рдЙрди्рдирдд рд╕ंрдЪाрд░ рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рджेрд╢ рдХे рдкूрд╡рд░ेрдд्рддрд░ рдФрд░ рдЬрдо्рдоू-рдХрд╢्рдоीрд░ рдХे рджूрд░рд╕्рде рдЗрд▓ाрдХों рдоें рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рддрдеा рдЕрди्рдп рд╕ंрдЪाрд░ рд╕ुрд╡िрдзाрдПं рдоुрд╣ैрдпा рдХрд░ाрдиा рд╣ै। рд╕ंрдЪाрд░ рдХी рдоौрдЬूрджा рдЬрд░ूрд░рддों рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдпे рдЗрд▓ाрдХे рдХाрдлी рдкिрдЫрдб़े рд╣ैं, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ै рдХि рдЬीрд╕ैрдЯ-29 рдЗрди рдЗрд▓ाрдХों рдХे рдиाрдЧрд░िрдХों рдХी рдЬिंрджрдЧी рдЖрд╕ाрди рдХрд░рдиे рдоें рдорджрджрдЧाрд░ рд╕ाрдмिрдд рд╣ोрдЧा। рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╣ै рдХि рдЬрдм рдЗрд╕े рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоें рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкिрдд рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рдеा, рддрдм рддрдЯीрдп рдЗрд▓ाрдХों рдоें рдЧрдЬ рддूрдлाрди рдХी рдЖрд╣рдЯ рдоिрд▓ рдЪुрдХी рдеा। рдЗрд╕ी рд╕े рд╕ाрдмिрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоें рдпрджि рдЙрди्рдирдд рд╕ंрдЪाрд░ рддрдХрдиीрдХों рд╡ाрд▓ा рдХोрдИ рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдоौрд╕рдоी рдмрджрд▓ाрд╡ों рдХी рд╕рдЯीрдХ рд╕ूрдЪрдиा рджेрдЧा рддो рдЗрд╕рд╕े рдЖрдо рд▓ोрдЧों рдХी рдЬिंрджрдЧी рдХिрд╕ рддрд░рд╣ рдЖрд╕ाрди рд╣ो рдЬाрдПрдЧी।
рдпрд╣ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоें рдмрдв़рддी рд╣ोрдб़ рдХा рд╣ी рдирддीрдЬा рд╣ै рдХि рдЕрдм рджुрдиिрдпा рдХे рдХрдИ рджेрд╢ рдПрдХ рд╕े рдмрдв़рдХрд░ рдПрдХ рд░ॉрдХेрдЯों рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рд▓рдЧे рд╣ैं। рд╡े рдЙрди्рд╣ें рдЗрддрдиा рддाрдХрддрд╡рд░ рдмрдиाрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं рдЬिрдирд╕े рд╕िрд░्рдл рдЪंрдж्рд░рдоा рд╣ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдоंрдЧрд▓ рдФрд░ рд╕ौрд░рдоंрдбрд▓ рдХे рдЕрди्рдп рдЧ्рд░рд╣ों рддрдХ рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ों рдХो рдкрд╣ुंрдЪाрдиे рдХा рдХाрдо рд▓िрдпा рдЬा рд╕рдХे। рдЬाрд╣िрд░ рд╣ै, рдЕрдм рдЗंрд╕ाрди рдХो рд╕्рдкेрд╕ рдоें рд▓े рдЬाрдиे рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдХोрд╢िрд╢ рдЪंрдж्рд░рдоा рдкрд░ рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдФрд░ рдоंрдЧрд▓ рдкрд░ рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдЗंрд╕ाрди рдХो рдЙрддाрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдпाрди рдХे рд▓िрдП рд░ॉрдХेрдЯ рдмрдиाрдиे рдХी рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдЖрдЧे рд╢ुрдХ्рд░ рдЧ्рд░рд╣ рддрдХ рдпाрди рдХो рд▓े рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд░ॉрдХेрдЯों рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рдмाрд░े рдоें рднी рдпोрдЬрдиाрдПं рдмрди рд░рд╣ी рд╣ैं। рдЗрдирдоें рдкрд╣рд▓ा рдЬिрдХ्рд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХा рд╣ी рд╣ोрддा рд╣ै। рдЕрд╕рд▓ рдоें рдЕрдоेрд░िрдХी рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдПрдЬेंрд╕ी-рдиाрд╕ा рд╕्рдкेрд╕ рд▓ांрдЪ рд╕िрд╕्рдЯрдо (рдПрд╕рдПрд▓рдПрд╕) рдиाрдордХ рдПрдХ рдРрд╕े рд░ॉрдХेрдЯ рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рд▓рдЧी рд╣ुрдИ рд╣ै рдЬिрд╕े рднाрд╡ी рдкीрдв़ी рдХा рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдг рд╡ाрд╣рди рдоाрдиा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рд╣ाрд▓ांрдХि рдЗрд╕рдХा рдПрдХ рд╢ुрд░ुрдЖрддी рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдоाрд░्рдЪ 2015 рдоें рд╕рдлрд▓рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдЙрдЯाрд╣ рд░ेрдЧिрд╕्рддाрди рдоें рдХिрдпा рдЬा рдЪुрдХा рд╣ै। рдХрд░ीрдм 384 рдлीрдЯ рдКंрдЪाрдИ рдХे рдЗрд╕ рд░ॉрдХेрдЯ рдоें рдж्рд░рд╡ рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдФрд░ рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдИंрдзрди рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ोрдЧा। рдпाрдиी рдпрд╣ рдХ्рд░ाрдпोрдЬेрдиिрдХ рддрдХрдиीрдХ рдкрд░ рдмрдиा рд╣ोрдЧा। рдЗрд╕ी рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рдЗंрд╕ाрди рдХो 2030 рддрдХ рдоंрдЧрд▓ рдФрд░ рдХ्рд╖ुрдж्рд░рдЧ्рд░рд╣ों рдкрд░ рдЙрддाрд░рдиे рдХी рдпोрдЬрдиा рд╣ै।
рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдмрд░рдХ्рд╕ рд░ूрд╕ рдХे рдкाрд╕ рдлिрд▓рд╣ाрд▓ рдЬो рд╕рдмрд╕े рддाрдХрддрд╡рд░ рд░ॉрдХेрдЯ рд╣ैं, рдЙрдирдоें рд░ॉрдХेрдЯ рдк्рд░ोрдЯॉрди рд╕рдмрд╕े рдЖрдЧे рд╣ै। рдЗрд╕ рд░ॉрдХेрдЯ рдХो рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо 16 рдЬुрд▓ाрдИ, 1965 рдоें рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдоें рд▓ाрдпा рдЧрдпा рдеा рдФрд░ рд░ूрд╕ рдЗрд╕рдХे рд╕ंрд╢ोрдзिрдд рд╕ंрд╕्рдХрд░рдгों рдХा рдЖрдЬ рднी рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕ рд░ॉрдХेрдЯ рдХी рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рд░ूрд╕ рдХे рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рд╡рдЬрдиी рдФрд░ рдмेрд╣рддрд░ीрди рдмूрд╕्рдЯрд░ рд░ॉрдХेрдЯ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрдм рддрдХ 400 рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдг рд╣ो рдЪुрдХे рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рд╕े 354 рд╕рдлрд▓ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЕрдоेрд░िрдХा рдФрд░ рд░ूрд╕ рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдпूрд░ोрдкीрдп рд╕्рдкेрд╕ рдПрдЬेंрд╕ी (рдИрдПрд╕рдП) рдХा рд╕рдмрд╕े рддाрдХрддрд╡рд░ рд░ॉрдХेрдЯ рд╣ै рдПрд░िрдпрди рдлाрдЗрд╡। рд╣ाрд▓ांрдХि рд░ूрд╕ рдХे рдПрдХ рд░ॉрдХेрдЯ рдПрди-1 рдХी рддрд░рд╣ рд╣ी рд╡рд░्рд╖ 1996 рдоें рдпрд╣ рдЕрдкрдиी рдкрд╣рд▓ी рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдЙрдб़ाрди рдоें рдлрдЯ рдЧрдпा рдеा, рд▓ेрдХिрди рдмाрдж рдоें рдЗрд╕рдХे рдЬрд░िрдпे рдИрдПрд╕рдП рдиे рдХрдИ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоिрд╢рдиों рдоें рд╕рдлрд▓рддा рдкाрдИ। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд░ोрд╕ेрдЯा рдФрд░ рдСрдЯोрдоेрдЯेрдб рдЯ्рд░ांрд╕рдлрд░ рд╡्рд╣ीрдХрд▓ рдЬैрд╕े рдЕрди्рдп рд░ॉрдХेрдЯ рдИрдПрд╕рдП рдХे рд╕्рдкेрд╕ рдоिрд╢рдиों рдХो рдХाрдордпाрдм рдмрдиा рд░рд╣े рд╣ैं। рдЬाрдкाрди рднी рддाрдХрддрд╡рд░ рд░ॉрдХेрдЯ рдмрдиाрдиे рдХी рд╣ोрдб़ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै। рдЬाрдкाрди рдХे рдкाрд╕ рдПрдЪ-рдЖрдЗрдЖрдЗрдмी рдиाрдордХ рдПрдХ рддाрдХрддрд╡рд░ рд░ॉрдХेрдЯ рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдпाрдиों рдХो рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рд╕्рдкेрд╕ рд╕्рдЯेрд╢рди рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪाрдиे рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдж्рд░рд╡ рдИंрдзрди рд╕े рдЪрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рдЗрд╕ рд░ॉрдХेрдЯ рдХी рдкрд╣рд▓ी рдЙрдб़ाрди 10 рд╕िрддंрдмрд░, 2009 рдХो рдХрд░ाрдИ рдЧрдИ рдеी рдФрд░ рдЖрдЦिрд░ी 2013 рдоें।
рдЖрджिрдо рдЬाрддिрдпों рдХो рджेрдЦрдиे рдХा рдирдЬрд░िрдпा
(рд╕ाрднाрд░ рджैрдиिрдХ рдЬाрдЧрд░рдг )
рдЕंрдбрдоाрди рдиिрдХोрдмाрд░ рдж्рд╡ीрдк рд╕рдоूрд╣ рдХे рдЙрдд्рддрд░ी рд╕ेंрдЯिрдирд▓ рдж्рд╡ीрдк рдкрд░ рдПрдХ рдЕрдоेрд░िрдХी рдпुрд╡рдХ рдЬॉрди рдПрд▓рди рдЪाрдК рдХी рд▓ाрд╢ рдмрд░ाрдордж рд╣ोрдиे рд╕े рдмीрддे рджिрдиों рд╕рдирд╕рдиी рдордЪ рдЧрдИ рдеी। рдмрддाрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдЕрдоेрд░िрдХी рдпुрд╡рдХ рдиे рдЗрд╕ рдж्рд╡ीрдк рдкрд░ рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓ी рдЖрджिрд╡ाрд╕ी рд╕рдоुрджाрдп рд╕ेंрдЯिрдирд▓ीрдЬ рд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдеी рдФрд░ рдЗрд╕рдХी рдХीрдордд рдЙрди्рд╣ें рдЕрдкрдиी рдЬाрди рджेрдХрд░ рдЪुрдХाрдиी рдкрдб़ी। рдкूрд░्рд╡ рдоें рднी рдпрд╣ां рдкрд░ рдФрд░ рдЗрд╕ рдзрд░рддी рдХे рдЕрдиेрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдХुрдЫ-рдХुрдЫ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХी рдШрдЯрдиाрдПं рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ैं। рдЗрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЬрдирд╡рд░ी 2006 рдоें рднी рджो рднाрд░рддीрдп рдордЫुрдЖрд░ों рдиे рдЙрдд्рддрд░ी рд╕ेंрдЯिрдирд▓ рдж्рд╡ीрдк рдХे рдкाрд╕ рдЬाрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдеी рдФрд░ рддीрди рджिрди рдмाрдж рдЙрдирдХी рд▓ाрд╢ рдмрд░ाрдордж рд╣ुрдИ рдеी। рджेрдЦा рдЬाрдП рддो рдЖрдзुрдиिрдХ рдоाрдирд╡ рдЕрдкрдиी рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ा рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдЗрд╕ рдж्рд╡ीрдк рдХी рдЦूрдмрд╕ूрд░рддी рдФрд░ рдЗрд╕рдХी рдЕрдкाрд░ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ंрдкрджा рдХी рдЪाрд╣рдд рд╕े рдпрд╣ां рдХрджрдо рд░рдЦрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ें рдХрдИ рджрд╢рдХों рд╕े рдХрд░рддा рдЖ рд░рд╣ा рд╣ै।
рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╢ाрд╕рдХों рдиे рднी рдХी рдХोрд╢िрд╢
рдкूрд░्рд╡ рдоें рднाрд░рдд рдкрд░ рд╢ाрд╕рди рдХрд░ рдЪुрдХे рдм्рд░िрдЯेрди рдХे рдк्рд░рд╢ाрд╕рдХों рдиे рднी рдЗрди рдЖрджिрд╡ाрд╕िрдпों рд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рдеा। рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдЕंрдбрдоाрди рдиिрдХोрдмाрд░ рдХे рдк्рд░рд╢ाрд╕рдХ рдоौрд░िрд╕ рд╡िрдбाрд▓ рдкोрд░्рдЯрдоेрди рдиे 1880 рдоें рдпрд╣ां рдХे рд▓ोрдЧों рд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХा рд╕ुрдиिрдпोрдЬिрдд рдЕрднिрдпाрди рдЪрд▓ाрдпा рдеा рдФрд░ рдПрдХ рд╡ृрдж्рдз рдЬोрдб़े рд╕рдоेрдд рдЪाрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдмंрдзрдХ рдмрдиा рд▓िрдпा рдеा, рд▓ेрдХिрди рдкрд░िрдгाрдо рдмрд╣ुрдд рд╣ी рджुрдЦрдж рд░рд╣ा। рдЕंрдбрдоाрди рдиिрдХोрдмाрд░ рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी рдкोрд░्рдЯ рдм्рд▓ेрдпрд░ рддрдХ рд▓ाрддे-рд▓ाрддे рд╡ृрдж्рдз рдЬोрдб़े рдХी рдЖрдзुрдиिрдХ рдоाрдирд╡ рд╕рдоाрдЬ рдЬрдиिрдд рдмीрдоाрд░ी рд╕े рдоौрдд рд╣ो рдЧрдИ।
рднाрд░рдд рдХे рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдоाрдирд╡-рд╡िрдЬ्рдЮाрдиी рдЯीрдПрди рдкंрдбिрдд рдиे рдПंрде्рд░ोрдкोрд▓ॉрдЬिрдХрд▓ рд╕рд░्рд╡े рдСрдл рдЗंрдбिрдпा рдХे рдЕрднिрдпाрди рд╕े рдЬुрдб़рдХрд░ рд╡рд░्рд╖ 1967 рд╕े рд▓ेрдХрд░ 1991 рддрдХ рд╕ेंрдЯिрдирд▓ीрдЬ рдХे рд╕ाрде рджोрд╕्рддी рдХрд░рдиे рдХे рдЕрдиेрдХ рдЕрднिрдпाрди рдЪрд▓ाрдП рдФрд░ рд╡рд╣ां рдЬाрдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рднी рд╣ुрдП। рд╣ाрд▓ांрдХि рд╕ेंрдЯिрдирд▓ीрдЬ рдиे рдХुрдЫ рдЧिрдл्рдЯ рдЬрд░ूрд░ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдП, рд▓ेрдХिрди рдЕрдкрдиे рдж्рд╡ीрдк рдоें рдЗрд╕ рджрдЦрд▓ рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा। рдЗрд╕ рдмीрдЪ рдоें 1974 рдоें рдиेрд╢рдирд▓ рдЬिрдпोрдЧ्рд░ाрдлिрдХ рдЪैрдирд▓ рдХी рдЯीрдо рдкुрд▓िрд╕ рдлोрд░्рд╕ рдХे рд╕ाрде рдЙрдкрд╣ाрд░ рдФрд░ рдЦाрдиे рдХे рд╕ाрдоाрди рдХे рд╕ाрде рдпрд╣ां рдХे рдиिрд╡ाрд╕िрдпों рдкрд░ рд╡ृрдд्рддрдЪिрдд्рд░ рдмрдиाрдиे рдХे рдордХрд╕рдж рд╕े рдкрд╣ुंрдЪी, рд▓ेрдХिрди рд╕ेंрдЯिрдирд▓ीрдЬ рдиे рдЙрди्рд╣ें рдж्рд╡ीрдк рдкрд░ рдХрджрдо рд░рдЦрдиे рдХा рдоौрдХा рдирд╣ीं рджिрдпा। рдпрд╣ी рдирд╣ीं 1990 рдХे рджрд╢рдХ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рдПрдХ рдХाрд░्рдЧो рд╢िрдк рдк्рд░िрдорд░ोрдЬ рдХो рдмрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ेрд▓ीрдХॉрдк्рдЯрд░ рднेрдЬрдиा рдкрдб़ा рдеा।
рдЕंрдбрдоाрди рдоें рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдПंрде्рд░ोрдкोрд▓ॉрдЬिрдХрд▓ рд╕рд░्рд╡े рдСрдл рдЗंрдбिрдпा рдХा рдПрдХ рд╕्рдеाрдиीрдп рдХेंрдж्рд░ рднी рд╣ै। рдЗрд╕ рдХेंрдж्рд░ рдХे рдЬрд░िрдпे рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдоाрдирд╡-рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों, рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХों, рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдПрд╡ं рдЦोрдЬрдХрд░्рддाрдУं рдХे рдЬрд░िрдпे 20рд╡ें рджрд╢рдХ рддрдХ рд╕ेंрдЯिрдирд▓ीрдЬ рд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░рдиे рдХे рдЕрдирдЧिрдирдд рдЕрднिрдпाрди рдЪрд▓ाрдП, рд▓ेрдХिрди рдЦाрд╕ рд╕рдлрд▓рддा рдирд╣ीं рдоिрд▓ी। рдЕंрдбрдоाрди рдФрд░ рдиिрдХोрдмाрд░ рдХी рдУंрдЧे, рдЬाрд░рд╡ा, рд╢ोрдо्рдкेрди рдФрд░ рдЬंрдЧीрд▓ рдЬрдирдЬाрддिрдпों рдиे рд╣ाрд▓ рдХे рджрд╢рдХों рдоें рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕рдоाрдЬ рд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдмрдв़ाрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рдкрд░्рдпрдЯрди рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпां рдЙрдирдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рдирдЬрджीрдХ рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪ рдЧрдИ рд╣ैं। рдоाрдирд╡ рдХे рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕рдоाрдЬ рдХा рд╕ंрдкрд░्рдХ рдЗрди рдЬрдирдЬाрддिрдпों рдоें рдкैрджा рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдмीрдоाрд░िрдпों рдХे рд╕ाрде рдЗрдирдХी рдШрдЯрддी рд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рднी рдХाрд░рдг рд╣ै।
рдзрд░्рдо рдк्рд░рдЪाрд░ рдХी рдЖрд╢ंрдХा
рдпрд╣ां рдиिрдХोрдмाрд░ी рдЬрдирдЬाрддि рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдХрд░ीрдм 27,000 рд╣ै рдЬрдмрдХि рдУंрдЧे 90, рдЧ्рд░ेрдЯ рдЕंрдбрдоाрдиीрдЬ 50, рд╢ोрдо्рдкेрди рдФрд░ рдЬाрд░рд╡ा рдоें рд╕े рдк्рд░рдд्рдпेрдХ 200 рд╕े 250 рдХे рдмीрдЪ рд╣ैं। рдЗрдирдХे рдоुрдХाрдмрд▓े рдХрдИ рдоाрдирд╡ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕ेंрдЯिрдирд▓ीрдЬ рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рджाрд╡ा 80 рд╕े 100 рдХे рдмीрдЪ рдоें рдХрд░рддे рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рдЬрдирдЧрдгрдиा рд╡рд░्рд╖ 2011 рдХे рдЖंрдХрдб़ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЗрдирдХी рд╕ंрдЦ्рдпा 40 рд╕े рднी рдХрдо рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рдпрд╣ рдЪिंрддाрдЬрдирдХ рд╣ी рд╣ै рдХि рдЗрдирдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖िрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдШुрд╕рдкैрда рдХी рдХोрд╢िрд╢ рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै। рдЦрдмрд░ों рдоें рдпрд╣ рдЖрд╢ंрдХा рдЬрддाрдИ рдЧрдИ рд╣ै рдХि рдЕंрдбрдоाрди рдиिрдХोрдмाрд░ рдХे рд╕ेंрдЯिрдирд▓ीрдЬ рдж्рд╡ीрдк рдХे рдиिрдХрдЯ рдкрд╣ुंрдЪा рдЕрдоेрд░िрдХी рдпुрд╡рдХ рдЬॉрди рдПрд▓рди рдИрд╕ाрдИ рдзрд░्рдо рдХा рдк्рд░рдЪाрд░рдХ рдеा рдФрд░ рд╡рд╣ां рдИрд╕ा рдХा рд╕ंрджेрд╢ рдкрд╣ुंрдЪाрдиे рдХे рдордХрд╕рдж рд╕े рдЧрдпा рдеा। рдХिрд╕ी рднी рдЬрдЧрд╣ рдкрд░ рдХोрдИ рднी рдоाрдирд╡ рдЕрдХेрд▓ा рдирд╣ीं рдЬाрддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рд╕ाрде рдЕрдкрдиी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдЕрдкрдиी рднाрд╖ा рдХे рд╕ाрде рдЕрдкрдиे рдоूрд▓्рдпों рдХो рднी рд▓े рдЬाрддा рд╣ै। рдЖрдЬ рдЬрдм рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдПрдХीрдХрд░рдг рдХा рд╢िрдХाрд░ рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै рдФрд░ рдмрд╣ुрд╕ंрдЦ्рдпрдХ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддिрдпों рдкрд░ рд▓рдЧाрддाрд░ рд╣ाрд╡ी рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै рддрдеा рдЙрдирдХे рд╡िрд░ोрдз рдХो рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХे рдиाрдо рдХुрдЪрд▓ рджिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рддो рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиा рдмрд╣ुрдд рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХि рд╕ेंрдЯिрдирд▓ीрдЬ рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдФрд░ рдЕрдкрдиी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдХिрддрдиे рд╕рдЬрдЧ рдФрд░ рдЬाрдЧрд░ूрдХ рд╣ैं।
рдЖрдЬ рдЕंрдбрдоाрди рдиिрдХोрдмाрд░ рдж्рд╡ीрдкрд╕рдоूрд╣ рдоें рдмрдв़рддी рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпिрдХ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдХा рдЬो рдЕрд╕рд░ рдЗрди рдЬрдирдЬाрддिрдпों рдкрд░ рдкрдб़ рд░рд╣ा рд╣ै, рдЙрд╕рд╕े рд╡ैрд░िрдпрд░ рдПрд▓्рд╡िрди рдХी рд╕ंрд░рдХ्рд╖िрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╡ाрд▓ी рдкрд░िрдХрд▓्рдкрдиा рд╣ी рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдХाрд░рдЧрд░ рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рдХрдИ рднाрд░рддीрдп рдоाрдирд╡-рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдиे рдпрд╣ рдХрд╣ рдХрд░ рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा рдеा рдХि рдЙрди्рд╣ें рд╣рдо рдЕрдЬाрдпрдмрдШрд░ рдмрдиाрдХрд░ рдХ्рдпों рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं? рджрд░рдЕрд╕рд▓ рд╣рдоाрд░ा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХрднी рднी рдЙрди्рд╣ें рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиा рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै, рд╣рдоाрд░ा рд▓рдХ्рд╖्рдп рддो рдЙрдирдХे рдмेрд╢рдХीрдорддी рд╕ंрд╕ाрдзрди рд╣ोрддे рд╣ैं।
¨рд╣рд╕рдХ рд╣ोрдиे рдХा рдн्рд░рдо
рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рдмрдб़ा рдн्рд░рдо рдлैрд▓ाрдпा рдЬाрддा рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рд╕ेंрдЯिрдирд▓ीрдЬ рдпा рдЗрд╕рдХे рдЬैрд╕ी рдЬाрддिрдпां рд╣िंрд╕рдХ рд╣ैं рдФрд░ рд▓ोрдЧों рдХो рджेрдЦрддे рд╣ी рдоाрд░ рджेрддी рд╣ैं। рджрд░рдЕрд╕рд▓ рдпे рдЖрдзुрдиिрдХ рдоाрдирд╡ рд╕े рдбрд░ी рд╣ुрдИ рдЬाрддिрдпां рд╣ैं рдФрд░ рдЬрдм рднी рд╣рдо рдЗрдирдХे рдЗрд▓ाрдХे рдоें рдШुрд╕рдкैрда рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░рддे рд╣ैं рддो рд╡े рдХेрд╡рд▓ рдЕрдкрдиी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рддी рд╣ैं рди рдХि рд╡े рд╣рдоाрд░े рдКрдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╣рдоाрд░े рдЗрд▓ाрдХे рдоें рдШुрд╕рддी рд╣ैं। рдЗрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиी рдПрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдЖрд░्рдеिрдХ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХिрдпा рд╣ै, рдЬिрд╕े рд╣рдо рдЕрдкрдиी рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдмрдиाрд╡рдЯ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЬрдЬ рдХрд░рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЬрд░्рдорди- рдЕрдоेрд░िрдХрди рдоाрдирд╡-рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдл्рд░ांрдЬ рдмोрдЖрд╕ рдиे 20рд╡ीं рд╕рджी рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░ рджिрдпा рдеा рдХि рдХिрд╕ी рджूрд╕рд░ी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдЕрдкрдиी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рд╕े рддुрд▓рдиा рдХрд░рдХे рдХрд░рдиा рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЙрд╕े рдЬрдЬ рдХрд░рдиा рдЧрд▓рдд рд╣ै рддрдеा рдпрд╣ рдЕрдкрдиी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдк्рд░рддि рдХेंрдж्рд░िрдд рд╣ोрдиा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмрддाрдпा рдХि рд╣рдо рдЬिрд╕ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХो рджेрдЦ рд░рд╣े рд╣ैं, рд╣рдоें рдЙрд╕े рдЙрд╕ी рдХे рдоूрд▓्рдпों рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕рдордЭрдиा рдЪाрд╣िрдП।
рдЖрдЬ рджेрд╢ рдХे рдЬрдирдЬाрддीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдмрд╣ुрд╕ंрдЦ्рдпрдХ рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рднाрд╖ा рдФрд░ рд░рд╣рди-рд╕рд╣рди рдХो рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рд╕े рдеोрдкा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рд╡рд╣ рднी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдПрдХीрдХрд░рдг рдХी рджिрд╢ा рдоें рдмрдб़ा рдЦрддрд░ा рд╣ै। рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рд╕े рдЗрд╕ рднाрд╡рдиा рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рдЬрдирдЬाрддिрдпां рдкिрдЫрдб़े рд╣ंिрджूू рд╣ैं рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╣िंрджुрдУं рдХे рд╕ाрд░े рд░ीрддि-рд░िрд╡ाрдЬ рдФрд░ рдд्рдпोрд╣ाрд░ рдЕрдкрдиा рд▓ेрдиे рдЪाрд╣िрдП, рд╡рд╣ рдЙрдирдХे рдорддрднेрдж рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдХाрд░рдг рд╣ै। рдЖрдЬ рддрдХ рд╣рдо рдпрд╣ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрдП рд╣ैं рдХि рднाрд░рддीрдп рдЬрдирдЬाрддिрдпों рдХे рдЕрдкрдиे рджेрд╡ी-рджेрд╡рддा рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ैं рддрдеा рд╣рдо рдЙрдирдХे рджेрд╡ी-рджेрд╡рддाрдУं рдХे рдоृрдд्рдпु рдХो рдЕрдкрдиे рд╡िрдЬрдп рджिрд╡рд╕ рдХे рддौрд░ рдкрд░ рдордиाрддे рд╣ैं। рд╣рдордиे рдЕрдкрдиे рдЬрдирдЬाрддीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рдЬंрдЧрд▓, рдЬрдоीрди рд╡ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХा рд▓рдЧाрддाрд░ рджोрд╣рди рдХिрдпा рдФрд░ рдмрджрд▓े рдоें рдЬрдирдЬाрддिрдпों рдХो рд╡िрд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै рдХि рджेрд╢ рдоें рдЖрджिрд╡ाрд╕ी рдЕрдкрдиे рдЬंрдЧрд▓, рдЬрдоीрди рдФрд░ рд╕ंрд╕ाрдзрди рдкрд░ рд╣рдХ рдХी рд▓рдб़ाрдИ рд▓рдб़ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЙрдирдХी рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдкрд╣рдЪाрди рдФрд░ рд╕ाрдоुрджाрдпिрдХ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдкिрдЫрдб़ा рдмрддाрдХрд░ рдЙрдирдХी рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдЦрдд्рдо рдХрд░ рджिрдпा, рд▓ेрдХिрди рджेрд╢ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдЙрдирдХी рд╣िрд╕्рд╕ेрджाрд░ी рдЖрдЬ рднी рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрдИ।
рдЖрдЬ рдЕрдкрдиे рд╣ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рджेрд╢ рдХा рдПрдХ рдмрдб़ा рдЖрджिрд╡ाрд╕ी рд╕рдоुрджाрдп рд╡िрд╕्рдеाрдкिрдд рдФрд░ рдиिрд░्рд╡ाрд╕िрдд рдЬीрд╡рди рдЬी рд░рд╣ा рд╣ै। рд╣рдордиे рдЬрдирдЬाрддिрдпों рд╕े рдЬंрдЧрд▓ рдФрд░ рдЬрдоीрди рдЫिрдирдХрд░ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХा рд╕рдкрдиा рджिрдЦाрдпा рдеा?
рдк्рд░ाрдЪीрди рдкрд░ंрдкрд░ा рдХाрдпрдо
рд╕ेंрдЯिрдирд▓ीрдЬ рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдоें рдПрдХ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдиुрдХूрд▓ рдПрд╡ं рдЬीрд╡рди рдХी рдиिрд░ंрддрд░рддा рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓ी рдкрдж्рдзрддि рд╕े рдЬीрд╡рди рдЬी рд░рд╣ी рд╣ैं। рдпे рдк्рд░рдХृрддि рд╕े рдмрд╣ुрдд рдмुрдж्рдзिрдордд्рддाрдкूрд░्рдг рдвंрдЧ рд╕े рднोрдЬрди рд▓ेрддी рд╣ैं, рддाрдХि рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХी рдиिрд░ंрддрд░рддा рдмрдиी рд░рд╣े। рдиिрдЧ्рд░ेрдЯों рдк्рд░рдЬाрддि рд╕े рд╕ंрдмंрдз рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓ी рдпрд╣ рдЬрдирдЬाрддि рдХрд░ीрдм 60,000 рд╕ाрд▓ рдкрд╣рд▓े рдХी рдмрддाрдИ рдЬाрддी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╣ाрд▓ рдХी рдоाрдирд╡ рдЙрдж्рднрд╡ рдХे рджрдХ्рд╖िрдг рдЕрдл्рд░ीрдХा рд╕िрдж्рдзांрдд рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЗрд╕рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рджाрд╡ा рдХрд░ीрдм 30,000 рд╕ाрд▓ рдкрд╣рд▓े рдХा рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।
рдХुрдЫ рдоाрдирд╡ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕ेंрдЯिрдирд▓ рдж्рд╡ीрдк рдоें рдоिрд▓े рдЪाрд░рдХोрд▓ рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЗрдирдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ 2000 рд╕ाрд▓ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдХा рдирд╣ीं рдоाрдирддे рд╣ैं। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рд╡рд░्рд╖ 1956 рдоें рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рд▓ाрдХрд░ рд▓ोрдЧों рдХे рдЖрд╡ाрдЧрдорди рдХो рдЕрд╡рд░ुрдж्рдз рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै। рдкिрдЫрд▓े рдХुрдЫ рджрд╢рдХों рдоें рдиिрдпрдоों рдоें рдХुрдЫ рдвीрд▓ рджी рдЧрдИ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рд╕ंрд░рдХ्рд╖िрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдмрдиा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд▓ोрдЧों рдХी рдирдЬрд░ рдк्рд░рдХृрддि рдХी рдЗрд╕ рдЦूрдмрд╕ूрд░рдд рд╡ाрджी рдФрд░ рд╕ंрд╕ाрдзрди рдкрд░ рд▓рдЧी рд╣ुрдИ рд╣ै। рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдЕрдЧрд░ рдпे рдЬрдирдЬрддिрдпां рдЬрд░ा-рд╕ा рднी рдХрдордЬोрд░ рдкрдб़ेंрдЧी рддो рдЗрд╕े рдХंрдХ्рд░ीрдЯ рдХे рдЬंрдЧрд▓ рдФрд░ рдмाрдЬाрд░ рдХे рддрдЯ рдоें рдмрджрд▓рдиे рдоें рджेрд░ рдирд╣ीं рд▓рдЧेрдЧी। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдзрд░्рдо рдХे рдЬрд░िрдпे рдШुрд╕рдкैрда рд╕рдмрд╕े рдЖрд╕ाрди рдФрд░ рдХाрд░рдЧрд░ рддрд░ीрдХा рд╣ै। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рд╕рднी рддрд░рд╣ рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХो рд╡िрдлрд▓ рдХिрдП рдЬाрдиे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ै।
рдЬрдм рд╣рдо рдЕрдкрдиी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рд░рд╣рди-рд╕рд╣рди рд╕े рдЙрдирдХी рддुрд▓рдиा рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рд╡े рдЖрджिрдо рдЬीрд╡рди рдЬी рд░рд╣े рд╣ैं, рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣рдоें рдЕрдкрдиी рдирдЬрд░ рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ै, рддाрдХि рд╣рдо рджेрдЦ рд╕рдХें рдХि рд╡े рдЕрдкрдиी рджुрдиिрдпा рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд╕ाрдоुрджाрдпिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдПрдХ рдмेрд╣рддрд░ рдФрд░ рдЦुрд╢рд╣ाрд▓ рдЬीрд╡рди рдЬी рд░рд╣े рд╣ैं। рд╣рдо рдЙрди्рд╣ें рдЙрдирдХे рдЦुрд╢рд╣ाрд▓ рдФрд░ рдЖрдмाрдж рд╡ाрджिрдпों рдоें рдЫोрдб़ рджें, рддो рд╣рдоाрд░ा рдЙрдирдХे рдЬीрд╡рди рдоें рдпрд╣ी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдпोрдЧрджाрди рдФрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧ рджोрдиों рд╣ोрдЧा।
рджुрдиिрдпा рдХे рд╡िрдХрд╕िрдд рджेрд╢ों рдХे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдФрд░ рдЕрдиेрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдПं рдзрд░рддी рд╕े рдЗрддрд░ рдЧ्рд░рд╣ों рдкрд░ рдЖрджрдоी рдХी рддрд░рд╣ рдХे рдЬीрд╡ों рдХी рддрд▓ाрд╢ рдоें рдЬुрдЯी рд╣ैं। рднौрддिрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рд╕рдоेрдд рдЕрди्рдп рдЧ्рд░рд╣ों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдиे рдХрдИ рдмाрд░ рдзрд░рддी рд╕े рд╕ुрджूрд░ рд╕्рдеिрдд рдЧ्рд░рд╣ों рдкрд░ ‘рдЬीрд╡рди’ рдпाрдиी рдПрд▓िрдпंрд╕ рдХे рд╣ोрдиे рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рднी рдЬрддाрдИ рд╣ै। рдЗрд╕ी ‘рдЬीрд╡рди’ рдХी рдЦोрдЬ рдоें рдХрдИ рджेрд╢ों рдХी рдУрд░ рд╕े рдХрдИ рддрд░рд╣ рдХे рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рднी рдЪрд▓ाрдП рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं। рджुрдиिрдпा рдХे рдорд╢рд╣ूрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд░рд╣े рд╕्рдЯीрдлрди рд╣ॉрдХिंрдЧ рдХा рдоाрдирдиा рдеा рдХि рдзрд░рддी рд╕े рдЗрддрд░ рдЧ्рд░рд╣ों рдкрд░ рднी рдЬीрд╡ рдоौрдЬूрдж рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдЬिрди्рд╣ें рдЖрдо рддौрд░ рдкрд░ рд╣рдо рдПрд▓िрдпрди рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдПрд▓िрдпрди рдХी рддрд▓ाрд╢ рдХे рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмीрддे рд╕ाрд▓ों рдХे рджौрд░ाрди рд▓ंрдмी рдЕрд╡рдзि рддрдХ рд╢ोрдз рднी рдХिрдпा рдеा। рд╡рд╣ рдкिрдЫрд▓े рдХुрдЫ рд╕ाрд▓ों рд╕े рдРрд╕े рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдкрд░ рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣े рдеे, рдЬिрд╕рд╕े рдзрд░рддी рдХा рд╕ंрдкрд░्рдХ рд╕ौрд░рдоंрдбрд▓ рдХे рдЕрди्рдп рдЧ्рд░рд╣ों рдкрд░ рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рдРрд╕े рд╕ंрднाрд╡िрдд рдПрд▓िрдпंрд╕ рд╕े рд╣ो рд╕рдХे। рдЦрдмрд░ों рдХे рдоुрддाрдмिрдХ рдХрд░ीрдм 100 рдоिрд▓िрдпрди рдбॉрд▓рд░ рдХे рдЗрд╕ рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдоें рд▓рдЧे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдиे рджाрд╡ा рднी рдХिрдпा рдеा рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмाрд╣рд░ी рджुрдиिрдпा рд╕े рдЖ рд░рд╣े рдХुрдЫ рд╕ंрдХेрддों рдХो рдкрдХрдб़ा рднी рд╣ै। рд╣ाрд▓ांрдХि рдЗрд╕рдХे рдЖрд▓ोрдЪрдХ рднी рд╣ैं, рдЬो рдЗрд╕े рдЦрддрд░рдиाрдХ рдмрддाрддे рд╣ैं।
рд╣рдоें рдПрд▓िрдпंрд╕ рдХी рдЦोрдЬ рдЬाрд░ी рд░рдЦрдиी рдЪाрд╣िрдП, рд▓ेрдХिрди рд╣рдоाрд░ी рд╣ी рдзрд░рддी рдкрд░ рдЕрдм рддрдХ рдЬो рд▓ोрдЧ рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рдПрд▓िрдпрди рд╕े рдХрдо рдирд╣ीं рд╣ैं, рдЙрди рдоाрдирд╡ рд╕рдоुрджाрдпों рддрдХ рд╣рдо рдкрд╣ुंрдЪрдиे рдоें рдЕрдм рддрдХ рдХाрдордпाрдм рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрдП рд╣ैं। рдЬрдмрдХि рджुрдиिрдпा рднрд░ рдоें рджрд░्рдЬрдиों рдРрд╕े рдж्рд╡ीрдк рд╣ैं рдЬрд╣ां рдЖрджिрдо рдЬाрддिрдпां рдиिрд╡ाрд╕ рдХрд░рддी рд╣ैं рдФрд░ рдЙрдирдХे рдмाрд░े рдоें рд╣рдо рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╣ी рдЬाрди рдкाрдП рд╣ैं। рдЖрдЬ рдб्рд░ोрди рдХैрдорд░ा рд╕рдоेрдд рдЕрдиेрдХ рдРрд╕ी рддрдХрдиीрдХ рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै рдЬिрдирдХे рдЬрд░िрдпे рд╣рдо рдЗрди рдж्рд╡ीрдкों рдФрд░ рд╡рд╣ां рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓ी рдЖрджिрдо рдЬाрддिрдпों рдХी рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдХो рджूрд░ рд╕े рдЬाрдирдиे рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рдЪीрди рдХी рдЦुрд▓рддी рдкोрд▓ рдФрд░ рднाрд░рдд
(рд╢рд╢ांрдХ рдкूрд░्рд╡)( рд╡िрджेрд╢ рд╕рдЪिрд╡)
(рд╕ाрднाрд░ рд╣िंрджुрд╕्рддाрди )
рдоाрд▓рджीрд╡ рдЗрди рджिрдиों рдПрдХ рдирдИ рдХрд░рд╡рдЯ рд▓े рд░рд╣ा рд╣ै। рдЕрднी рдЬ्рдпाрджा рд╡рдХ्рдд рдирд╣ीं рдмीрддा, рдЬрдм рд╡рд╣ां рдХी рд╣ुрдХूрдордд рдиे рднाрд░рдд рдХी рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдУं рдкрд░ рддрдоाрдо рддрд░рд╣ рдХी рдмंрджिрд╢ें рд▓рдЧाрдиी рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджी рдеीं। рдХрдИ рдпोрдЬрдиाрдУं рдХो рддो рдЙрд╕рдиे рдмंрдж рднी рдХрд░ рджिрдпा। рдпрд╣ рдоाрдорд▓ा рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рднी рдкрд╣ुंрдЪा рдеा। рдирддीрдЬрддрди, рджोрдиों рджेрд╢ों рдХे рд░िрд╢्рддों рдХो рд▓ेрдХрд░ рдХрдИ рдЖрд╢ंрдХाрдПं рдЧрд╣рд░ाрдиे рд▓рдЧी рдеीं। рдЗрд╕ рдЦрдЯाрд╕ рдХा рдЪीрди рдиे рдкूрд░ा рдлाрдпрджा рдЙрдаाрдпा। рдЙрд╕рдиे рдоाрд▓рджीрд╡ рдХी рдорджрдж рд╕े рд╣िंрдж рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдоें рдЕрдкрдиी рдЧрддिрд╡िрдзिрдпां рдмреЭा рджीं। рдЗрди्рдл्рд░ाрд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░ рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдЙрд╕рдиे рд╡рд╣ां рдХाрдлी рдЬ्рдпाрджा рдиिрд╡ेрд╢ рдХिрдпा। рдордЧрд░ рдЕрдм рд╡рд╣ां рдирдП рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЗрдм्рд░ाрд╣िрдо рдоोрд╣рдо्рдордж рд╕ाрд▓ेрд╣ рдХी рддाрдЬрдкोрд╢ी рдХे рдмाрдж рддрд╕्рд╡ीрд░ рдмрджрд▓рдиे рд▓рдЧी рд╣ै। рдоाрд▓рджीрд╡ рд╕рдордЭрдиे рд▓рдЧा рд╣ै рдХि рдкैрд╕े рджेрдХрд░ рдХिрд╕ी рджेрд╢ рдХो рдЕрдкрдиा ‘рдЖрд░्рдеिрдХ рдЙрдкрдиिрд╡ेрд╢’ рдмрдиाрдиा рдЪीрди рдХा рд╢рдЧрд▓ рд╣ै। рд▓िрд╣ाрдЬा, рдЙрд╕рдиे рднाрд░рдд рдХे рд╕ाрде рдЕрдкрдиे рдкुрд░ाрдиे рд░िрд╢्рддे рдоें рдирдИ рдЬाрди рдбाрд▓рдиी рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджी рд╣ै। рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рди рд╕िрд░्рдл рд╕ाрд▓ेрд╣ рдХे рд╢рдкрде рдЧ्рд░рд╣рдг рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें рднाрдЧ рд▓ेрдиे рдоाрд▓े рдЧрдП, рдмрд▓्рдХि рдирд╡рдиिрд░्рд╡ाрдЪिрдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЕрдкрдиे рдкрд╣рд▓े рд╡िрджेрд╢ рджौрд░े рдкрд░ рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी рд╣ी рдЖ рд░рд╣े рд╣ैं। рдоाрд▓े рд╣рдорд╕े рдХрд░्рдЬ рдХी рдоांрдЧ рднी рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै।
рдоाрд▓рджीрд╡ рдЕрдХेрд▓ा рдРрд╕ा рджेрд╢ рдирд╣ीं, рдЬिрд╕рдХा рдЪीрди рд╕े рдоोрд╣рднंрдЧ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। рд╢्рд░ीрд▓ंрдХा рднी рдЗрд╕ी рдХрддाрд░ рдоें рд╣ै, рдЬिрд╕े рдЕрдкрдиा рд╣рдо्рдмрдирдЯोрдЯा рдмंрджрд░рдЧाрд╣ 99 рд╡рд░्рд╖ों рдХे рд▓िрдП рдмीрдЬिंрдЧ рдХे рдкाрд╕ рдЧिрд░рд╡ी рд░рдЦрдиा рдкреЬा рд╣ै। рдмांрдЧ्рд▓ाрджेрд╢, рдо्рдпांрдоाрд░ рдЬैрд╕े рдЕрди्рдп рдПрд╢िрдпाрдИ рджेрд╢ों рдХी рднी рдпрд╣ी рд╕्рдеिрддि рд╣ै। рджрд░рдЕрд╕рд▓, рджрдХ्рд╖िрдг рдЪीрди рд╕ाрдЧрд░ рдХो рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рдЪीрди рдЕрдкрдиे рдЕрдзीрди рд▓े рдЪुрдХा рд╣ै, рдаीрдХ рд╡ैрд╕ी рд╣ी рдоंрд╢ा рд╡рд╣ рд╣िंрдж рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдХो рд▓ेрдХрд░ рднी рдкाрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै। рд╡рд╣ рджुрдиिрдпा рдХा рд╕рдмрд╕े рддाрдХрддрд╡рд░ рдоुрд▓्рдХ рдмрдирдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै, рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рд╣िंрдж рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдоें рднी рдкрд░्рдпाрдк्рдд рджрдЦрд▓ рд░рдЦे। рдЗрд╕ी рдиीрддि рдХे рддрд╣рдд рд╡рд╣ рдЗрд╕рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рд╕рднी рдПрд╢िрдпाрдИ рдФрд░ рдкूрд░्рд╡ी рдЕрдл्рд░ीрдХी рджेрд╢ों рдоें рднाрд░ी-рднрд░рдХрдо рдиिрд╡ेрд╢ рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЪीрди рдХी рдпрд╣ी рдиीрддि рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдкрд╣рд▓े рдЗрди्рдл्рд░ाрд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░ рдХा рд▓ोрдн рджिрдЦाрдХрд░ рдиिрд╡ेрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдлिрд░ рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдУं рдкрд░ рдмреЭрддी рдХрд░्рдЬ-рд░ाрд╢ि рдХे ‘рд░ी-рдПрдбрдЬрд╕्рдЯрдоेंрдЯ’ рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдЙрд╕ рдоुрд▓्рдХ рдХो рдЖрд░्рдеिрдХ ‘рдЙрдкрдиिрд╡ेрд╢’ рдмрдиा рд▓ेрддा рд╣ै। ‘рдЙрдкрдиिрд╡ेрд╢’ рдмрдирдиे рд╡ाрд▓े рджेрд╢ рджрдмी рдЬुрдмाрди рд╕े рд╣ी рдЪीрди рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХрд░ рдкाрддे рд╣ैं।
рдЪीрди рдХो рдЭрдЯрдХा рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдоाрд▓рджीрд╡ рдпा рдмांрдЧ्рд▓ाрджेрд╢ рдЬैрд╕े рджेрд╢ों рдХो рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдЪूंрдХि рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी рдХी рд╕ोрдЪ рдмीрдЬिंрдЧ рд╕े рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдЬुрджा рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЕрдкрдиी рд╕ंрдк्рд░рднुрддा рд╡ рдЖрдЬाрджी рдХे рд▓िрдП рднाрд░рдд рдХे рд╕ाрде рдЖрдЧे рдмреЭрдиा рдХрд╣ीं рдЬ्рдпाрджा рдоुрдлीрдж рд╣ै। рд╕рдЪ рднी рдпрд╣ी рд╣ै। рдХिрд╕ी рднी рджेрд╢ рдХो рдЕрдкрдиा ‘рдЖрд░्рдеिрдХ рдЙрдкрдиिрд╡ेрд╢’ рдмрдиाрдиे рдХी рдоंрд╢ा рднाрд░рдд рдиे рдХрднी рдирд╣ीं рд░рдЦी। рдордЧрд░ рдмреЬा рд╕рд╡ाрд▓ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдХ्рдпा рднाрд░рдд рдХे рдкाрд╕ рдЗрддрдиे рд╕ंрд╕ाрдзрди рд╣ैं рдХि рд╡рд╣ рдЪीрди рдХा рд╡िрдХрд▓्рдк рдмрди рд╕рдХे? рд╣рдо рджрдХ्рд╖िрдг рдПрд╢िрдпा рдХी рдПрдХ рдмреЬी рддाрдХрдд рдЬрд░ूрд░ рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рд╕ंрд╕ाрдзрди рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЕрдм рднी рд╣рдо рдЪीрди рд╕े рдмрд░ाрдмрд░ी рдХा рдоुрдХाрдмрд▓ा рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддे। рддो рдХ्рдпा рдЗрди рджेрд╢ों рдХी рдЧुрд╣ाрд░ рдЕрдирд╕ुрдиी рдХрд░ рджी рдЬाрдП? рдирд╣ीं, рдпрд╣ рдЧрд▓рдд рд╣ोрдЧा।
рднाрд░рдд рдЕрдкрдиे рддрдИं рдЬिрддрдиी рдорджрдж рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЙрд╕े рдЗрди рджेрд╢ों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП। рдордЧрд░ рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╡рд╣ рджूрд╕рд░े рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рдоुрд▓्рдХों рдХो рднी рдпрд╣ां рдиिрд╡ेрд╢ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░े। рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рдЬाрдкाрди рдФрд░ рдХрдИ рдЕрдл्рд░ीрдХी рджेрд╢ों рдХे рд╕ाрде рдоिрд▓рдХрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХे рд▓िрдП ‘рдПрд╢िрдпा-рдЕрдл्рд░ीрдХा рдЧ्рд░ोрде рдХॉрд░िрдбोрд░’ рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдаीрдХ рд╡ैрд╕ा рд╣ी рдк्рд░рдпाрд╕ рдоाрд▓рджीрд╡ рдЬैрд╕े рджेрд╢ों рдХे рд▓िрдП рднी рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдд्рд░िрдкрдХ्рд╖ीрдп рдпा рдЪрддुрд╖्рдХोрдгीрдп рд╕рдордЭौрддा рднी рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЕрдЪ्рдЫी рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी рдЕрдм рдЗрд╕ рдиीрддि рдкрд░ рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рдЪрд▓рдиे рд▓рдЧी рд╣ै рдХि рдпрджि рдкреЬोрд╕ी рджेрд╢ों рдХी рдЕрдкрдиी рдХ्рд╖рдорддा рдирд╣ीं рд╣ै, рддो рдЙрдирдХी рдЙрди्рдирддि рдХे рд▓िрдП рдЙрдирдХा рд╣ाрде рдеाрдордиा рдЪाрд╣िрдП, рддрднी рдЪीрди рдХी рдорд╣рдд्рд╡ाрдХांрдХ्рд╖ा рдкрд░ рд▓рдЧाрдо рд▓рдЧाрдИ рдЬा рд╕рдХेрдЧी। рдЪीрди рдЪूंрдХि рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рдпा рдЖрд░्рдеिрдХ рд▓ाрдн рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╡ рдХूрдЯрдиीрддिрдХ рджрдмрджрдмा рдХाрдпрдо рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдиिрд╡ेрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХि рдЪीрди рдХा рд╡िрдХрд▓्рдк рдвूंреЭрдиे рд╡ाрд▓े рджेрд╢ों рдХी рднाрд░рдд рд╣рд░рд╕ंрднрд╡ рдорджрдж рдХрд░े।
рдпрд╣ рд╕рд╣ी рд╣ै рдХि рдкूंрдЬी рдХिрд╕ी рднी рджेрд╢ рдХो рдЪीрди рдХी рддрд░рдл рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рдРрд╕े рддрдоाрдо рдоुрд▓्рдХ рд╣ैं, рдЬिрди्рд╣ें рдХрд╣ीं рдФрд░ рд╕े рдЗрдорджाрдж рдирд╣ीं рдоिрд▓рддी, рдордЧрд░ рдЪीрди рд╡рд╣ां рдиिрд╡ेрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдкूंрдЬी рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЪीрди рдЕрдкрдиे рдХाрдордЧाрд░ рднी рд╡рд╣ां рднेрдЬрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рднाрд░ рдЕंрддрдд: рд╕्рдеाрдиीрдп рд╣ुрдХूрдордд рдХो рдЙрдаाрдиा рдкреЬрддा рд╣ै। рдЪीрди рдХा рдпрд╣ рдордХреЬрдЬाрд▓ рдЕрдм рдХрдИ рджेрд╢ рд╕рдордЭрдиे рд▓рдЧे рд╣ैं। рдЕрдм рд╡े рдЗрд╕рдХी рдХाрдЯ рдиिрдХाрд▓рдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं। рдРрд╕े рдоें, рднाрд░рдд рдЗрди рд╕рднी рджेрд╢ों рдХे рд▓िрдП рд╡िрдХрд▓्рдк рдмрди рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдЕрдкрдиे рдоिрдд्рд░ рджेрд╢ों рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╡ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХी рд╕ंрдмंрдзिрдд рдПрдЬेंрд╕िрдпों рдХी рдорджрдж рднी рд╡рд╣ рд▓े рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдХाрдо рдоें рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдЕрди्рдп рддाрдХрддрд╡рд░ рджेрд╢ рднी рднाрд░рдд рдХा рд╕ाрде рджेंрдЧे, рдХ्рдпोंрдХि рдПрд╢िрдпा рдоें рдЪीрди рдХे рдорд╣ाрд╢рдХ्рддि рдмрдирдиे рдХा рдиुрдХрд╕ाрди рдЙрди्рд╣ें рднी рд╣ै। рд▓िрд╣ाрдЬा рд╡े рдпрд╣ी рдЪाрд╣ेंрдЧे рдХि рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рд╕्рдеिрд░рддा рд╡ рд╕ंрддुрд▓рди рдХे рд▓िрдП рдЪीрди рдХी рдоंрд╢ा рдХुंрдж рдХी рдЬाрдП рдФрд░ рднाрд░рдд рдХे рдирдЬрд░िрдпे рдХो рдЖрдЧे рдмреЭाрдпा рдЬाрдП।
рднाрд░рдд рдХो рдЕрдкрдиे ‘рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों’ рдоें рднी рд╕ुрдзाрд░ рд▓ाрдиा рд╣ोрдЧा। рдЕрд╕рд▓ рдоें, рджूрд╕рд░े рджेрд╢ों рдХे рд╕ाрде рдХिрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╣рдоाрд░े рд╡ाрджे рдЬрд▓्рджी рдкрд░рд╡ाрди рдирд╣ीं рдЪреЭрддे। рдЕрд╡्рд╡рд▓ рддो рдЗрди рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдУं рдХे рд▓िрдП рдлंрдб рдЬाрд░ी рдХрд░ाрдиा рдПрдХ рднाрд░ी рд╕िрд░рджрд░्рдж рд╣ोрддा рд╣ै, рдлिрд░ рдЙрдирдХे рдкूрд░ा рд╣ोрдиे рдоें рднी рдХाрдлी рд╡рдХ्рдд рд▓рдЧрддा рд╣ै। рд╣ाрд▓ांрдХि рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЗрд╕ рддрд╕्рд╡ीрд░ рдХो рдмрджрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рдХाрдлी рдХाрдо рдХिрдпा рд╣ै, рдкрд░ рдЕрдм рднी рдЗрд╕рдоें рдХाрдлी рд╕ुрдзाрд░ рдмाрдХी рд╣ै। рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХि рднाрд░рдд рдХी рд╕ांрд╡िрдзाрдиिрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдПं рдЗрд╕ рдкрд░ рдиिрдЧाрд╣ рд░рдЦें। рдкреЬोрд╕ी рджेрд╢ों рдХे рд╕ाрде рдХिрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рддрдоाрдо рд╡ाрджे рддो рдкूрд░े рдХिрдП рд╣ी рдЬाрдПं, рдЙрдирдХी рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ूрдк рд╕े рдЬांрдЪ рдЖрджि рднी рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХी рдЬाрдП। рдЙрди рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдПрдЬेंрд╕िрдпों рдФрд░ рдоुрд▓्рдХों рдХी рднी рдЦोрдЬ рдХी рдЬाрдП, рдЬो рднाрд░рдд рдХे рд╕ाрде рдоिрд▓рдХрд░ рдРрд╕े рджेрд╢ों рдХी рд╡िрдХाрд╕ рдпोрдЬрдиाрдУं рдХो рдЧрддि рджेрдиे рдоें рдХाрд░рдЧрд░ рд╣ो рд╕рдХें। рдмेрд╢рдХ рдХुрдЫ рджेрд╢ों рдХी рдпрд╣ рд╕ोрдЪ рд╣ै рдХि рдЪीрди рдХे рдкाрд▓े рдоें рдЬाрдХрд░ рднाрд░рдд рд╕े рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рдлाрдпрджों рдоें рдмреЭोрддрд░ी рдХрд░ाрдИ рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै, рдордЧрд░ рдпрд╣ рд╕ोрдЪ рдЙрди рдкрд░ рднाрд░ी рднी рдкреЬ рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╕ाрдл рд╣ै, рднाрд░рдд рдХो рджूрд░рджрд░्рд╢ी рдиीрддि рдмрдиाрдиे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ै। рдПрдХ рдРрд╕ी рдиीрддि, рдЬो рдоिрдд्рд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ों рдХी рдмेрд╣рддрд░ी рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░े рд╣ी, рд╕ाрде-рд╕ाрде рдПрд╢िрдпा рдоें рддाрдХрдд рдХा рд╕ंрддुрд▓рди рднी рдмрдиाрдХрд░ рд░рдЦे। рдПрдХ рд╕рдордЧ्рд░ рд╡िрджेрд╢ рдиीрддि рднाрд░рдд рдХो рдЪीрди рдХे рд╕рдордХрдХ्рд╖ рдЦреЬा рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै।
(рдпे рд▓ेрдЦрдХ рдХे рдЕрдкрдиे рд╡िрдЪाрд░ рд╣ैं)
ENGLISH VOCAB
1. Word: Unexceptionable( рдмिрдиा рдЕрдкрд╡ाрдж)
Meaning: If something is unexceptionable, don't bother trying to find something wrong with it — you won't. Your unexceptionablecharacter makes you the perfect candidate to run for public office, but if you run, people will be looking for things to criticize.
Synonyms: unimpeachable
2. Word :Arrogate (рд╣рдеिрдпाрдиा)
Meaning: seize and take control without authority and possibly with force; take as one's right or possession
Example: When the teacher steps out of the classroom and some bossy girl marches up to the front chalkboard? What she's trying to do is arrogate the teacher's authority to herself.
3. Word: Hoodwink (рдзोрдЦा рджेрдиा)
Meaning: To hoodwink someone means to trick or mislead them. Beware of fake ATMs that try to hoodwink you into giving over your bank card and your code, only to keep them both and steal all your money.
4. Word: Testator
Meaning: When you make your last will and testament, you are the testator, and if the will is written and witnessed according to the law of the land, your estate will be divided in the way you, the testator, requested.
5. Word: Unfaltering (рдЕрдЯрд▓, рдЕрд╡िрдЪрд▓)
Meaning: Unfaltering means unwavering, not changing. As an adult, you might thank your mother for her unfaltering support of your education, never letting you skip a night of homework. Now, not so much.
6. Word: Fulminate (рд╡िрд╕्рдлोрдЯ рд╣ोрдиा)
Meaning: Watch a bomb fulminate or explode and hope you're under safe cover. Have your parentsfulminate or blow up at you for coming home past curfew and hope you're not grounded for too long.
7. Word: Plenitude
Meaning: The noun plenitude means the state of being full or complete; also, an abundance. After the thirty inches of snow your town got over the weekend, you may joke that you have aplenitude of snow.
8. Word: Adventitious (рдЖрдХрд╕्рдоिрдХ)
Meaning: Adventitious is a word you use to talk about things that "just kind of happen," not because you are trying to do them, but because they just come along.
9. Word: Gadfly (рдХрд╖्рдЯ рджेрдиेрд╡ाрд▓ा рдордиुрд╖्рдп)
Meaning: A gadfly is an irritating person, a nuisance who will often ask too many questions or lob lots of criticisms in order to get his or her way.
10. Word: Zealot
Meaning: The hamburger zealot was so fanatical about his burgers that he camped outside his favorite fast-food joint for hours every morning, waiting for it to open. And he would never put mustard on them, only ketchup.
рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рднाрд░рдд рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि
рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 52 – рднाрд░рдд рдХा рдПрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╣ोрдЧा।
рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 53 – рд╕ंрдШ рдХी рдХाрд░्рдпрдкाрд▓िрдХा рд╢рдХ्рддि: рд╕ंрдШ рдХी рдХाрд░्рдпрдкाрд▓िрдХा рд╢рдХ्рддि рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдоें рдиिрд╣िрдд рд╣ोрдЧी рдФрд░ рд╡рд╣ рдЗрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╕्рд╡рдпं рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЕрдерд╡ा рдЕрдкрдиे рдХिрд╕ी рдЕрдзीрдирд╕्рде рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдХрд░ेрдЧा।
рд╡рд╣ рднाрд░рдд рдоें рд░рдХ्рд╖ा рдмрд▓ों рдХा рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рд╕ेрдиाрдкрддि рд╣ोрддा рд╣ै।
рд╣ाрд▓ांрдХि рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХेрд╡рд▓ рдПрдХрдоाрдд्рд░ рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдк्рд░рдзाрди рдпा рдЯिрдЯुрд▓рд░ рдк्рд░рдоुрдЦ, рдбे рдЬूрд░ рдк्рд░рдоुрдЦ рдпा рдиोрдоिрдирд▓ рдХाрд░्рдпрдкाрд▓िрдХा рдк्рд░рдзाрди рдЕрдерд╡ा рдк्рд░рддीрдХाрдд्рдордХ рдк्рд░рдзाрди рд╣ोрддा рд╣ै।
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХा рдЪुрдиाрд╡
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХा рдЪुрдиाрд╡ рдиिрд░्рд╡ाрдЪрдХ рдоंрдбрд▓ рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЬाрдпेрдЧा рдЬिрд╕рдоें рдиिрдо्рди рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोंрдЧे:
рдЪрдпрдиिрдд рд╕ांрд╕рдж
рд░ाрдЬ्рдпों рдХे рдЪрдпрдиिрдд рд╡िрдзाрдпрдХ
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд░ाрдЬрдзाрдиी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рджिрд▓्рд▓ी (70рд╡ें рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕ंрд╢ोрдзрди рдж्рд╡ाрд░ा рдЬोрдб़ा рдЧрдпा рдФрд░ 1.06.1995 рд╕े рдк्рд░рднाрд╡ी) рдФрд░ рд╕ंрдШрд╢ाрд╕िрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдкुрдб़ुрдЪेрд░ी рдХे рдЪрдпрдиिрдд рд╡िрдзाрдпрдХ।
рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░, рд╕ंрд╕рдж рдФрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднाрдУं рддрдеा рд╡िрдзाрди рдкрд░िрд╖рджों рдХे рдордиोрдиीрдд рд╕рджрд╕्рдп рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЪुрдиाрд╡ рдоें рднाрдЧ рдирд╣ीं рд▓ेрддे рд╣ैं।
рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 55 рдоें рдЪुрдиाрд╡ рдХे рддौрд░-рддрд░ीрдХे рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдоें рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдПрдХрд░ूрдкрддा рдПрд╡ं рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рднрд░ рд╕े рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЕрдд: рд╕ांрд╕рдж рдФрд░ рд╡िрдзाрдпрдХ рдЕрдкрдиे рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдордд рджेрддे рд╣ैं।
рдЪुрдиाрд╡ рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдПрдХрд▓ рд╕ंрдХ्рд░рдордгीрдп рдкрдж्рдзрддि рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдоाрдиुрдкाрддिрдХ рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдорддрджाрди рдЧुрдк्рдд рдмैрд▓ेрдЯ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХे рдиिрд░्рд╡ाрдЪрди рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╕рднी рд╕ंрджेрд╣ों рдФрд░ рд╡िрд╡ाрджों рдХी рдЬांрдЪ рдФрд░ рдиिрдкрдЯाрд░े рдХा рдиिрд░्рдгрдп рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдиिрд░्рдгрдп рдЕंрддिрдо рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЪुрдиाрд╡ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкрд░ рдиिрдЧрд░ाрдиी рдПрд╡ं рд╕ंрдЪाрд▓рди рднाрд░рддीрдп рдЪुрдиाрд╡ рдЖрдпोрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЕрднी рддрдХ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╢्рд░ी рдиीрд▓рдо рд╕ंрдЬीрд╡ рд░ेрдб्рдбी рд░्рдиिрд╡िрд░ोрдз рдиिрд░्рд╡ाрдЪिрдд рд╣ुрдИ рд╣ैं।
рдбॉ. рд░ाрдЬेрди्рдж्рд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдПрдХрдоाрдд्рд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╣ैं рдЬिрди्рд╣ें рджो рдмाрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рджो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि – рдбॉ. рдЬाрдХिрд░ рд╣ुрд╕ैрди рдФрд░ рдлрдЦрд░ुрдж्рджीрди рдЕрд▓ी рдЕрд╣рдордж рдХी рдЙрдирдХे рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдХे рджौрд░ाрди рдоृрдд्рдпु рд╣ुрдИ рд╣ै।
рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ (рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 56) рдФрд░ рдкुрд░्рдирдиिрд░्рд╡ाрдЪрди (рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 57):
рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ – 5 рд╡рд░्рд╖।
рдд्рдпाрдЧрдкрдд्рд░ рдЙрдк-рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХो рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХрдИं рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдХे рд▓िрдП рдкुрд░्рдирдиिрд░्рд╡ाрдЪрди рдХे рд▓िрдП рдкाрдд्рд░ рд╣ोрддा рд╣ै।
рдпोрдЧ्рдпрддा (рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 58), рд╢рд░्рддें (рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 59) рдПрд╡ं рд╢рдкрде (рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 60):
рдкाрдд्рд░рддा:
рднाрд░рдд рдХा рдиाрдЧрд░िрдХ рд╣ो,
35 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рдкूрд░ी рдХрд░ рдЪुрдХा рд╣ो,
рд▓ोрдХрд╕рднा рдХा рд╕ांрд╕рдж рдЪुрдиे рдЬाрдиे рдХी рдкाрдд्рд░рддा рд░рдЦрддा рд╣ो
рдХिрд╕ी рд▓ाрдн рдХे рдкрдж рдкрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╕ंрд╕рдж рдЕрдерд╡ा рдХिрд╕ी рд╡िрдзाрдирдоंрдбрд▓ рдХे рд╕рджрди рдХा рд╕рджрд╕्рдп рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा। рдпрджि рдРрд╕ा рдХोрдИ рд╕рджрд╕्рдп рдиिрд░्рд╡ाрдЪिрдд рд╣ोрддा рд╣ै, рддो рдЙрд╕рдХी рд╕ीрдЯ рдХो рд░िрдХ्рдд рдоाрди рд▓िрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЪुрдиाрд╡ рд╣ेрддु рдХिрд╕ी рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ рдХे рдиाрдоांрдХрди рдХे рд▓िрдП рдиिрд░्рд╡ाрдЪрдХ рдоंрдбрд▓ рдХे рдХрдо рд╕े рдХрдо 50 рд╕рджрд╕्рдп рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдХ рдФрд░ 50 рд╕рджрд╕्рдп рдЕрдиुрдоोрджрдХ рдЕрд╡рд╢्рдп рд╣ोрдиे рдЪाрд╣िрдП।
рд╢рдкрде рднाрд░рдд рдХे рдоुрдЦ्рдп рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рдж्рд╡ाрд░ा рджिрд▓ाрдИ рдЬाрддी рд╣ै рдпрджि рд╡рд╣ рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ै, рддो рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХिрд╕ी рд╡рд░िрд╖्рдарддрдо рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рдж्рд╡ाрд░ा рджिрд▓ाрдИ рдЬाрддी рд╣ै।
рд╕ाрдордЧ्рд░ी, рднрдд्рддे рдФрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ाрдзिрдХाрд░ рдЖрджि рд╕ंрд╕рдж рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдП рдЬाрдПрдЧें рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдоें рдЗрдирдоें рдХोрдИ рдХрдоी рдирд╣ीं рдХी рдЬाрдПрдЧी।
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХो рдЕрдкрдиे рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдХे рджौрд░ाрди рдХिрд╕ी рднी рдЖрдкрд░ाрдзिрдХ рдХाрд░्рдпрд╡ाрд╣ी рд╕े рдЫूрдЯ рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдЙрд╕े рдЧिрд░рдл्рддाрд░ рдЕрдерд╡ा рдЬेрд▓ рдоें рдмंрдж рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╣ांрд▓ाрдХि, рджो рдорд╣ीрдиों рдХे рдиोрдЯिрд╕ рдХे рдмाрдж, рдЙрд╕рдХे рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдоें рдЙрд╕рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЙрд╕рдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдХाрд░्рдп рдХे рд╕рдмंрдз рдоें рджीрд╡ाрдиी рдоाрдорд▓े рдЪрд▓ाрдпे рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдкрд░ рдорд╣ाрднिрдпोрдЧ (рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 61):
рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдЙрдкрдмंрдз рдж्рд╡ाрд░ा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХो рдЙрд╕рдХे рдкрдж рд╕े рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╣рдЯाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдпрд╣ ‘рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рдХрд░рдиे рдкрд░’ рдорд╣ाрднिрдпोрдЧ рдХा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рд╣ै। рд╣ांрд▓ाрдХि, рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рдХрд╣ीं рднी рдЗрд╕ рд╢рдм्рдж рдХा рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рдпрд╣ рдЖрд░ोрдк рд╕ंрд╕рдж рдХे рдХिрд╕ी рднी рд╕рджрди рдж्рд╡ाрд░ा рд▓рдЧाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╣ांрд▓ाрдХि, рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдХिрд╕ी рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдХो рд▓ाрдиे рд╕े рдкूрд░्рд╡ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХो 14 рджिрди рдкрд╣рд▓े рдЗрд╕рдХी рд╕ूрдЪрдиा рджी рдЬाрддी рд╣ै।
рд╕ाрде рд╣ी, рдиोрдЯिрд╕ рдкрд░ рдЙрд╕ рд╕рджрди рдЬिрд╕рдоें рдпрд╣ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рд▓ाрдпा рдЧрдпा рд╣ोрддा рд╣ै, рдХे рдХुрд▓ рд╕рджрд╕्рдпों рдХे рдХрдо рд╕े рдХрдо рдПрдХ рдЪौрдеाрдИ рд╕рджрд╕्рдпों рдХे рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдЕрд╡рд╢्рдп рд╣ोрдиे рдЪाрд╣िрдП।
рдЙрд╕ рд╕рджрди рдоें рд╡िрдзेрдпрдХ рдХे рд╕्рд╡ीрдХृрдд рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж, рдорд╣ाрднिрдпोрдЧ рд╡िрдзेрдпрдХ рдХो рдЙрд╕ рд╕рджрди рдХे рдХुрд▓ рд╕рджрд╕्рдпों рдХे 2/3 рд╕े рдЕрдзिрдХ рдмрд╣ुрдордд рдоें рдЕрд╡рд╢्рдп рд╣ी рдкाрд░िрдд рдХрд░ाрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП।
рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╡िрдзेрдпрдХ рджूрд╕рд░े рд╕рджрди рдоें рдЬाрдпेрдЧा рдЬो рдЖрд░ोрдкो рдХी рдЬांрдЪ рдХрд░ेрдЧा рддрдеा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХे рдкाрд╕ рдРрд╕ी рдЬांрдЪ рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ोрдиे рдФрд░ рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХрд░ाрдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ोрдЧा।
рдпрджि рджूрд╕рд░ा рд╕рджрди рдЖрд░ोрдк рдмрдиाрдпे рд░рдЦрддा рд╣ै рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХो рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рдХा рджोрд╖ी рдкाрддा рд╣ै, рддрдеा рдЙрд╕ рд╕ंрдХрд▓्рдк рдХो рдЙрд╕ рд╕рджрди рдХे рдХुрд▓ рд╕рджрд╕्рдпों рдХे 2/3 рд╕े рдЕрдзिрдХ рдмрд╣ुрдордд рд╕े рдкाрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै, рддो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХा рдкрдж рд╕ंрдХрд▓्рдк рдкाрд░िрдд рд╣ोрдиे рдХी рджिрдиांрдХ рд╕े рд░िрдХ्рдд рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЕрдд: рдорд╣ाрднिрдпोрдЧ рдПрдХ рдЕрд░्рдз-рди्рдпाрдпिрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै рддрдеा рдЬрдмрдХि рд╕ंрд╕рдж рдХे рдордиोрдиीрдд рд╕рджрд╕्рдп рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХे рдиिрд░्рд╡ाрдЪрди рдоें рднाрдЧ рдирд╣ीं рд▓ेрддे рд╣ैं, рдкрд░ंрддु рд╡े рдорд╣ाрднिрдпोрдЧ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рдкूрд░्рдг рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓ेрддे рд╣ैं। рд╕ाрде рд╣ी, рд░ाрдЬ्рдп рд╡िрдзाрдпрдХों рдХी рдорд╣ाрднिрдпोрдЧ рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рдХोрдИ рднूрдоिрдХा рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै।
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХी рд╢рдХ्рддिрдпाँ:
рдХाрд░्рдпрдкाрд▓िрдХा рд╢рдХ्рддिрдпाँ:
рдЙрд╕рдХे рдиाрдо рд╕े рд╕рднी рдХाрд░्рдпрдкाрд▓िрдХा рдХाрд░्рдп рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рд╡рд╣ рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдФрдкрдЪाрд░िрдХ, рдЯिрдЯुрд▓рд░ рдк्рд░рдоुрдЦ рдпा рдбे рдЬूрд░ рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ोрддा рд╣ै।
рд╡рд╣ рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рдкрд░ рдЕрди्рдп рдоंрдд्рд░िрдпों рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХрд░рддा рд╣ै।
рднाрд░рдд рдХे рдорд╣ाрди्рдпाрдпрд╡ाрджी, рдиिрдпंрдд्рд░рдХ рдПрд╡ं рдорд╣ाрд▓ेрдЦा рдкрд░ीрдХ्рд╖рдХ, рдоुрдЦ्рдп рдЪुрдиाрд╡ рдЖрдпुрдХ्рдд рдФрд░ рдЕрди्рдп рдЖрдпुрдХ्рддों, рд╕ंрдШ рд▓ोрдХ рд╕ेрд╡ा рдЖрдпोрдЧ рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдФрд░ рд╕рджрд╕्рдпों, рд░ाрдЬ्рдпों рдХे рд░ाрдЬ्рдпрдкाрд▓ों, рд╡िрдд्рдд рдЖрдпोрдЧ рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдФрд░ рд╕рджрд╕्рдпों рдЖрджि рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХрд░рддा рд╣ै।
рд╡рд╣ рдЕंрддрд░्рд░ाрдЬ्рдпीрдп рдкрд░िрд╖рдж рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рднी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХो рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдФрд░ рдХिрд╕ी рдЬाрддि рдХो рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рдШोрд╖िрдд рдХрд░рдиे рдХा рдиिрд░्рдгрдп рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।
рд╡िрдзाрдпी рд╢рдХ्рддिрдпाँ:
рд╕ंрд╕рдж рд╕рдд्рд░ рдХो рдЖрд╣ूрдд рдХрд░рдиे, рд╕рдд्рд░ाрд╡рд╕ाрди рдХрд░рдиे рдФрд░ рд▓ोрдХрд╕рднा рднंрдЧ рдХрд░рдиे рдХी рд╢рдХ्рддि।
рд╕ंрд╕рдж рдХे рджोрдиों рд╕рджрдиों рдХी рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдмैрдардХ рдХो рдЖрд╣ूрдд рдХрд░рдиे рдХी рд╢рдХ्рддि (рдЬिрд╕рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рд▓ोрдХрд╕рднा рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдж्рд╡ाрд░ा рдХी рдЬाрдпेрдЧी)
рдХрд▓ा, рд╕ाрд╣िрдд्рдп, рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рд╕ेрд╡ाрдУं рд╕े рдЦ्рдпाрддि рдк्рд░ाрдк्рдд рд▓ोрдЧों рд╕े 12 рд╕рджрд╕्рдпों рдХो рд░ाрдЬ्рдп рд╕рднा рдХे рд▓िрдП рдФрд░ рдПंрдЧ्рд▓ो рднाрд░рддीрдп рд╕рдоुрджाрдп рд╕े 2 рд▓ोрдЧों рдХो рд▓ोрдХрд╕рднा рдХे рд▓िрдП рдиाрдоांрдХिрдд рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।
рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╡िрдзेрдпрдХों рдЬैрд╕े рдзрди рд╡िрдзेрдпрдХ, рднाрд░рдд рдХी рд╕ंрдЪिрдд рдиिрдзि рд╕े рд╡्рдпрдп рдХрд░рдиे рдХी рдоांрдЧ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╡िрдзेрдпрдХ рдЖрджि рдХो рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдиे рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХी рдкूрд░्рд╡ рдЕрдиुрдорддि рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
рд╡рд╣ рд╡िрдзेрдпрдХ рдкрд░ рдЕрдкрдиी рд░ाрдп рдХो рд░ोрдХ рд╕рдХрддा рд╣ै, рд╡िрдзेрдпрдХ рдХो рд╡िрдзाрдпिрдХा рдоें рд▓ौрдЯा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдпा рдлिрд░ рдкॉрдХेрдЯ рдоें рд░рдЦ рд╕рдХрддा рд╣ै।
рд╡рд╣ рд╕ंрд╕рдж рдХे рд╕рдд्рд░ рдоें рди рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЕрдз्рдпाрджेрд╢ рдкाрд░िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।
рд╡рд╣ рд╡िрдд्рдд рдЖрдпोрдЧ, рдХैрдЧ рдФрд░ рд▓ोрдХ рд╕ेрд╡ा рдЖрдпोрдЧ рдЖрджि рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХो рд╕ंрд╕рдж рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рд░рдЦрддा рд╣ै।
рдмिрдиा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХी рдЕрдиुрдорддि рдХे рдХिрд╕ी рдЕрдиुрджाрди рдХा рдЖрд╡ंрдЯрди рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी, рд╡рд╣ рдХेрди्рдж्рд░ рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдпों рдХे рдордз्рдп рдЖрдп рдХे рдмंрдЯрд╡ाрд░े рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдкांрдЪ рд╡рд░्рд╖ рдоें рдПрдХ рд╡िрдд्рдд рдЖрдпोрдЧ рдХा рдЧрдарди рдХрд░рддा рд╣ै।
рди्рдпाрдпिрдХ рд╢рдХ्рддिрдпाँ:
рдоुрдЦ्рдп рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рддрдеा рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рдПрд╡ं рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдЕрди्рдп рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ों рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХрд░рддा рд╣ै।
рд╡िрдзि рдХे рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рд╢्рди рдкрд░ рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рд╕े рд╕рд▓ाрд╣ рд▓ेрддा рд╣ै।
рд╡рд╣ рдХ्рд╖рдоाрджाрди рдЗрдд्рдпाрджि рджे рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдЖрдкाрддрдХाрд▓ीрди рд╢рдХ्рддिрдпाँ:
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдкाрддрдХाрд▓ (рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 352)
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╢ाрд╕рди (рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 356)
рд╡िрдд्рддीрдп рдЖрдкाрддрдХाрд▓ (рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 360)
рд╡ीрдЯो рд╢рдХ्рддि:
рднाрд░рдд рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХे рдкाрд╕ рдиिрдо्рди рддीрди рд╡ीрдЯो рд╢рдХ्рддिрдпाँ рд╣ोрддी рд╣ैं:
рдкूрд░्рдг рд╡ीрдЯो – рд╡िрдзेрдпрдХ рдкрд░ рдЕрдкрдиी рдЕрдиुрдорддि рдХो рд░ोрдХे рд░рдЦрдиा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╡िрдзेрдпрдХ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдПрдХ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдирд╣ीं рдмрди рдкाрддा рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг – 1954 рдоें, рдбॉ. рд░ाрдЬेрди्рдж्рд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдиे рдкेрдк्рд╕ू рд╡िрдиिрдпोрдЧ рд╡िрдзेрдпрдХ рдкрд░ рдЕрдкрдиी рдоंрдЬूрд░ी рд░ोрдХे рд░рдЦी рдеी। рддрдеा, 1991 рдоें, рд╢्рд░ी рдЖрд░. рд╡ेंрдХрдЯрд░рдорди рдиे рд╕ांрд╕рджों рдХे рд╡ेрддрди, рднрдд्рддे рд╡िрдзेрдпрдХ рдкрд░ рдЕрдкрдиी рдоंрдЬूрд░ी рд░ोрдХ рджी рдеी।
рдиिрд▓ंрдмिрдд рд╡ीрдЯो – рд╡िрдзेрдпрдХ рдХो рдкुрд░्рдирд╡िрдЪाрд░ рдХे рд▓िрдпे рднेрдЬрдиा। 2006 рдоें, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдбॉ рдП.рдкी.рдЬे. рдЕрдм्рджुрд▓ рдХрд▓ाрдо рдиे рд▓ाрдн рдХे рдкрдж рд╡िрдзेрдпрдХ рдкрд░ рдиिрд▓ंрдмिрдд рд╡ीрдЯो рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдеा। рд╣ांрд▓ाрдХि, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╡िрдзेрдпрдХ рдкрд░ рд╡िрдзाрдпिрдХा рдХे рдкुрд░्рдирд╡िрдЪाрд░ рдХे рд▓िрдпे рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдмाрд░ рд╣ी рд╡िрдзेрдпрдХ рд▓ौрдЯा рд╕рдХрддाрд╣ै।
рдкॉрдХेрдЯ рд╡ीрдЯो – рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХो рднेрдЬे рдЧрдП рдХिрд╕ी рд╡िрдзेрдпрдХ рдкрд░ рдХोрдИ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдирд╣ीं рдХрд░рдиा। рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рдРрд╕ी рдХोрдИ рд╕рдордп-рд╕ीрдоा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдирд╣ीं рдХी рдЧрдИ рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдЕंрджрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХो рд╡िрдзेрдпрдХ рдкрд░ рдЕрдкрдиी рдЕрдиुрдорддि рдЕрдерд╡ा рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░рдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै। рдЕрдд: рдЙрд╕рдХे рдкाрд╕ рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХी рддुрд▓рдиा рдоें ‘рдмिрдЧ्рдЧрд░ рдкॉрдХेрдЯ’ рд╣ै। 1986 рдоें, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЬ्рдЮाрдиी рдЬेрд▓ рд╕िंрд╣ рдиे рднाрд░рддीрдп рдбाрдХрдШрд░ рд╕ंрд╢ोрдзрди рд╡िрдзेрдпрдХ рдкрд░ рдкॉрдХेрдЯ рд╡ीрдЯो рд▓рдЧाрдпा рдеा।
рдз्рдпाрди рджें: рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХे рдкाрд╕ рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕ंрд╢ोрдзрди рд╡िрдзेрдпрдХ рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рдХोрдИ рд╡ीрдЯो рд╢рдХ्рддि рдирд╣ीं рд╣ै। рд╡рд╣ рдРрд╕े рд╡िрдзेрдпрдХों рдХो рдЕрдиुрдоोрджिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдмाрдз्рдп рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрджेрд╢ рдмрдиाрдиे рдХी рд╢рдХ्рддि (рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 123)
рд╕ंрд╕рдж рдХे рджोрдиों рд╕рджрдиों рдЕрдерд╡ा рдХिрд╕ी рдПрдХ рд╕рджрди рдХे рд╕рдд्рд░ рдоें рдирд╣ीं рд╣ोрдиे рдкрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдз्рдпाрджेрд╢ рдЬाрд░ी рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрджेрд╢ рдХा рд╕ंрд╕рдж рдХी рдкुрд░्рдирдмैрдардХ рдХे рдЫрд╣ рд╕рдк्рддाрд╣ рдХे рднीрддрд░ рдЕрдиुрдоोрджрди рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЕрдд: рдЕрдз्рдпाрджेрд╢ рдХा рдЕрдзिрдХрддрдо рдЬीрд╡рдирдХाрд▓ – рдЫрд╣ рдоाрд╣ + рдЫрд╣ рд╕рдк्рддाрд╣ рд╣ै।
рд╡рд╣ рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рд╡ाрд▓ी рдоंрдд्рд░ी рдкрд░िрд╖рдж рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рдкрд░ рдЕрдз्рдпाрджेрд╢ рдЬाрд░ी рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХी рдХ्рд╖рдоाрджाрди рд╢рдХ्рддि (рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 72)
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХे рдкाрд╕ рд╕ंрдШीрдп рдХाрдиूрди, рдЕрдерд╡ा рдХिрд╕ी рдХोрд░्рдЯ рдоाрд░्рд╢рд▓ рдпा рдоृрдд्рдпु рджंрдб рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рджрдг्рдбिрдд рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рджрдг्рдб рдХो рдоाрдл рдХрд░рдиे, рд░ोрдХ рд▓рдЧाрдиे, рдмрджрд▓рдиे, рд▓рдШुрдХрд░рдг рдХрд░рдиे рдФрд░ рд╡िрд░ाрдо рджेрдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рд╣ोрддी рд╣ै।
рдпрд╣ рдПрдХ рдХाрд░्рдпрдкाрд▓िрдХा рд╢рдХ्рддि рд╣ै рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдпрдкाрд▓ рдХे рдкाрд╕ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 161 рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдРрд╕ी рд╢рдХ्рддिрдпाँ рд╣ैं, рд╣ांрд▓ाрдХि рд░ाрдЬ्рдпрдкाрд▓ рдоृрдд्рдпुрджंрдб рдФрд░ рдХोрд░्рдЯ рдоाрд░्рд╢рд▓ рдХे рдоाрдорд▓ों рдоें рджрдЦрд▓ рдирд╣ीं рджे рд╕рдХрддा рд╣ै।
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЗрд╕ рд╢рдХ्рддि рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рдХैрдмिрдиेрдЯ рдХे рдкрд░ाрдорд░्рд╢ рдкрд░ рдХрд░рддा рд╣ै।
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХी рд╡िрд╡ेрдХाрдзीрди рд╢рдХ्рддिрдпाँ
рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि: рдЬрдм рд▓ोрдХрд╕рднा рдоें рдХिрд╕ी рднी рдкाрд░्рдЯी рдХो рдХोрдИ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдмрд╣ुрдордд рдк्рд░ाрдк्рдд рди рд╣ो рдЕрдерд╡ा рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдХे рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдоें рдоृрдд्рдпु рд╣ोрдиे рдкрд░ рддрдеा рдХोрдИ рдЙрдЪिрдд рдЙрдд्рддрд░ाрдзिрдХрд░ी рди рд╣ोрдиे рдкрд░।
рд▓ोрдХрд╕рднा рдХा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдордд рд╣ाрд╕िрд▓ рди рдХрд░ рдкाрдиे рдкрд░ рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рдХैрдмिрдиेрдЯ рдХो рдиिрд▓ंрдмिрдд рдХрд░рдиे рдХी рд╢рдХ्рддि।
рдоंрдд्рд░ीрдкрд░िрд╖рдж рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ोрдХрд╕рднा рдоें рдмрд╣ुрдордд рдЦोрдиे рдкрд░ рд▓ोрдХрд╕рднा рднंрдЧ рдХрд░рдиे рдХी рд╢рдХ्рддि।
рд╡िрдзेрдпрдХों рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рдиिрд▓ंрдмрди рд╡ीрдЯो рд╢рдХ्рддि рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ।
✍рдиोрдЯ:-рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рдХी рд╕рднी рдЦрдмрд░ें рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рд╕े рд▓ीं рдЧрдпीं ,рдХृрдкрдпा рдЦрдмрд░ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╡ैрдзाрдиिрдХ рдкुрд╖्рдЯि рдЕрд╡рд╢्рдп рдХрд░ рд▓ें. рдЗрд╕рдоें рдм्рд▓ॉрдЧ рдПрдбрдоिрди рдХी рдХोрдИ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдирд╣ीं рд╣ै. рдкाрдардХ рдЦ़рдмрд░े рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ेрддु рдЦुрдж рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рд╣ोрдЧा.
ЁЯСЙЁЯСЙЁЯСЙ рдпрд╣ рдЧ्рд░ुрдк рдЖрдкрдХा рдЕрдкрдиा рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдЬैрд╕ा рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕े рд╕ाрдл рд╕ुрдерд░ा рдмрдиाрдпे рд░рдЦрдиे рдоें рдЕрдкрдиा рд╕рд╣рдпोрдЧ рджेрдиे рдХा рдХрд╕्рдЯ рдХрд░े।
*рджрдпा рд╢ंрдХрд░ рд╡рд░्рдоा*
*рд╢ोрдз рдЫाрдд्рд░ рд╕ैрди्рдп рдЕрдз्рдпрдпрди*
рджрдпाрдиंрдж рдРंрдЧ्рд▓ो рд╡ैрджिрдХ рдХॉрд▓ेрдЬ рдЫрдд्рд░рдкрддि рд╢ाрд╣ू рдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХाрдирдкुрд░ рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢
*+91-8090901735*
*+91-8840267511*
*dvdaya38@gmail. com*
*dvdaya38ms@gmail. com*
*(рд╕рдоूрд╣ рд╕ंрдЪाрд▓рдХ)*
рд╡ेрдмрд▓ॉрдЧ - https://dvdaya38.blogspot.in/?m=1
ЁЯЩПЁЯЩПЁЯЩП

























































